01/10/2024
"RARACO OF BINIDAYAN"
BRIEF HISTORY
BISMILLAHI RAHMANI RAHEEM
Assalamo alaikom wa-Rahmatollahi wa-Barakatoh...
Diyami maniniyat ago mapipikir obakami pagpost sa pantag ko Ama-ami a Dato a si Sultan RARACO sa kiyapagintao niyan, na kagiya lagido bakami badn pkhasogo igira ana pkhan'g ago pkhabatiyaami a mga post sa Social Media a lagido badi mbabaa a kapndalongi ko ingaran niyan sabap ko mga tao a di phamaginontolan sa kapangnal, katharo, kanggogod ago so kipsharatniran ko Taritib sangkaya Lima Ingd a mala sa Binidayan, na giyanan e isa mala sabap a kipostnamiron mambo ka ba kalokalo na makanggay kiran a thoma ago mapamikir iran a knaba bs langon totoroga so kiyabarmbadanon ka adn pn a makatatanod rkami! Ogaid na knabako badn datar so mga tao a di manonotholan sa kapangantang ago kapangambr ayapn obako pmbabago sa thotholan, gogodan ago Taritib a daa baniyan kaphapasodan ago kambbknan. Kalilid sangkaya a mga tao a mga papasang e kapangmbaal sa thotholan/gogodan ko kiyasima-sima aknon na sii niyan bo mala pngilinga sa ginawa niyan, pamilya niyan na iptompokiyan pn ko mga Ala ago Kilala antaaka Noni a pamilya a knaba di katawi omaniisa e kapakambbtad ago so pakapoon niyan! Toroon tano o Allah siiko kapamaginontolan...
®SI LATE SULTAN RARACO 'HADJIE YUSOFH' MARIANO MACAORAW PONDAG.
®LIMA KATAO A MIYAPANGAROMA NIYAN,
(5 WIVES):
1- KANI-BARERA
3- PAGIMALAWAN-BINIDAYAN
3- TORONAN-BINIDAYAN
4- KALAWIAN-BINIDAYAN
5- MOKI-PIAGAPO/BINIDAYAN
®SAPOLO AGO NM A MIYABARMBAD KO MGA WATA IYAN,
(16 CHILDREN):
01- SANDALAN
02- MAMA
03- IMPAO
04- SARONAY
05- MKO 'MACASIMPAN'
06- BAUTE 'HADJIE IBRAHIM', IKADOWA SOLOTAN A PITI-ILAN SA UNAYAN
07- BAURAK 'HADJIE SAID'
08- CADAR 'SIRADODEN'
09- DAMPCAN 'HADJAH AISHA'
10- MLITOL 'NORMA SALAM'
11- TATA 'TARHATA'
12- CALSOMA 'HADJAH AMERAH' 1ST BAE ALABI KO MLILODA
13- MONERA, BAE ALABI SA KADINGILAN
14- IMBO 'RASMIYAH'
15- ARABIA 'ARA'
16- P**ALAWAN 'P**A'
NOTE:
Osain tano ron daan angkanan a misosompat sa ngaran niyan para kasawaan/makilala o antaa si RARACO.
Si RARACO na skaniyan bo e katawan ko a miyagapilido sa PONDAG sa Binidayan.
Si RARACO, na dowa-dowa siran a magari ki Mardan, mga wata siran e Olodan ago si Macaoraw. Si Olodan na pagari niyan si Abdul (Brother) ago si Ponol (Sister), mga wata siran e Mariano ago si Maloks✓
Si Olodan, Abdul, Ponol na pagariran si Sinangcapan ago si Ditma sii ki ama iran a Mariano✓
Si Abdul na wata iyan si Patakiya, a ina e Basman 'Hadjie Omar' Abdul Olama, 1st elected Mayor sa Binidayan ago miya Board member sa Lanao Del Sur✓
Si Ponol na wata iyan si Lopak, a ina e Muliloda 'Hadjie Abdulhakim' Macarangcat Datumulok Dimaporo a 2nd elected Mayor ago Solotan sa Binidayan for both long period✓
Si RARACO, Patakiyal, Lopak na tngd-tngd siran minsan (both 3 1st cousin)✓
Si RARACO na mlagid sa ginawa niyan si Basman 'Hajie Omar' Olama ago si Muliloda Hadjie Abdulhakim' Dimaporo, ka palaya niyan siran pakiwataan sa tngd minsan (both nephews in 1st degree)✓
Si ama e RARACO a Macaoraw, na Magidas siran ki Macarangcat a karoma e Ponol ago mbati siran ki Pacalangot ka karoma e Pacalangot so babay niyan.
