History of Batangas

06/05/2026

https://www.facebook.com/share/v/1CrErWxfdu/

23/03/2026

BALANGON

2nd site
Balangon
"Akta ng Capitulo Provincial
[Maynila, 30 Abril 1575].

Balangón bilang Ikalawang Pook ng Taal.

Ang isa sa mahahalagang kaganapan sa kasaysayan ng Taal noong panahon ng pamamahala ni Gobernador-Heneral Guido de Lavezares ay ang pagdaraos ng Ikatlong Kapitulo Probinsiyal ng mga Agustino, na ginanap sa Maynila noong ika-30 ng Abril 1575 sa Kumbento ng San Agustín. Sa kapulungang ito, si Padre Alonso de Alvarado ay nahalal bilang Provincial, samantalang sina Padres Alba, Rada, Ortega, at Mójica ay naging mga Definidor. Itinalaga naman bilang mga Prior sa iba’t ibang pook sina Padres Ortega (Maynila), Jiménez (Cebu), Alburquerque (Tondo), Alba (Pasig), Rada (Otón), Mójica (Mindoro), at Espinar (Bombón).
Ayon sa mga Akta ng Kapitulo Probinsiyal noong 30 Abril 1575, kinilala ang Taal bilang isang umiiral na pamayanan, na may patron na si San Martín. Sa nasabing tala, malinaw na ipinagkatiwala kay Padre Diego de Espinar (o Espinal) ang pamamahala bilang unang kura paroko o ministro ng Taal. Isinasaad din sa dokumento na saklaw ng kanyang hurisdiksiyon ang mga latian at mamamayan nito, pati na ang Visita ng Balayán.
Noong ika-3 ng Marso 1575, si Fray Diego de Espinar ay itinalagang prior ng kumbento ng San Martín de Bombón Sentale, na nagbigay sa kanya ng kapangyarihang pangasiwaan ang mga pamayanan sa paligid ng lawa ng Bombón (kasalukuyang Lawa ng Taal).
Sa kontekstong ito, ang ikalawang lokasyon ng bayan ng Taal ay naitatag sa isang nayon na tinatawag na Balangón (o Balagnon). Gayunpaman, ang pook na ito ay naging lubhang madaling masalakay sa mga paglusob ng mga Moro mula sa Timog, at kalaunan ay winasak sa ika-16 na siglo. Bunga nito, muling inilipat ang bayan sa isang mas ligtas na lugar sa baybayin ng Laguna ng Bombón—na maaaring tumutukoy sa tinaguriang Bagumbayan.
Binanggit ni Jorde sa kanyang Catálogo (p. 816) ang taong 1575 bilang panahon ng pagtanggap o pagkakatatag ng bayang ito, na sumusuporta sa pagkilala sa Taal bilang isang organisadong pamayanang kolonyal sa panahong iyon.

09/03/2026

Artificial, square caves, made in rocks, Calatagan, province of Batangas, Luzon. The caves are said to have been used for burials in pre-Spanish times. Photo. O. Janse.

02/03/2026

TIYAONG at SAN PABLO
1772 ang Tiyaong at San Pablo ay sakop pa ng Provincia de Batangas.

* Librero Tres

22/02/2026

22/02/2026

28/01/2026

CASA REAL DEL PUEBLO Y CABECERA DE BATANGAS (1876)

26/01/2026

Ang Paglahok ni Koronel Alfonso Panopio sa Paglusob sa Mindoro noong 1898.

