11/02/2026
राजा महेन्द्रको शासनकालमा कस्ता कस्ता कार्यहरू भए ?
वि.सं. २०१२ - २०१४: राष्ट्रियता र पहिचान
• २०१२ चैत २२: संयुक्त राष्ट्र संघ (UN) को सदस्यता प्राप्त
• २०१२ साल: नेपालको राष्ट्रिय झण्डा र राष्ट्रिय गानलाई संवैधानिक मान्यता।
• २०१३ वैशाख ४: नेपाल प्रहरी ऐन र आधुनिक प्रहरी संगठनको स्थापना।
• २०१३ वैशाख १४: नेपाल राष्ट्र बैंकको स्थापना र नेपाली मुद्राको अनिवार्य चलन।
• २०१३ साल: पहिलो पञ्चवर्षीय योजनाको सुरुवात।
• २०१४ असार ९: नेपाल एकेडेमी (प्रज्ञा प्रतिष्ठान) को स्थापना।
वि.सं. २०१५ - २०१७: शिक्षा र कुटनीति
• २०१५ साल: त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्थापना।
• २०१६ असार १: शाही नेपाल वायुसेवा निगम (RNAC) को स्थापना।
• २०१६ साल: नेपाल टेलिकम र हुलाक सेवाको विस्तार।
• २०१६ साल: वन राष्ट्रयकरण ऐन मार्फत प्राकृतिक स्रोतमा राज्यको अधिकार।
• २०१७ वैशाख: चीनसँगको सीमा सम्झौता र सगरमाथा नेपालकै हो भन्ने अन्तर्राष्ट्रिय पुष्टि।
• २०१७ साल: असंलग्न परराष्ट्र नीतिको कडाइका साथ कार्यान्वयन।
वि.सं. २०१८ - २०१९: प्रशासनिक र सामाजिक संरचना
• २०१८ वैशाख १: नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन।
• २०१८ वैशाख १: महेन्द्र राजमार्गको शिलान्यास।
• २०१८ साल: साझा यातायातको स्थापना।
• २०१८ साल: राष्ट्रिय नाचघरको स्थापना।
• २०१९ पुस १: नेपालको संविधान २०१९ जारी।
• २०१९ साल: कर्मचारी सञ्चय कोष र नेपाल स्काउटको स्थापना।
वि.सं. २०२० - २०२४: औद्योगिक र सैन्य कूटनीति (विशेष घटना)
• २०२० भदौ १: नयाँ मुलुकी ऐन लागू (जातपात र छुवाछुतको अन्त्य)।
• २०२१ साल: भूमिसुधार ऐन लागू (जमिन्दारी प्रथा अन्त्य)।
• २०२१ - २०२३ साल: जनकपुर चुरोट, वीरगन्ज चिनी, बाँसबारी छाला जुत्ता र कृषि औजार कारखानाको स्थापना।
• २०२२ माघ १०: राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको स्थापना।
• २०२४ साल: अरनिको राजमार्ग सम्पन्न।
• २०२४ पुस १: राष्ट्रिय बिमा संस्थानको स्थापना।
विशेष थप: विदेशी सेना (भारतीय पोस्ट) हटाउने घटना (२०२६ साल)
नेपालको उत्तरी सीमाका १८ वटा ठाउँमा सन् १९५० देखि नै भारतीय सैन्य पोस्टहरू बसेका थिए। राजा महेन्द्रले यसलाई नेपालको सार्वभौमसत्तामाथिको हस्तक्षेप मानेका थिए।
• २०२६ असार ९: राजा महेन्द्रको निर्देशनमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री कीर्तिनिधि विष्टले नेपालको उत्तरी सिमानामा रहेका १८ वटा भारतीय सैन्य चेकपोस्टहरू र काठमाडौँमा रहेको भारतीय सैन्य मिशन तुरुन्त हटाउनुपर्ने औपचारिक माग राखे।
• २०२६ - २०२७ साल:
