09/01/2026
سنڌ ۾ تعليمي نظام: حقيقتون، ۽ نقصان
سنڌ ۾ تعليم هميشه سماجي ترقي، معاشي بهتري ۽ فڪري آزاديءَ جو بنياد رهي آهي، پر موجوده دور ۾ تعليمي نظام سخت بحران جو شڪار آهي۔ حڪومت طرفان نيون پاليسيون، جديد تدريسي طريقا ۽ سهولتون متعارف ڪرايون وڃن ٿيون، پر عملي سطح تي اهي ڪوششون گهڻو ڪري ناڪام ٿين ٿيون، جنهن جو بنيادي سبب نظام اندر موجود ڪرپشن، طاقتور لابيون ۽ استاد دشمن رويا آهن۔
موجوده حقيقتون-
سرڪاري رپورٽن ۽ تعليمي سروي موجب سنڌ جي ڪيترن ئي اسڪولن ۾ بنيادي سهولتون جهڙوڪ عمارتون، فرنيچر، پاڻي ۽ بجلي اڻپوري حالت ۾ آهن، جڏهن ته ڪاغذن ۾ اهي مڪمل ڏيکاريل آهن۔ اسڪول مينيجمينٽ ڪميٽي (SMC) جا فنڊ، سولر سسٽم ۽ مرمتي رقوم اڪثر ڪري ضلعي ۽ تعلقي سطحن تي ڪرپٽ آفيسرن ۽ ڪجهه پراڻن هيڊ ماسترن جي هٿان ضايع ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳئي وقت جعلي داخلا، ڪوڙا حاضري رجسٽر ۽ غير حقيقي رپورٽون نظام جو عام حصو بڻجي ويون آهن۔
اهي استاد جيڪي ايمانداري سان پڙهائڻ، نظم ضبط ۽ جديد تدريسي طريقا اختيار ڪن ٿا، انهن کي تنگ ڪيو وڃي ٿو، کين نوٽيس، بدليون يا ذهني اذيت ڏني وڃي ٿي، ڇاڪاڻتہ اهي پراڻن ڪرپٽ مفادن لاءِ خطرو بڻجن ٿا۔
ممڪن نقصان-
جيڪڏهن هي صورتحال جاري رهي ته ان جا گهڻ رخي نقصان ظاهر ٿيندا:
1. تعليمي معيار جي تباهي: شاگرد رڳو ڊگريون حاصل ڪندا، علم ۽ مهارت کان محروم رهندا۔
2. استادن جي حوصلا شڪني: ايماندار استاد مايوس ٿي يا ته خاموش ٿي ويندا يا نوڪري ڇڏي ڏيندا۔
3. سماجي اڻبرابري ۾ اضافو: غريب ٻار سرڪاري اسڪولن تائين محدود رهندا، جڏهنتہ امير طبقا نجي ادارن ڏانهن ويندا۔
4. قومي ترقيءَ ۾ رڪاوٽ: اڻپڙهيل ۽ اڻمهارت يافته نسل ملڪ جي معاشي ترقيءَ لاءِ بار بڻجندو۔
5. عوامي اعتماد جو خاتمو: ماڻهن جو سرڪاري تعليمي نظام تان ڀروسو مڪمل طور ختم ٿي ويندو۔
هن بحران مان نڪرڻ لاءِ رڳو پاليسي نه، پر نظامي سڌارا ضروري آهن:
1. شفاف نگراني نظام: اسڪولن جي نگراني لاءِ آزاد ۽ ٽيڪنالاجي بنياد تي آڊٽ سسٽم لاڳو ڪيو وڃي۔
2. استادن جو تحفظ: ايماندار ۽ محنتي استادن کي قانوني تحفظ ۽ انعام ڏنا وڃن۔
3. فنڊن جي سڌي منتقلي: SMC ۽ ٻين فنڊن کي سڌو اسڪول اڪائونٽن سان ڳنڍيو وڃي۔
4. جعلي داخلا جي خاتمي: بايوميٽرڪ ۽ شاگرد ڊيٽابيس ذريعي داخلا نظام کي شفاف بڻايو وڃي۔
5. ذهني تبديلي: تعليم کي روزگار نه، پر قومي ذميواري سمجهڻ واري سوچ کي هٿي ڏني وڃي۔
تعليم رڳو ڪتابن، عمارتن يا پاليسين جو نالو ناهي، بلڪه اهو ايمانداري، انصاف ۽ اخلاقي جرئت جو امتحان آهي۔ جيڪڏهن سنڌ ۾ تعليمي نظام مان ڪرپشن ۽ ظلم کي ختم نه ڪيو ويو ته هر نئون قدم ناڪام ٿيندو۔ پر جيڪڏهن نظام کي سڌاريو ويو، ته ساڳيا استاد، ساڳيا اسڪول ۽ ساڳي سرزمين سنڌ کي علم ۽ ترقيءَ جي راهه تي آڻي سگهن ٿا۔
School Education & Literacy Department, Government of Sindh
Adnan ILyas
Syed Sardar Ali Shah
Bilawal Bhutto Zardari
District Education Officer Primary Hyderabad
E 4 Education
School Education Sindh
Shariq Ansari
Syed Nasir Hussain Shah
Syed Murad Ali Shah