®MOTHER SIDE:
Si RARACO na wata e Olodan a wata o Maloks, a wata o Mariga a wata o Nonay, a wata o Lading, a wata o Manog, a wata o Abidar, a wata o MAROHOM PONDAG✓
®FATHER SIDE:
Si RARACO, na wata e Macaoraw, a wata o Tomilang, a wata o Radia Sirongan, a wata o Mbas, a wata o Lading, a wata o Manog, a wata o Abidar, a wata o MAROHOM PONDAG✓
Samanan na kiyasawaan phiyapiyaa o antawaa si RARACO ago so bangsa niyan✓
Tanto ko marayag ago masagogod a kiyalotoloto iyan ko MAROHOM PONDAG✓
Giyanan e isa a sabap sa kiyasokosokodiron ago kiyapatopatotanon a kiyasolotan niyan sa Basak, na miyapakaindagiyan pman a Solotan a Piti-ilan sa Unayan ago so kiyabaloy niyan a isa a Nakoda, Mayor sa Binidayan.
®SI RARACO E MONA-PONA A SOLOTAN SA BASAK, MIYAPAKAINDAGIYAN A SOLOTAN A PITI-ILAN SA UNAYAN✓
®MIYAONA PN A MAYOR SA BINIDAYAN SA MIYAKATLO RON MA-APPOINTED A MAYOR (DAPN A KAPAG ELECTION SA MAYOR/GOBERNADOR SA MASA NAN KA DI IPAMIMILI O PRESIDENTE SIIKO INGD KO DADAITANON) IPOON KO MASA E SERGIO OSMEÑA NA TAMAN KI CARLOS GARCIA A KAPKHA-APPOINTED IYAN A MAYOR. AYA MAMBO A KAPAPANTAGAN A MGA PARTIDO NIYAN SA RANAO NA DIMAKUTA SA WATO, ALONTO SA RAMAIN, MORI SI RASHID LUCMAN SA BAYANG KA TAMPAR SA KANGODAAN, SKANIYAN MAMBO E PARTIDO IRAN A RARACO SA BINIDAYAN✓
©2 PANANARO-ON/TOBATOBAD©
1
©- PAGIYAKIN KA GAMPANG KO KARIBANG A MALOLAO. OBAKA MASALIBA O KOKOK A MASABLAO. IGIRA SAN SA OBAY NA KALOPINDO KON A TAO. MAKATANGKIRI KABO NA KAPAGANGAN NA ALAO. MAKATALIKOD BO NA KAT'KOKAN A OPAO. PAGAWAT-AWATANGKA SO TAKOPIS A TIYOLAO!
2
©- SO MALA E KIPANTAG NA OBA PHAPANTAGA ODIBO MATAO PHANTAG KO PAKAPHAPANTA-PANTAG KA KANOGON O KIPANTAG IGIRA INIPANTAG KO DI MATAO PHANDAPAT KO PANTAG O PANTAG IYAN!
REPOST:
P**n anan a pananaro-an/tobatobad ko kapapantagan a (SOLOTAN A PITI-ILAN SA UNAYAN) ago kapapantagan pn a Municipal Planning and Development Coordinator sa Binidayan, MPDC, Shatta Raraco
Engr. SHATTA ABDUL RARACO ALHAJ.