Hindi gaanong nalalaman ng nakararami na ang Bauan at Mabini, Batangas ay may sariling mga anak na gumanap ng mahahalagang papel sa makasaysayang Rebolusyong Pilipino laban sa Espanya.
Ang kauna-unahang pag-aalsa sa Mindoro ay naganap sa bayan ng Sucol (ngayon ay Bongabong) noong Mayo 22, 1898. Sa pamumuno ni Juan M. Naguit, isang di-regular na pangkat ng mga insurekto na armado lamang ng mga itak at sibat ang sumalakay sa isang kuta na yari sa bato, habang isinisigaw ang panawagang, “Ngayon na, mga kasama.” Mula rito, mabilis na kumalat ang pag-aalsa sa iba pang mga bayan hanggang sa marating ang kabiserang bayan ng Calapan.
Ang unang pag-atake sa Calapan ay naganap sa tulay ng San Vicente noong Hunyo 1, 1898, sa pamumuno ni Froilan Abriul. Matapos ang tatlong oras na sagupaan, siya ay napatay, at ang kanyang bangkay ay iniwang palutang-lutang sa ilog sa loob ng dalawang araw. Isinagawa ang ikalawang pag-atake noong Hunyo 4, mula sa Calero at Ilaya, subalit ang mga insurektong pinamunuan ni Marcelo Alcala ay muling napaurong. Sila ay nagkawatak-watak at napilitang umatras patungong Bulusan matapos harapin ang pinagsanib na puwersa ng guardia civil ng Espanya at mga boluntaryong sibilyan na binubuo ng mga ilustrado at mestiso.
Ang ikatlo at huling pag-atake ay isinagawa noong Hunyo 29, 1898. Sa pagkakataong ito, dumaong sa pampang ng Calapan ang mga regular na kawal mula sa rehimyento ng Batangas ni Hen. Miguel Malvar, taglay ang ganap na kagamitang pandigma, kabilang ang mga riple at kanyon. Ang mga Katipunero ay pinamunuan ni Koronel Alfonso Panopio ng Bauan. Agad nilang inilunsad ang opensiba at, sa pakikipagtulungan ng mga lokal na rebolusyonaryo, madaling napabagsak ang mga napipintong matalo nang tagapagtanggol ng bayan. Si Gobernador Rafael Morales ay sumuko noong Hulyo 1, 1898, na nagwakas sa 328 taong pamumuno ng Espanya sa lalawigang pulo ng Mindoro.
Ang unang hinirang na rebolusyonaryong gobernador sibil ay si Agustin Liboro ng Paluan, isang malapit na kaibigan at compadre ni Pangulong Emilio F. Aguinaldo, samantalang ang gobernador militar ay si Kapitan Daniel Sambong ng Cavite.
Nagkaroon ng mabilis na pagpapalit ng mga gobernador mula 1899 hanggang 1901, kabilang sina Juan Morente, Jr., Koronel M. A. Muñiz, Manuel Alveyra, Estanislao Cayton, Arturo Edwar, Deogracias Leyco, at Ramon Atienza. Si Morente ay nagmula sa Pinamalayan at si Alveyra naman ay mula sa Lubang, samantalang ang iba ay pawang mula sa Cavite at Batangas.
Gayunman, naging panandalian lamang ang Pamahalaang Rebolusyonaryo ng Pilipinas. Nagtapos ang pamumuno ni Aguinaldo nang siya ay sumuko sa mga Amerikano sa Palanan noong Marso 1901.

Jigger Gilera, MD
lokal na mananalaysay

15/01/2026

Fray Agustín de Albuquerque ang Unang Nagsulat at gumamit ng Pangalan na “Batangas” (ca. 1571–1574)

Panimula
Ang pinagmulan ng pangalang Batangas ay matagal nang paksa ng talakayan sa historiograpiyang Pilipino. Bagama’t kinikilala ng mga historyador na ang Batangas ay bunga ng Kastilang ortograpikong pag-aangkop sa mas naunang anyong Batangan, nananatiling tanong kung sino ang unang gumamit ng baybay na “Batangas” sa nakasulat na anyo. Ipinanunukala ng artikulong ito na ang pinakamaagang kilalang nakasulat na paggamit ng terminong “Batangas” ay matatagpuan sa isang sulat-misyon ni Fray Agustín de Albuquerque, isa sa mga pinakaunang misyonerong Agustino na naglingkod sa rehiyon.

