https://youtube.com/@modificationjomsom?si=p8TMeY5VhosVNW9-

Modification Jomsom, Jomoson (2026)

25/10/2026

कबड्डी ५ र हाम्रो आशा
हिमाली जिल्ला मुस्ताङको हरेक चिजको आफ्नै विशेषता छ। यहाँको भूगोल, प्रकृति, संस्कृति, भाषा र जीवनशैलीले मुस्ताङलाई नेपालकै विशिष्ट जिल्ला बनाएको छ। यही विशेषताका कारण आजभोलि नेपाली मात्र होइन, विदेशी चलचित्र निर्माताहरूको रोजाइमा पनि मुस्ताङ पर्ने गरेको छ।

मुस्ताङभित्र पनि थासाङ अर्थात् ऐतिहासिक थाक सात सय क्षेत्रको आफ्नै पहिचान छ। हिमालको फेदमा रहेको हरियाली, वनजङ्गल र थकाली समुदायको मौलिक संस्कृतिले यस क्षेत्रलाई थप विशिष्ट बनाएको छ। कुनै समय नेपाल र तिब्बतबीचको व्यापारबाट समृद्ध बनेको थकाली समुदायका धेरै मानिस व्यापार र अवसरको खोजीमा सहरबजार पुगे पनि आफ्नो संस्कृति र परम्परा जोगाउन निरन्तर लागिरहेका छन्।

थकाली सेवा समिति केन्द्रका अध्यक्ष शान्ति तुलाचनका अनुसार केन्द्र, क्षेत्र, गाउँ र व्यक्तिसम्मका सांस्कृतिक मूल्य, मान्यता र परम्परालाई हालसम्म जोगाउँदै पुस्तान्तरण गर्ने प्रयास भइरहेको छ।

यही भूगोल र सामाजिक परिवेशमा निर्देशक रामबाबु गुरुङले निर्माण गरेको ‘कबड्डी’ चलचित्रले नेपाली दर्शकको मन जित्यो। थकाली समुदायको सामाजिक परिवेश र स्थानीय संस्कृतिलाई कथामा समेट्दै ‘कबड्डी’ पाँचौँ शृङ्खलासम्म आइपुग्नु नेपाली चलचित्र क्षेत्रका लागि महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हो।

नेपाली चलचित्रले बजेट, प्रविधि र भव्यतामा बलिउड तथा हलिउडसँग प्रतिस्पर्धा गर्न कठिन हुन सक्छ। तर हामीसँग आफ्नै प्रकृति, संस्कृति र समाजभित्र लुकेका कथा छन्। ‘कबड्डी’ले यही मौलिकतालाई पर्दामा उतारेर दर्शकको मन जित्न सकिन्छ भन्ने देखाएको छ।

तर प्रश्न उठ्छ—‘कबड्डी ५’ सम्म आइपुग्दा मुस्ताङका जनताले के पाए?

स्थानीय जनताले पाएको एउटा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि आफ्नो ठाउँ, भेषभूषा, संस्कृति र प्रकृतिको राष्ट्रिय स्तरमा भएको प्रचारप्रसार हो। चलचित्रले मुस्ताङलाई धेरै दर्शकको मनमा पुर्‍याएको छ र पर्यटन प्रवर्द्धनको सम्भावनासमेत बढाएको छ।

तर प्रचारप्रसार मात्रै पर्याप्त छैन। चलचित्रबाट सिर्जना हुने पर्यटन र आर्थिक अवसर स्थानीय जनतासम्म पुग्नुपर्छ। स्थानीय रोजगारी, व्यवसाय, संस्कृति संरक्षण र दिगो पर्यटन विकासमा यस्ता चलचित्रले योगदान पुर्‍याउन सके मात्र यसको वास्तविक लाभ समुदायले पाउनेछ।

‘कबड्डी ५’ मुस्ताङका लागि एउटा चलचित्र मात्र होइन, आफ्नै भूगोल र संस्कृतिप्रति गर्व गर्ने अवसर पनि हो।

24/10/2026

कोरला नाकातर्फ जाँदै गरेको कन्टेनर जाममा परेको दृश्य। 🚛
दैनिक सयौँको संख्यामा नेपाली गाडीहरू चीनबाट सामान लिन जाने गर्छन्। कहिले काहि सडकमा हुने जामले सामान ढुवानीमा समेत असर पार्ने गरेको छ।
भिडियो: छेप्तेन गुरुङ, कागबेनी