Baanda aya mala a panonompangan a mga pananaro-an anan na siiko mga tao a daa tadmiyan, di mga tatao phantag, di mga pipiya e niyat, sipat ago galbk a kapapadalman sa kapanganiyaya ago kapaminasa a iplbngiyan so miyapasad o pdiyan, so mnang, ingaran antaa ka so rarad o salakaw rkaniyan na pndalongan niyan!
ADDRESS TO ALL:
SABOTANGKA PHIYAPIYA:
×Pamomolaan ka sa mapiya, dingka phataa so miyapamola o pd ka!
×Phapandayan ka phiyapiya, na dingka pnggbaa so piphandayan o pd ka!
×So rk ka na rk kadn na dingka plaboe so knabangka rk ago dangka karasain!
×Gogodangka ginawangka ago so pamilyangka na dingkadn psoldi so knabangka ginawa ago knabangka pamilya a da kairan bgi sa laoda paro antaaka baloya a pakapndirogodn sa ginawa iran, so pamilya iran!
×Ndiatorangka a ginawangka, so pamilyangka ago so babalingan ka, na dingka dindiatora so knabangka ginawa, knabangka pamilya ago knabangka babalingi!
×Dingka di pangambra, pangantanga, panarsari, ndirogoda ago pamagosaya so shai a daa bangkaon kitotompok, ayapn obaka phanaritib ko ingd/darpa a dakaon makabaling ago makapagintao!
×Dingka di mbabagowi so gogodan, Salsila, Taritib ka omaniisa na ana katawi niyanon ko mga gogodan ago Taritib ko ingdiyan na kamorkaan ka o mga Loks/Apo tano a mithaong ago mindiator ko Taritib!
SO KIYAPAGINGDI SA BASAK:
Sawaan tano so ontol ago bnar sa apiya makmpt a sii makaokit a kapanotholaon ka oba ana pndalongon, antaaka plbngon ko pure a thotholan na an makarayag ago pkhatokawi so ontol/bnar ko diron pn tanto makaggpa, labaw siiko mga kalombayan imanto a gopn di pagintao!
Gowani ko masolotan sa Basak, si RARACO, taman sa miyagaga niyan a kapasang a mapakaindagiyan a Solotan a Piti-ilan sa Unayan, phangnin ko badn ko Allah, a diyako lipatn o Eblis!
Aya kapkhatanodi koron ko thotholanon na (16-18yrs old) a paganay a kiyasolotan niyan. {Samanoto na almost 200 years, maitobo a daniyan kadowagatos ragon, ipoon sa giyanan a masa a kiyasolotan niyan, taman imanto a ragon a kapapantagan (2024)}, miya-isa-isa sa tindg angkaya pmbthowan sa isaka Agama sa Basak, (So Gapa, kawali a Basak) na ipoon sa Tambis, Picota-an, Badak, Bobonga-ranao, Tbar, Picalilangan, Orantimor, Cabasaran, Bobong, Basak, Mapantao, Olama siiko daon pn kambaabaada a Barangay.>>
{{Inoto aya langkap ago makikilala na giyaya a Basak imanto, ka aya Gapa a midadagsha/malolook, pantar ago matatagoon so Basak, ago adn pn a inipamtho ko mga pd a darpaon a piyanga-nggogonaan gowani ago taman imanto so pdiyan, lagid a Olowa Basak, Punud, Kota, Barit, Mapantao, Bangon, Sabala, Lipga, Plakadn, Pitbo, Malaeg, Bolinsong, Kalamalama, Pasoay ago giyaya sosolotanan ko a Sokian. Naino ka makapmorod tano bo insha Allah}}
>>Aya isa a kasasampornaan ko thothol ko kiyandiatora niyan sa Basak, na kominowa sa mga salingogopa/ingpda/mosawira iyan siiko kaphagingd ago kapagagama na miyakamoayan ago miyakatindg so mga Dato, lagido Dato a Cabugatan, Radiamoda, Imam a Samporna ago adn pn a mga pdiran sa aya mala a komakatigon ago somosoportaon ko kababaloy niyan a Nakoda, Dato na so mga pagari niyan a si Mardan ago si Hadjie Dato Mangcag. Aya paganay a Tiyaritibiyan, pindiatoriyan ko kapagagama na so diran di kashambayangan sa Jama-at, Tarawiyah ago so dowa boka tano a mga Muslim, boka sa Ariraya (Eid'l Adha) ago boka sa Powasa (Eid'l Fit'r) na siiran paganay iptindg sa Mala-Ator (our ancestral outing place) kilida ranao. Miya-akas pman na siiran