05/08/2023
💙
TRIVIA: iti sabali a paset iti pakasaritaan ti puli.
ammoyo kadi a ti SUDIPEN, SANTOL, SAN GABRIEL LA UNION. TAGUDIN, SUYO, ALILEM, SUGPON, CERVANTES, ANGAKI (QUIRINO), BAUGEN (SALCEDO), GALIMUYOD, SAN EMILIO, LIDLIDDA KEN BANAYOYO, CONCEPCION (DEL PILAR) KEN SIGAY ILOCOS SUR ket dati a parte iti Montanyosa?, innala laeng dagitoy a parte iti Ilocos tapno mabalinan a mapagsina iti Sur ken Norte.
dagiti ngarud nagkauna a tattao iti daytoy a lugar ket saan a mapagduduaan a paset iti daan a Montanyosa ket mabigbig ngarud segun iti pakasaritaan nga isuda ket naggapu iti Tribu dagiti Tingguian, Kankanaey, Aplay, Bontoc, Ifugao, Kalinga, Ibaloy ken dadduma pay a tribu iti Cordillera.
iti panaglabas ti panawen kas nakolonisa dagiti Espanyol nga ti laud a paset iti Montanyosa, insinada daytoy iti daya a paset iti montanyosa. segun kadagiti sursurat dagiti historyador a prayle, aw-awaganda dagiti nagkauna a tattao iti Upland Ilocos Sur iti Igorot, agingga a nabuniaganda ket nagbalinda a paset iti Ilocos Sur. numan pay kasta dagiti Mestiso iti ab-abay iti baybay nga maaw-awagan iti Kulongaw, inawaganda dagitoy a tattao iti Bagbag-o wenno tattao iti bantay nga awan sursurona. kas pangbales dagiti bagbag-o inawaganda met dagitoy a mestiso iti Kulongaw wenno tattao a managsao iti dakes.
idi dumteng iti panawen nga natakkuatan dagiti Kastila nga ad-adu pay iti balitok iti Cordillera, pinilitda a sinakup daytoy ngem saanda a nagballaigi. adda dagiti naadipenda nga tribtribu iti Cordillera ket isuda dagitoy iti insalogda nga innayon kadagiti bagbag-o iti baba.
iti maikadua a gundaway, kayatda manen nga aguman dagiti balitok ket sakupenda kuma iti Cordillera, inawisda dagiti Ilocano a kumappeng kadakuada, inawisda met dagiti Bagbag-o ngem nagkitakit dagitoy ket naglemmengda. isu a pinuoran dagiti kastila dagiti purpurokda ngem nangipamuspusanda a liniputan dagiti kastila iti dangadang agsipud ta amang a nabilbileg dagiti igam iti kastila.
iti pungtot dagiti kastila, inwarwarasda a dagiti Bagbag-o ket manggagamud ken mangmangkik, maysa daytoy a kagedwa iti kinapudno ta no anagen tayo, uray isuda saanda a maawatan iti napasamak kadakuada a namaysaan isuda dagiti Bagbag-o babaen laeng kadagiti simple nga estratehiya.
ngarud, dakkel iti naitulong dagiti bagbag-o kadagiti kapuonanda iti Cordillera tapno saan isuda a masakup ken matakawan dagiti Agum a Kastila.
malaksid iti daytoy a pakasaritaan, adu pay dagiti makapikapik a pakasaritaan iti naggapuan tayo a puli.