24/10/2026

मुस्ताङमा स्याउ खेतीको इतिहास ः हिमालपारी देखि देशभरि फैलिएको स्याउको कथा

मुस्ताङ — हिमाली जिल्ला मुस्ताङको स्याउ आज नेपालको कृषि क्षेत्रको विशिष्ट पहिचान बनेको छ। मार्फा, टुकुचे, कोबाङ, जोमसोम, ठिनी, स्याङ, चिमाङ ,छैरो र वारागुङमुक्ति क्षेत्रगाउपालिकाका गाउँहरुको स्याउ बगैँचाले मुस्ताङलाई देशभर चिनाएका छन्। तर मुस्ताङमा स्याउ खेतीको यो पहिचान एकैपटक स्थापित भएको होइन। नुन र ऊनको व्यापारमा निर्भर हिमाली समाज, जीविकोपार्जनको संघर्ष, सरकारी प्रोत्साहन, किसानको मेहनत, यातायातको विस्तार र बजार विकाससँगै मुस्ताङको स्याउ खेतीले लामो यात्रा तय गरेको हो।
कुनै समय स्याउलाई नयाँ सम्भावनाको परीक्षणका रूपमा हेरिन्थ्यो। काभ्रेको ककनीमा स्याउ खेतीको परीक्षण केहि मात्रमा मात्रै सफल भएपछि हिमाली जिल्लाहरू हुम्ला, जुम्ला ,डोल्पा र मुस्ताङमा समेत स्याउ खेतीको सम्भावना खोजिएको स्थानीय विवरणमा उल्लेख छ। सुरुमा स्याउ फल्न थाले पनि बजारको अभावमा किसानले उत्पादन बिक्री गर्न सकेनन्। कतिपय अवस्थामा स्याउ गाईबस्तुलाई समेत खुवाउनुपर्ने अवस्था थियो। स्याउ खेतीलाई झन्झटिलो ठान्दै केही किसानले त फल दिने रुखसमेत काटेका थिए।
तर समयक्रममा त्यही स्याउले किसानको जीवनस्तर, कृषि जमिनको मूल्य र गाउँको आर्थिक अवस्थामै परिवर्तन ल्यायो। आज मुस्ताङको स्याउ कृषि उत्पादन मात्र नभई स्थानीय पहिचान, पर्यटन र आर्थिक समृद्धिको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ।
नुन र ऊनको व्यापार कमजोर भएपछि सुरु भयो वैकल्पिक खेतीको खोजी
मुस्ताङको पुरानो अर्थतन्त्र मुख्यतः नुन, ऊन, पशुपालन र सीमापार व्यापारमा आधारित थियो। विशेषगरी टुकुचे क्षेत्रको रत्नपुर भन्सार तथा तिब्बतसँग जोडिएका व्यापारिक मार्गबाट नुन, ऊन र अन्य वस्तुको कारोबार हुने गथ्र्यो। स्थानीय बासिन्दाका अनुसार परम्परागत व्यापार कमजोर हुँदै गएपछि मुस्ताङको अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पर्न थाल्यो। स्थानीय उत्पादनले मात्र परिवारको जीविकोपार्जन धान्न कठिन हुन थालेपछि वैकल्पिक आम्दानीको स्रोत खोज्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो। त्यसै समयमा खम्पा विद्रोहका कारण पनि क्षेत्रको व्यापारिक गतिविधि प्रभावित भएको स्थानीयको भनाइ छ। जोमसोमका दुई ठूला व्यापारी मारिएपछि नाकाको चहलपहल घटेको र व्यापारिक गतिविधि कमजोर बनेको उनीहरू सम्झन्छन्।
परम्परागत व्यापारको आधार कमजोर भएपछि विशेषगरी थकाली समुदायका धेरै मानिस व्यापार तथा रोजगारीका लागि मुस्ताङबाहिर जान थाले। स्थानीय भूगोल र हावापानीअनुसार नयाँ कृषि उत्पादनको सम्भावना खोज्नुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गयो। यही पृष्ठभूमिमा मुस्ताङको चिसो र सुख्खा हावापानीमा फलफूल खेती गर्न सकिने सम्भावनातर्फ ध्यान जान थालेको थियो।
सन् १९६० को दशकमा भारतबाट ल्याइए स्याउका बिरुवा
मुस्ताङको हावापानी स्याउ खेतीका लागि उपयुक्त हुन सक्ने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै सन् १९६० को दशकमा भारतको हिमाचल प्रदेश तथा कश्मीर क्षेत्रबाट स्याउका बिरुवा ल्याएर रोप्न थालिएको स्थानीय विवरणमा उल्लेख छ।
त्यसबेला किसानलाई स्याउ खेतीतर्फ आकर्षित गर्न प्रति बिरुवा रोपेमा २५ रुपैयाँ अनुदान दिने व्यवस्था गरिएको बताइन्छ। तत्कालीन सरकारले स्याउ बगैँचा निर्माणलाई कृषि विकासको एउटा महत्वपूर्ण आधारका रूपमा अघि सारेको स्थानीय बासिन्दाको भनाइ छ।
मुस्ताङमा स्याउ खेतीको सुरुवात र विस्तारमा बुद्धिरत्न शेरचनको योगदान विशेष रूपमा उल्लेख गरिन्छ। उनले स्याउका बिरुवा रोपेर स्थानीय हावापानीमा यसको सम्भाव्यता परीक्षण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको स्थानीय इतिहासमा पाइन्छ।
स्याउसँगै अंगुर, कागती बदाम, ओखर, नासपाती ,आरु र खुर्पानीजस्ता फलफूल खेतीको सम्भावनासमेत खोजिएको थियो। सुरुवाती समयमा स्याउ खेती सफल होला कि नहोला भन्ने अन्योल रहे पनि प्रारम्भिक प्रयासले मुस्ताङमा फलफूल खेती विस्तारको बाटो खोलेको देखिन्छ।
मार्फामा बागवानी केन्द्र स्थापना भएपछि व्यावसायिक खेती विस्तार
मुस्ताङमा स्याउ खेतीको विकासका लागि सन् १९६६ अर्थात् वि.सं. २०२२ मा मार्फामा कृषि मन्त्रालय अन्तर्गतको सरकारी बागवानी केन्द्र स्थापना हुनु महत्वपूर्ण उपलब्धि मानिन्छ।
केन्द्र स्थापना भएपछि स्याउका विभिन्न जातको परीक्षण, उन्नत बिरुवा उत्पादन, किसानलाई प्राविधिक सहयोग र आधुनिक खेती प्रणालीको विस्तारमा काम हुन थाल्यो। मार्फामा रहेको शीतोष्ण बागवानी विकास केन्द्रले स्याउ खेतीको प्रविधि र बिरुवा विस्तारमा योगदान पु¥याउँदै आएको छ।

