09/12/2025
M**F Chairman AL Hadj Murad Ebrahim Nanawagan ng Sama-samang Pagkilos para sa Katotohanan, Katarungan, at Pagkakasundo sa Paglulunsad ng TJR Roadmap
DARAPANAN, Sultan Kudarat, Maguindanao del Norte — Nanawagan si Al Haj Murad Ebrahim, Tagapangulo ng Moro Islamic Liberation Front (M**F) at Pangulo ng United Bangsamoro Justice Party (UBJP), ng sama-samang pagkilos upang isulong ang katotohanan, katarungan, at kolektibong paggaling ng mga komunidad sa pormal na paglulunsad ng Transitional Justice and Reconciliation (TJR) Roadmap noong Disyembre 9, 2025 sa Darapanan Gymnasium.
Sa kaniyang keynote speech sa aktibidad na pinangunahan ng Government of the Philippines–M**F Technical Working Group on Transitional Justice and Reconciliation (TWG-TJR), inilarawan ni Murad ang okasyon bilang isang mahalagang yugto sa proseso ng kapayapaan, at binigyang-diin na ang tunay na kapayapaan ay hindi natatapos sa pagwawakas ng armadong tunggalian.
“Kinikilala ng roadmap na ito na ang tunay na kapayapaan ay hindi lamang tungkol sa pagtatapos ng karahasan, kundi sa pagtugon sa mga sugat ng nakaraan at sa pagbubuo ng tulay sa pagitan ng mga komunidad,” ani Murad.
Ipinaliwanag din niya na alinsunod sa Normalization Annex ng Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB), inaatasan ang pagtatatag ng mga mekanismo ng transitional justice upang imbestigahan at itala ang mga lehitimong hinaing, historikal na kawalang-katarungan, paglabag sa karapatang pantao, at patuloy na marginalisasyon na naranasan ng mga Bangsamoro at mga Katutubong Mamamayan. Gayunman, pitong taon na mula nang ilathala ang ulat ng TJRC, marami pa rin aniya sa mga rekomendasyon nito ang hindi lubusang naipapatupad.
Binigyang-diin ni Murad na ang transitional justice ay hindi lamang usapin ng pananagutan, kundi pagbabalik ng dignidad sa mga biktima, pagkilala sa kanilang pagdurusa, at pagtitiyak ng kanilang mga karapatan. Ayon sa kanya, ang TJR Roadmap ay nagsisilbing gabay sa pagsasagawa ng truth-telling, pagbibigay-lunas at reparasyon, pagsusulong ng dayalogo sa komunidad, at pagpapatatag ng proseso ng pagkakasundo—na may paggalang sa kultura at kasaysayan ng Bangsamoro.
“Ang pagkakasundo ay hindi isang pangyayari kundi isang proseso,” giit ng M**F Chairman, sabay sabing nangangailangan ito ng tiyaga, empatiya, at lakas ng loob upang maunawaan ang pinagdaraanang karanasan ng bawat isa. Layunin ng roadmap na maglikha ng ligtas na espasyo kung saan ang dating magkakalaban ay maaaring magtipon, makinig, at muling bumuo ng ugnayang nakabatay sa pag-uunawaan at paggalang.
Pinuri rin ni Murad ang hakbang ng Bangsamoro Transition Authority (BTA) Parliament sa pagbalangkas ng panukalang batas para sa pagtatatag ng Bangsamoro Transitional Justice and Reconciliation Commission. Kasabay nito, hinimok niya ang Pambansang Pamahalaan at ang Kongreso na magpatibay ng batas na lilikha ng isang National TJR Commission upang higit na mapalakas ang institusyonalisasyon at suporta sa antas pambansa.
Iginiit ni Murad na ang katarungan at pagkakasundo sa Bangsamoro ay hindi lamang isyung panrehiyon, kundi mahalagang bahagi ng kapayapaan at katatagan ng buong bansa.
Ang paglulunsad ng TJR Roadmap ay hudyat ng panibagong kabanata sa GPH-M**F peace process, na nananawagan sa pamahalaan, civil society, tradisyunal na mga lider, kabataan, at internasyonal na komunidad na pagtibayin ang kooperasyon at gawing kongkretong hakbang ang mga pangako.
“Sama-sama nating igalang ang nakaraan at buong tapang na magpatuloy upang maitayo ang isang Bangsamoro kung saan ang bawat isa ay namumuhay nang may dignidad, kapayapaan, at kalayaan,” pagtatapos ni Murad.