ini-alat (transfered) sa Malaeg a Lawasaeg (our ancestral river in Basak), na san miyakatindg so paganay a Masgit a siminto sa Binidayan, ago san pn makatitindg so Dibarosan sa Binidayan, a giyanan e isa mala a toos ago tanda sa kaphakaidal sa Unayan o mga Grar o Moriatao PONDAG sa Binidayan. Miya-akas pman na miyataayon siran a pmbalain so paganay a mala a Masgit sa Binidayan, na giyanan e todan a kiyapamakatindga ko mga Pandi o sapolo ago dowa ka loks (12 Datos) o Moriatao PONDAG. Paganay a pakatindgniran a Pandi na lima (5 Datos), tiyalonogan na giyanap iran a pito (7 Datos), tiyalonogan pman na giyanap a siyaw (9 Datos), taman sa miyarn sa sapolo ago dowa ka loks a Pandi (12 Datos) imanto a kapapantagan a masa na makatitindg dn. (Ogaid na mas langkap so katawiron sa kiyapaka-pagokitokit o sapolo ago dowa ka loks a Pandi (12 Datos) siiko kinipanoroonon ago so miyamanindgon. Tanodan ka matag badn anan mga Pandi a tinindgan omaniisa, knaba siran e mbabayabaya odina phanaritib ko kaphagingd, kapagagama antaaka ba siran langon pure a mbabangsa ko MAROHOM PONDAG)!
KAPAPANTAGAN A 12 DATOS SA BASAK:
01- Lading✓
02- Palawan✓
03- Datu Imam✓
04- Abdul Salam✓
05- Casan✓>
06- Kaka Bandara✓
07- Aria Bandara✓>
08- Babayan✓
09- Sahidala✓>
10- Palamin✓
11- Olama✓
12- Mishabala sa Tugaya✓
SO KALBIHAN A BASAK:
®Ron makatitindg so ikatlo a Dibarosan sa sdpan a Unayan✓.
®Ron pn paganay makatindg so mona-pona a iskowilaan (English/western school) sa Binidayan, taman imanto na makatitindg dn✓.
®Ron pn miyaona makatindg so paganay a Madrasa (Arabic/islamic school) sa Binidayan, taman imanto na makatitindg dn✓.
®Ron pn miyaona makatindg so paganay a di plogatan/disogayan sa kambola, (Basket ball court) sa Binidayan✓.
®Ago ayabopn mala e Lopa a kiyaplalanan sa mga ala a lalan sa Binidayan, na Gapa/Kawali, Lopa a Basak, imanto na mga lalan pn a trak, karsada, na makamomoayan dn sa masa imanto✓
Ogaid na aya panarima akn san na opama nda ko khaparo pn a aya san makapmbaya manonotholan na giyanan a mga tao a di phamaginontholan/kapanganiyaya a pndalonganiran so rarad/ingaran o salakaw ron na segorado dn a aya pman a phanotholn niran a piyangasasabapan ago mithatakdir sangkanan a sabaad a mga kalbihan tano sa Basak na ba so Apo-iran antaaka ba salakaw a tao a knaba tempo a tao sa Basak! Hehe
-+Naino o ditano ron pasin mapangaloy so sabaad ko pindiyatorian ago so mga pd a takdir, raradiyan ko kiyabaloy niyan a isa a Nakoda/Mayor sa Binidayan, ka tanto a phakatayas na pakabokl so kasorat sa cellphone ago so kapmbatiyaaron! So sabap a kiyamiskin niyan na tarotop a da skaniyan panganogon sa Tamok ko Ingd/ndatoan niyan ka miyaman'nggay sa Tamok, Kawali ko mga tao a miphapanon non sa awida akal, makakikinanglan ago so miyamamangni ron sa apiyapn so mga Ayam a pithalon niyan sa Binidayan na daa baon miyalamba ko pamilya niyan, ayapn oba sa ginawa niyan sa baanda isa nan a mala karina a knaba niyan inislt a ginawa niyan ago so pamilya niyan sa kiyabgiron o Allah sa maito a Limo/Kasibisibiyan! Masha'Allah, balasanon o Allah.. Ameen
Giyanan bo so sabagi a kapkhatanodi koron ko mga thotholanon o miyangaoona a mga loks tano ko piraraot aknon. Phangnin ko badn ko Allah a pamakasorgaan niyan so langowan o mga Loks tano a piyamanarima iyan na aya mala na skaniyan. Ameen
SO KASABOTAON PHIYAPIYA:
Aya ontol a makabbkn a Taritib tano ko Lima Ingd a mala sa Binidayan odina Lima ka Agama sa Binidayan.