सरकारी प्राविधिक सहयोग र स्थानीय किसानको मेहनतले मार्फा क्षेत्र क्रमशः स्याउ उत्पादनको प्रमुख केन्द्रका रूपमा विकास हुँदै गयो। मार्फाबाट सुरु भएको व्यावसायिक स्याउ खेती टुकुचे, कोबाङ, जोमसोम, ठिनी, स्याङ, चिमाङ, छैरो र आसपासका गाउँमा विस्तार हुन थाल्यो।
स्थानीय स्मरण अनुसार मार्फा फार्ममा उत्पादित स्याउ तत्कालीन राजा वीरेन्द्रको भ्रमणका क्रममा समेत प्रस्तुत गरिएको थियो। राजाको सवारी हुँदा मार्फाका तत्कालीन प्रधानपञ्च स्वर्गीय ओम च्याल्पा हिरातनले स्याउ चढाएको स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्।
यसरी सरकारी प्रोत्साहन, प्राविधिक सहयोग र स्थानीय प्रयासको संयोजनले मुस्ताङको परम्परागत निर्वाहमुखी कृषिलाई बजारमुखी फलफूल खेतीतर्फ अघि बढाउन सहयोग पु¥यायो।
स्याउ फल्न थाल्यो, तर बजार नहुँदा गाईबस्तुलाई खुवाइयो
स्याउ खेती सुरु भएको प्रारम्भिक समयमा सबै किसानले यसलाई व्यावसायिक खेतीका रूपमा अपनाएका थिएनन्। धेरैले परीक्षणका रूपमा थोरै बिरुवा रोपे भने केही सीमित किसानले मात्र ठूला बगैँचा निर्माण गरेका थिए।
केही वर्षपछि स्याउ फल्न थाल्यो। स्थानीय हावापानीमा उत्पादित स्याउ राम्रो र स्वादिलो भए पनि त्यसलाई बिक्री गर्ने भरपर्दो बजार थिएन। सडक तथा यातायात सुविधाको अभावमा उत्पादनलाई जिल्ला बाहिर पु¥याउन कठिन थियो।
स्याउ बिक्री नहुँदा कतिपय किसानले फल गाईबस्तुलाई समेत खुवाउने गरेको स्थानीय बासिन्दाहरू सम्झन्छन्। उत्पादन राम्रो भए पनि बजारको अभावले किसानले त्यसबाट अपेक्षित आर्थिक लाभ लिन सकेनन्।
वि.सं. २०३२ साल फागुन ७ गते सञ्चालनमा आएको जोमसोम विमानस्थल मुस्ताङलाई बाहिरी संसारसँग जोड्ने महत्वपूर्ण माध्यम बन्यो। विमानस्थलमा आउनेजाने हवाईजहाज तथा हेलिकप्टरका पाइलट, यात्रु र चाडपर्वमा घर फर्किने कर्मचारीले मुस्ताङको स्याउ कोसेलीका रूपमा लैजान थाले।
यसरी सीमित मात्रामा बाहिर पुग्न थालेको मुस्ताङको स्याउको चर्चा विस्तारै फैलिँदै गयो। स्याउको स्वाद र गुणस्तरबारे विभिन्न ठाउँमा चर्चा हुन थालेपछि बाहिरी बजारमा समेत यसको माग बढ्ने आधार तयार भयो।
खच्चडमा बोकेर बेनी र मालढुङ्गासम्म पु¥याइन्थ्यो स्याउ
मुस्ताङमा सडक यातायातको सुविधा पर्याप्त नहुँदा स्याउ बजारसम्म पु¥याउनु किसानका लागि ठूलो चुनौती थियो। मोटरबाटोको पहुँच विस्तार हुनुअघि किसान तथा व्यापारीले खच्चडमा स्याउ बोकेर बेनी हुँदै मालढुङ्गासम्म पु¥याउने गरेको त्यति बेलाको व्यापारी पदम प्रसाद हिराचन बताउँछन्। खच्चडबाट स्याउ ढुवानी गर्नु सजिलो थिएन। लामो दूरी, महँगो ढुवानी खर्च, फल बिग्रिने जोखिम र बजारको अनिश्चितताले किसान तथा व्यापारीलाई समस्यामा पार्ने गरेको हिराचन बताउनु हुन्छ।
त्यसमाथि स्याउ खेतीका लागि नियमित सिँचाइ, मलखाद, बारबन्देज, काँटछाँट र बगैँचाको उचित हेरचाह आवश्यक पथ्र्यो। उत्पादन भएको स्याउ बजारसम्म पु¥याउन नसक्दा कतिपय किसान खेतीप्रति निराश बने। स्थानीय अनुभवअनुसार केही किसानले स्याउ खेतीलाई झन्झटिलो मान्दै ‘स्याउ होइन, झ्याउ’ भन्न थालेका थिए। बजारको अभाव र बगैँचाको हेरचाहमा कठिनाइ भएपछि कतिपयले स्याउका रुखसमेत काटे। नीलगिरि हिमालको फेदीमा रहेको ठिनीको घैतोङ क्षेत्रमा समेत कुनै समय स्याउ बगैँचाको उचित हेरचाह हुन छाडेको स्थानीय बासिन्दाहरू सम्झन्छन्।
यसले स्याउ खेतीको विकास बिरुवा रोप्ने र फल उत्पादन गर्ने विषयमा मात्र सीमित नभई बजार, यातायात र किसानको श्रमसँग प्रत्यक्ष जोडिएको देखाउँछ।
यातायात विस्तारको आशासँगै गाउँगाउँमा स्याउ रोप्ने लहर