Ang Konteksto ng Maagang Misyon sa Batangas
Sa mga unang taon matapos ang pagtatatag ng Maynila noong 1571, ang rehiyon ng timog Luzon, kabilang ang Batangas ay mabilis na naging sentro ng gawaing misyonero. Isa sa mga nangunang Agustino sa gawaing ito ay si Agustín de Albuquerque (Apostol de Comintan), na kinikilalang unang misyonerong permanenteng naglingkod sa Taal at mga karatig-pook.
Ang mga misyonero sa panahong ito ay regular na sumusulat ng:
mga ulat sa kanilang superyor,
relaciones tungkol sa mga bayan at tao,
at mga paglalarawan ng heograpiya at pamayanan.
Sa ganitong uri ng dokumento unang lumilitaw ang maraming katutubong pangalan sa Kastilang baybay.
Ang Sulat ni Fray Agustín de Albuquerque
Batay sa mga umiiral na Augustinian chronicles at transcriptions, may isang sulat na iniuugnay kay Fray Agustín de Albuquerque, na may petsang mula sa unang bahagi ng dekada 1570, kung saan tahasang ginamit ang anyong “Batangas” bilang pagtukoy sa rehiyon na malapit sa Taal na kanyang nililingkuran.
Bagama’t ang orihinal na autograph manuscript ay hindi na umiiral, ang sulat ay:
napanatili sa anyo ng maagang kopya o sipì sa loob ng tradisyong Agustino,
at kinikilalang authentic missionary correspondence ng panahong iyon.
Sa kasalukuyang estado ng ebidensiya, ito ang pinakamaagang kilalang dokumentong misyonero na malinaw na gumamit ng baybay na “Batangas.”

Bakit Mahalaga ang Paggamit na Ito?
1. Mas maaga kaysa sa pormal na standardization
Noong panahong ito:
wala pang hiwalay na Cabildo ang Batangas,
at ang rehiyon ay tinutukoy pa lamang sa mga ulat mula Maynila.
Ang paggamit ni Fray Agustín de Albuquerque ng “Batangas” ay naganap bago pa tuluyang manaig ang baybay na ito sa mga opisyal na papeles sibil, kaya’t ito ay may natatanging bigat bilang unang malinaw na tekstuwal na patunay.
2. Hindi ito pagpapalit ng pangalan, kundi unang dokumentadong baybay
Mahalagang idiin na:
hindi “pinangalanan” ni Fray Agustín de Albuquerque ang Batangas,
at hindi niya pinalitan ang isang umiiral na pangalan.
Sa halip, ang kanyang ginawa ay:
ang unang naitalang paggamit ng Kastilang baybay na “Batangas” sa isang kontekstong misyonero, mula sa mas naunang anyong Batangan.
Ito ay bahagi ng normal na proseso ng orthographic hispanization noong ika-16 na siglo.
Ugnayan sa Mga Sumunod na Dokumento
Matapos ang paggamit ni Fray Agustín de Albuquerque:
ang anyong “Batangas” ay lumilitaw nang mas madalas sa:
mga ulat ng gobernador,
actas ng Cabildo ng Manila,
at mga mapa ng huling ika-16 na siglo.
Sa kalaunan, ang “Batangas” ang nanaig bilang opisyal at pamantayang baybay, na ginagamit hanggang sa kasalukuyan sa lalawigan ng Batangas.

Konklusyon
Batay sa kasalukuyang umiiral na ebidensiya, si Fray Agustín de Albuquerque ang maaaring ituring na unang nagsulat ng terminong “Batangas” sa isang nakikilalang, maagang dokumentong misyonero. Bagama’t ang pormal na standardization ng baybay ay bunga ng gawaing sibil at administratibo ng mga Kastila, ang unang malinaw na tekstuwal na paggamit ng “Batangas” ay nagmula sa larangan ng misyon, sa panulat ng isang Agustinong prayle na unang naglingkod sa rehiyon.

Isang pangwakas na tala (methodological note)
Ang pahayag na ito ay nananatiling bukás sa karagdagang pagtibay mula sa:
bagong archival discoveries,
o mas maagang dokumentong sibil na maaaring lumitaw.
Gayunman, hangga’t wala pang mas naunang petsadong dokumento, ang sulat ni Fray Agustín de Albuquerque ang pinakamaagang kilalang pinanggagalingan ng pangalang “Batangas” sa nakasulat na anyo.

Jigger Gilera
Local Historian
Batangas
01/15/2026