Igira ptharo tano sa lalag a phangongodasan tano na giyae e okit a kipsharatnon.
SO PAKA-ASAL A TARITIB (Almost 200yrs):
Paganay ron na pagodasan ko odina magodasako ko Lima Ingd a mala sa kapapayagiyan ko Lima a Solotan. Paganay ron na so
>Solotan a Gaus sa Timbangan✓
>Solotan a Diamla sa Kialilidan✓
>Solotan a Piti-ilan sa Unayan✓
>Solotan Sarip sa Lumbac✓
na samporna ko
>Solotan sa Binidayan✓
SO PIMBAGO A TARITIB (1985-1986):
Lagidiyan dn a kipsharatnon na siibo miya-alin ago miyabago, maana kiyaomanan igira pagaloin so Basak-Pondag ayadn so Unayan, siiko kiphagokitnon.
>Solotan a Piti-ilan sa Unayan ago so Solotan a Cabogatan sa Unayan a odasa odina mosawira sa tindg o Solotan a Piti-ilan sa Unayan✓
Aya isa a makmpt a kipsharatnon na so
>Solotan a Cabogatan sa Unayan a mosawira sa tindg o Solotan a Piti-ilan sa Unayan✓
INSARAT/REMINDER:
Taralbi ago kailangan dn so katatanodi tano sangkanan a ontol a kipsharatn ko Taritib ko Lima Ingd a mala sa Binidayan, labaw siiko patataro sa lalag ko mga kalilimod ka para makapalagoy tano ko mga awidon a akal ko kapkhataro-taroeron ka amay-amay na ana di tharo sa lalag ko mga kalilimod na sominilay ago lominiyo ko ontol a Taritib, pangninta a di manggolaola na pangali oba ana di makatigr na ana manggolaola a di mapiya sa makaiza/makasapar odina makasalawada (question/correction) na badn miyaadn so samok sabap ko Insarat ago Amanat iyan a di iphangonot ko mga tao a pmbinasa ko Taritib, ayapn oba ayaniyan masogat ago karompakan na so pasad, ingaran a piromasayan o loksami, apo ami a si SULTAN RARACO 'HADJIE YUSOFH' MARIANO MACAORAW PONDAG!
W A S S A L A M
OPEN SHARING TO ALL…
Aya isa mala sabap a kinipostn tano saya na oba ana diniyan tanto makknal ago miggpa o antawaa si RARACO, na oba sii misabap a katokawi ago kigpaan niyanon. So pman so plbgng ko ingaran niyan na aya kimosawir amiron na tomo a badn dinggalbk sa mapiya ka an mambo makapamola sa mapiya a ngaran a diron khalipatan sabap sa dikami niyo bo milbng langon a kiyabarmbadanon!
Opamako kiyasagogodan ka sa giyaya a post (brief history) sa kiyapagintao e RARACO na SHARE'n kaini. Sukraan
BY: RARACO FAMILY OF BINIDAYAN LDS