मुस्ताङमा सडक यातायात विस्तार हुने सम्भावना बढ्दै गएपछि स्याउ खेतीको भविष्यप्रति किसानको सोच पनि परिवर्तन हुन थाल्यो। म्याग्दी खण्डमा सडक निर्माण चुनौतीपूर्ण रहे पनि मुस्ताङभित्र यातायातको पहुँच बढ्दै जाँदा व्यापारिक सम्भावना विस्तार हुन थाल्यो।
खच्चडबाट स्याउ ढुवानी गर्ने व्यापारीको सक्रियता बढ्यो। ठूला स्याउ बगैँचा भएका केही किसान तथा व्यापारीले लाखौँ रुपैयाँको स्याउ बिक्री गरेको चर्चा गाउँगाउँमा फैलिन थाल्यो।
यसपछि विभिन्न गाउँमा किसानका बैठक तथा छलफल हुन थाले। मोटरबाटो विस्तार हुँदै छ, अब स्याउ खेती बढाउनुपर्छ भन्ने सोचले स्याउ खेतीलाई नयाँ गति दियो। मुस्ताङमा पर्यटन गतिविधि विस्तार हुन थालेपछि पनि स्थानीय उत्पादनको बजार बढ्ने सम्भावना देखियो। जोमसोममा निजी विमान आउन थालेसँगै स्याउ ढुवानीका लागि हवाई यातायातको प्रयोगसमेत हुन थालेको स्थानीय विवरणमा उल्लेख छ। पर्यटन व्यवसायी बिष्णु राज हिराचनको स्मरणअनुसार वि.सं. २०४९ सालतिर निजी विमानबाट स्याउ ढुवानी गर्ने क्रम बढेको थियो।
पहिले परीक्षणका रूपमा सीमित किसानले मात्र स्याउ रोप्ने गरेकामा पछि धेरै किसानले आफ्ना खेतबारीमा स्याउका बिरुवा रोप्न थाले। बगैँचाको क्षेत्रफल विस्तार हुँदै गएपछि उत्पादन पनि बढ्दै गयो।
सडक पहुँच, बजारको माग र व्यापारीको सक्रियताले स्याउ खेतीलाई मुस्ताङको स्थानीय अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पु¥यायो।
स्याउले बदल्यो किसानको आम्दानी र जग्गाको मूल्य
स्याउ खेतीबाट आम्दानी हुन थालेपछि मुस्ताङका किसानको जीवनशैलीमा परिवर्तन आउन थाल्यो। परम्परागत रूपमा खाद्यान्न बाली लगाइने धेरै जमिनमा स्याउ बगैँचा निर्माण हुन थाल्यो।
स्याउ बिक्रीबाट नगद आम्दानी बढेपछि किसानले घर निर्माण, छोराछोरीको शिक्षा, स्वास्थ्य उपचार, कृषि सामग्री खरिद र अन्य आवश्यकतामा खर्च गर्न सक्ने अवस्था बनेको स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्।
स्याउ खेतीको विस्तारसँगै कृषि जमिनको आर्थिक महत्वसमेत बढ्न थाल्यो। पहिले सामान्य खेतीयोग्य जमिनका रूपमा हेरिने बारीमा स्याउ बगैँचा निर्माण भएपछि त्यसको मूल्य र उपयोगिता बढ्यो।
पछि व्यक्तिगत बगैँचासँगै सामूहिक स्याउ खेती तथा व्यावसायिक फार्महरू पनि सञ्चालनमा आउन थाले। स्याउ उत्पादन, ढुवानी, बिक्री र प्रशोधनसँगै पर्यटन क्षेत्रमा समेत रोजगारीका अवसर सिर्जना भए।
आज मुस्ताङका विभिन्न गाउँमा स्याउ बगैँचा स्थानीय पहिचान र आर्थिक गतिविधिको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेका छन्। पहिले कम उपयोगमा रहेका कतिपय जमिनमा समेत स्याउ खेती विस्तार भएको स्थानीयको अनुभव छ।
मार्फाको स्याउदेखि हिमाली पर्यटनसम्म
मुस्ताङको स्याउले कृषि उत्पादनको पहिचानसँगै पर्यटन विकासमा समेत योगदान पु¥याएको छ। विशेषगरी मार्फाको परम्परागत बस्ती, थकाली संस्कृति, स्थानीय खानाका परिकार र स्याउ बगैँचाले पर्यटकलाई आकर्षित गर्दै आएका छन्।
स्याउ पाक्ने मौसममा पर्यटक बगैँचामा पुगेर स्याउको स्वाद लिने, स्थानीय उत्पादन खरिद गर्ने र गाउँको संस्कृति अनुभव गर्ने गर्छन्। यसले कृषि र पर्यटनबीचको सम्बन्धलाई थप बलियो बनाएको छ।
स्याउबाट जाम, जुस र सुकाइएको स्याउलगायत प्रशोधित उत्पादन तयार गर्ने चलनले पनि स्थानीय उत्पादनको विविधता बढाएको छ।
स्याउ खेतीले किसान, व्यापारी, होटल व्यवसायी, ढुवानी व्यवसायी र पर्यटन क्षेत्रलाई एकअर्कासँग जोडेको छ। यसले मुस्ताङको ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई कृषि र पर्यटनको संयुक्त आधारमा अघि बढाउन सहयोग पु¥याएको छ।
जलवायु परिवर्तन र स्याउ खेतीका नयाँ चुनौती
पछिल्लो समय जलवायु परिवर्तन, तापक्रम वृद्धि, हिमपातमा कमी, वर्षाको अनियमितता र उत्पादन लागतमा वृद्धि मुस्ताङको स्याउ खेतीका चुनौतीका रूपमा देखिएका छन्।
परम्परागत रूपमा तल्लो मुस्ताङका साविकका गाविसहरू—मार्फा, टुकुचे, कोबाङ र जोमसोम क्षेत्र—स्याउ खेतीका लागि प्रसिद्ध छन्। पछिल्लो समय भने माथिल्लो मुस्ताङका क्षेत्रमा समेत स्याउ खेती विस्तार भइरहेको छ।
बदलिँदो मौसमअनुसार उपयुक्त जातको छनोट, सिँचाइ व्यवस्थापन, रोग तथा कीरा नियन्त्रण, गुणस्तरीय बिरुवा उत्पादन र बजार व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।
स्याउको गुणस्तर कायम राख्न र किसानको आम्दानी बढाउन उत्पादनसँगै भण्डारण, प्रशोधन, ढुवानी र बजार व्यवस्थापनलाई पनि प्राथमिकता दिन आवश्यक छ।
मुस्ताङमा स्याउ खेतीको ऐतिहासिक यात्रा हेर्दा किसानको मेहनतसँगै सरकारी सहयोग, प्राविधिक ज्ञान, सडक विस्तार र बजार पहुँचले यसको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको देखिन्छ।
निष्कर्ष ः झ्याउबाट सुन फलाउनेसम्मको यात्रा
मुस्ताङमा परीक्षणका रूपमा रोपिएका स्याउका बिरुवादेखि मार्फाको बागवानी केन्द्र, जोमसोम विमानस्थलबाट कोसेलीका रूपमा बाहिरिएको स्याउ, खच्चडमा बोकेर बेनी र मालढुङ्गासम्म पु¥याइएका फल तथा यातायात विस्तारपछि गाउँगाउँमा फैलिएका बगैँचासम्मको यात्रा मुस्ताङको आर्थिक रूपान्तरणको महत्वपूर्ण कथा हो।
कुनै समय बजार नपाएर गाईबस्तुलाई खुवाउनुपर्ने स्याउ आज मुस्ताङको कृषि, पर्यटन र स्थानीय पहिचानको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। किसानको मेहनत, सरकारी प्रोत्साहन, प्राविधिक सहयोग र बजार पहुँचले सम्भावनाको परीक्षणका रूपमा सुरु भएको खेतीलाई व्यावसायिक उत्पादनमा रूपान्तरण गर्न सहयोग पु¥याएको छ।
मुस्ताङको स्याउको इतिहास केवल एउटा फलको खेतीको कथा होइन। यो परम्परागत व्यापार कमजोर भएपछि वैकल्पिक जीविकोपार्जन खोजेको हिमाली समाजको संघर्ष, बदलिँदो परिस्थितिसँगै अनुकूलन गर्ने किसानको सीप र मेहनत तथा कृषि उत्पादनबाट समृद्धि हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने उदाहरण पनि हो। तस्विर आईतराम तामाङ्ग ,चिम्ले अर्चाड ढुम्वा ।

19/10/2026

उपल्लो डोलपामा खच्चडमार्फत रासन ढुवानी

हिमाली जिल्ला डोलपाको उपल्लो भेगमा हिउँ छिचोल्दै खच्चडमार्फत रासन ढुवानी गरिँदै। मुस्ताङको सुकसम्प र भेरोल क्षेत्रबाट खच्चडको सहायताले कठिन हिमाली बाटो हुँदै उपल्लो डोल्पासम्म खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य सामग्री पुर्‍याउने गरिन्छ।

हिमालको कठोर मौसम, हिउँले ढाकिएका बाटा र चुनौतीपूर्ण भूगोलबीच खच्चडहरू यहाँको ढुवानीका भरपर्दा साधन बनेका छन्।

🎥 भिडियो: सज्जन सुवेदी
📍 जोमसोम, सुवेदी स्टोर

10/10/2026

जोमसोम घुम्न आउदा अझै १,२ दिन पछि आउदा राम्रो किनभने अट्किएको कन्टेनर र सिङगल ट्राकले तपाईहरु लामो समय सम्म जाममा पर्ने सक्छ है ।

08/10/2026

ल है च्याङ्ग्राहरु पोखरा काठमाण्डौ झर्दै छ । चाहिएमा 9846219611

05/10/2026

हिमालबाट पोखरा र काठमाडौं झर्दै च्याङ्ग्रा,
मुस्ताङ — हिमाली जिल्ला मुस्ताङमा च्याङ्ग्राहरू बेँसीतर्फ झर्न थालेसँगै पोखरा हुँदै काठमाडौं उपत्यकासम्म दशैंको रौनक बढ्न थालेको छ। परापूर्वकालदेखि दशैंको समयमा हिमाली भेगबाट च्याङ्ग्रा बेँसीका सहरमा ल्याउने चलन रहँदै आएको छ। सयौँ वर्ष पुरानो यो परम्परागत च्याङ्ग्रा व्यापार अहिले पनि निरन्तर चलिरहेको छ।
मुस्ताङका मात्र नभई डोल्पा, जुम्ला र मुगुबाट समेत च्याङ्ग्रा जोमसोम हुँदै पोखरा झर्ने गर्छन्। हिमाली जिल्लाबाट कठिन भौगोलिक बाटो पार गर्दै च्याङ्ग्राका बथान जोमसोम आइपुग्ने र त्यसपछि कालीगण्डकीको किनारैकिनार पोखरातर्फ झर्ने गरेका छन्।

दशैं नजिकिँदै गर्दा हिमालबाट बेँसीतर्फ झर्ने च्याङ्ग्राको लामले नै पर्वको आगमनको संकेत दिने गरेको छ। पोखराको बजारमा च्याङ्ग्रा देखिन थालेपछि स्थानीयमा समेत दशैंको अनुभूति थपिने गरेको छ।

तर यस वर्ष च्याङ्ग्रा व्यापारीका लागि यात्रा भने सहज रहेन। गत असोज १० गते परेको वर्षापछि डोल्पा–मुस्ताङ सीमावर्ती क्षेत्रमा बाक्लो हिमपात भएको थियो। हिमपातका कारण दिनको समयमा हिमाली बाटोमा हिँड्न कठिन भएपछि व्यापारीहरू रातको समयमा हिमाल पार गरेर अगाडि बढ्न बाध्य भएका थिए।

डोल्पाको बुद्ध गाउँपालिकाका व्यापारी सुनबहादुर रोकायले यस वर्ष च्याङ्ग्रा ल्याउने क्रममा निकै कठिनाइ भोग्नुपरेको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार बाक्लो हिमपातका कारण दिनमा बाटो पार गर्न कठिन भएपछि रातको समयमा हिमाल पार गरेर च्याङ्ग्रा ल्याउनुपरेको थियो।

“यसपालि सबैभन्दा गाह्रो भयो,” रोकायले भन्नुभयो।

७ हजार च्याङ्ग्राले गराए स्वास्थ्य परीक्षण
कृषि तथा पशु विकास कार्यालय मुस्ताङका प्रमुख डा. लालमणि अर्यालका अनुसार हालसम्म करिब ७ हजार च्याङ्ग्राले स्वास्थ्य परीक्षण गराएर पोखरातर्फ गइसकेका छन्।
अझै च्याङ्ग्रा पोखरा जाने क्रम जारी रहेकाले संख्या थप बढ्ने उहाँले बताउनुभयो। “अझै भोलि–पर्सिसम्म जाने क्रम रहन्छ, त्यसैले च्याङ्ग्राको संख्या अझै बढ्छ,” डा. अर्यालले बताउनुभयो।

दशैंलाई लक्षित गरेर मुस्ताङबाट मात्रै नभई डोल्पा, जुम्ला र मुगुलगायतका हिमाली जिल्लाबाट समेत च्याङ्ग्रा पोखरातर्फ ल्याइने भएकाले आगामी दिनमा बजारमा च्याङ्ग्राको चहलपहल थप बढ्ने देखिन्छ।

काठमाडौंमा पनि बढ्दै मुस्ताङका च्याङ्ग्रा
मुस्ताङका च्याङ्ग्राको बजार पछिल्ला वर्षमा पोखरामा मात्रै सीमित छैन। गत वर्षदेखि मुस्ताङका च्याङ्ग्रा काठमाडौं उपत्यकासम्म पुग्न थालेका छन्। विशेषगरी भक्तपुरको सल्लाघारीमा च्याङ्ग्राको बिक्री हुन थालेपछि काठमाडौंवासीले समेत मुस्ताङका च्याङ्ग्राको स्वाद लिन थालेका छन्।
व्यापारी राजु गुरुङका अनुसार काठमाडौंमा मुस्ताङका च्याङ्ग्राको माग बढ्दै गएको छ। उहाँका अनुसार पोखरामा च्याङ्ग्रा प्रायः प्रति गोटाका आधारमा खरिदबिक्री हुने भए पनि काठमाडौंमा भने जोखेर तौलका आधारमा बिक्री गर्नुपर्ने अवस्था छ।

“पोखरामा प्रति गोटा किन्छन् भने काठमाडौंमा जोखेर बेच्नुपर्छ,” गुरुङले भन्नुभयो।

गुरुङका अनुसार गत वर्ष मात्रै मुस्ताङबाट ३ हजारभन्दा बढी च्याङ्ग्रा काठमाडौं झरेका थिए। यसले मुस्ताङका च्याङ्ग्राको बजार पोखरा हुँदै काठमाडौं उपत्यकासम्म विस्तार हुँदै गएको देखाउँछ।

हिमालदेखि सहरसम्म जोडिएको पुरानो व्यापार
मुस्ताङ, डोल्पा, जुम्ला र मुगुका लागि च्याङ्ग्रा केवल व्यापारको वस्तु मात्र होइनन्। हिमाली क्षेत्रको पशुपालन, स्थानीय अर्थतन्त्र, संस्कृति र जीवनशैलीसँग च्याङ्ग्राको गहिरो सम्बन्ध छ। पुस्तौँदेखि हिमाल र बेँसीबीच हुँदै आएको च्याङ्ग्रा व्यापारले हिमाली क्षेत्र र सहरबीचको पुरानो व्यापारिक सम्बन्धलाई निरन्तरता दिइरहेको छ।
हिमालमा हुर्किएका च्याङ्ग्रा कठिन बाटो पार गर्दै पोखरा र काठमाडौं आइपुग्दा दशैंको बजारमा छुट्टै रौनक थपिन्छ। नयाँ लुगा, खाद्यान्न र अन्य सामग्रीको किनमेलसँगै च्याङ्ग्राको खरिदबिक्रीले दशैं बजारलाई थप चलायमान बनाउँछ।

त्यसैले हिमालबाट बेँसी हुँदै काठमाडौंसम्म झर्दै गरेका च्याङ्ग्रा केवल व्यापारको दृश्य मात्र होइनन्, दशैं भित्रिएको सांस्कृतिक संकेतसमेत हुन्। कठिन हिमाली बाटो, बाक्लो हिउँ र लामो यात्रा पार गर्दै सहर आइपुग्ने च्याङ्ग्रासँगै हिमालको स्वाद, संस्कृति र दशैंको रौनक पनि सहरमा भित्रिने गरेको छ।

05/10/2026

हिमाली जिल्ला मुस्ताङबाट पोखरातर्फ लगिँदै गरेका च्याङ्ग्राहरू।
चिसो हिमाली भेगमा पालिएका च्याङ्ग्राहरू अहिले पोखराको बजारतर्फ झर्न थालेका छन्। दसैँ–तिहारजस्ता पर्वको समयमा मुस्ताङका च्याङ्ग्राको माग बढ्ने भएकाले व्यापारी तथा किसानहरू च्याङ्ग्रा लिएर पोखरा आउने गर्छन्।
मुस्ताङको हिमाली जीवन, पशुपालन र स्थानीय अर्थतन्त्रसँग जोडिएको च्याङ्ग्रा यात्रा पोखराको बजारसम्म आइपुगेको छ।

01/10/2026

बुद्ध एयरलाइन्सको तीन महिने हवाई पत्रिका ‘यात्रा’ म्यागेजिनमा हाम्रो घरपझोङ गाउँपालिका, चिमाङ गाउँका शिल्पी साइँला बि.क.को सचित्र चिनारी छापिएको छ। आरनबाट विभिन्न भाँडावर्तन र औजार बनाउँदै आउनु भएको साइँलासहित तीन जनालाई घरपझोङ गाउँपालिकाले गएको असार १६ गते जनही १० हजार रुपैयाँसहित सम्मान गरेको थियो। त्यतिबेला आयोजित ‘घरपझोङ काव्ययात्रा’ मा राष्ट्रिय गानका रचनाकार व्याकुल माइलासहित १५ जना प्रभावशाली लेखकहरूको सहभागिता थियो। अब यही अक्टुबरदेखि डिसेम्बरसम्म बुद्धका हवाईजहाजमा यात्रा गर्दा यो म्यागेजिन पढ्न पाइनेछ। यो खबर पर्यटन पत्रकार अमृत भादगाउँलेले लेखेका हुन्।

25/09/2026

कोरला नाकामा हिमपात, चिसो बढ्ने सम्भावना
मुस्ताङ — मुस्ताङको उत्तरी चीनसँगको सीमावर्ती कोरला नाका क्षेत्रमा सामान्य हिमपात भएको छ। उच्च हिमाली क्षेत्रमा मौसममा आएको परिवर्तनसँगै चिसो बढ्ने सम्भावना रहेको छ।
लोमान्थाङदेखि कोरला नाकासम्मका भूभागमा हिमपात हुँदा सीमावर्ती क्षेत्रको जनजीवन, आवतजावत तथा व्यापारिक गतिविधिमा असर पर्न सक्ने देखिएको छ। कोरला नाका हुँदै सञ्चालन भइरहेको नेपाल–चीन व्यापार तथा मालवाहक कन्टेनर आवागमनमा मौसम प्रतिकूल बने थप समस्या आउन सक्नेछ।
हिमपातसँगै चिसो बढ्दा मालवाहक कन्टेनर तथा अन्य सवारीसाधन सञ्चालनमा समेत समस्या आउन सक्ने एक कन्टेनर चालकले बताए। उनका अनुसार अत्यधिक चिसोका कारण गाडी स्टार्ट नहुनेलगायत समस्या आउन सक्ने सम्भावना रहन्छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मुस्ताङका प्रहरी निरिक्षक सन्तोष बस्यालका अनुसार जिल्लाको लोमान्थाङदेखि घाँसासम्म तथा मुक्तिनाथदेखि तल्लो मुस्ताङका क्षेत्रमा भने वर्षा भईरहेको छ। उनका अनुसार हिमपातका कारण जिल्लामा हालसम्म कुनै अप्रिय घटना भएको छैन।
यसैबीच, स्थानीय बासिन्दाले हिमपात र वर्षालाई हिउँद तथा चिसो मौसमको सुरुवातको संकेतका रूपमा लिने गरेका छन्।
घरपझोङ गाउँपालिका–५ का ८३ वर्षीय कालबहादुर थकालीका अनुसार हिउँदको आगमनको संकेत गर्न हिमाली क्षेत्रमा प्रत्येक वर्ष यस समयमा पर्ने पानी तथा हिमपातलाई स्थानीय भाषामा ‘तन्जे नन्जे’ भन्ने गरिन्छ।कहिले काहि तन्जे नन्जेले उर्ग रुप पनि सक्छ ।
थकालीका अनुसार पहिले क्यालेन्डरको प्रचलन नहुँदा मुस्ताङका स्थानीय बासिन्दाले मौसम परिवर्तन, वर्षा र हिमपातका आधारमा ऋतु तथा समयको अनुमान गर्ने गर्थे। अहिले पनि यस्ता प्राकृतिक संकेतलाई हिउँद र चिसो सुरु हुने संकेतका रूपमा बुझ्ने गरिएको उनले बताए।

Modification Jomsom

25/10/2026

24/10/2026

24/10/2026

19/10/2026

10/10/2026

08/10/2026

05/10/2026

05/10/2026

01/10/2026

25/09/2026

Address

Website

Alerts

Contact The Organization

Shortcuts

Share

Listing takedown request