कडा कुटनीतिक पहलपछि राजा महेन्द्रले भारतीय सेनालाई नेपालको सिमानाबाट पूर्ण रूपमा हटाउन सफल भए। यो नेपालको इतिहासमा विदेशी सेना फिर्ता पठाइएको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय उपलब्धि मानिन्छ।
वि.सं. २०२५ - २०२८: अन्तिम योगदानहरू
• २०२५ साल: सिद्धार्थ राजमार्ग (सुनौली-पोखरा) सम्पन्न।
• २०२६ साल: नेपाल पारवहन तथा गोदाम व्यवस्था कम्पनी (कलकत्तामा नेपाली सामानको सुरक्षाका लागि)।
• २०२७ साल: राष्ट्रिय शिक्षा पद्धति योजना (२०२८) को तयारी।
• २०२८ साल: ट्रली बस सञ्चालनका लागि चीनसँग सम्झौता।
• २०२८ साल: कृषि विकास बैंक र ग्रामीण विकासका साना आयोजनाहरूको विस्तार।
त्यसै गरी शैक्षिक क्षेत्रमा योगदान:
राजा महेन्द्रको पालामा स्थापित र विकसित प्रमुख शिक्षण संस्थाहरू
१. विश्वविद्यालय र उच्च शिक्षा (कलेजहरू)
• त्रिभुवन विश्वविद्यालय (२०१५ वि.सं.): नेपालको पहिलो र जेठो विश्वविद्यालयको स्थापना उनकै पालामा भयो। यसले नेपालमा उच्च शिक्षाका लागि विदेश जानुपर्ने बाध्यतालाई कम गर्यो।
• नेपाल कमर्स कलेज (२०२१ वि.सं.): व्यवस्थापन शिक्षा (Commerce) को विकासका लागि ललितपुरमा यसको स्थापना गरियो।
• पद्म कन्या कलेज (विकास र विस्तार): महिला शिक्षालाई प्रोत्साहन दिन यो कलेजलाई सरकारी स्तरबाट थप सुदृढ बनाइयो।
• अमृत साइन्स कलेज (ASCOL): विज्ञान शिक्षाको प्रवर्द्धनका लागि यो कलेजलाई विशेष प्राथमिकता दिइयो।
२. प्राविधिक र व्यावसायिक शिक्षा
• इन्जिनियरिङ संस्थान (२०२३ वि.सं.): पुल्चोकमा प्राविधिक जनशक्ति उत्पादन गर्न यसको जग बसालियो।
• राष्ट्रिय व्यावसायिक प्रशिक्षण केन्द्र (२०२४ साल): दक्ष कामदार र सीपमूलक शिक्षाका लागि सानोठिमीमा यसको स्थापना गरियो।
• वन विज्ञान अध्ययन संस्थान (Institute of Forestry): हेटौँडामा वन संरक्षण र व्यवस्थापनका जनशक्ति उत्पादन गर्न यसको सुरुवात गरियो।
३. विद्यालय स्तरको शिक्षा (स्कुलहरू)
• बुढानीलकण्ठ स्कुल (२०२८ साल): नेपालमा गुणस्तरीय र आवासीय शिक्षाको मोडलका रूपमा बेलायत सरकारको सहयोगमा यसको स्थापना गर्ने निर्णय र प्रक्रिया सुरु भयो।
• सैनिक आवासीय महाविद्यालय (२०२७ साल): सैनिक र सर्वसाधारणका छोराछोरीलाई गुणस्तरीय शिक्षा दिन यसको अवधारणा ल्याइयो।
• ल्याबोरेटरी स्कुल (२०१३ साल): कीर्तिपुरमा आधुनिक शिक्षण विधिको अभ्यास गर्न यसको स्थापना गरियो।
शिक्षा क्षेत्रमा गरिएका अन्य महत्त्वपूर्ण नीतिगत सुधारहरू
1. राष्ट्रिय शिक्षा पद्धति योजना (२०२८): नेपालभरि एकै प्रकारको पाठ्यक्रम र शिक्षा प्रणाली लागू गर्न यो योजना ल्याइयो। यसले "शिक्षालाई उत्पादनसँग जोड्ने" लक्ष्य राखेको थियो।
2. प्राथमिक शिक्षा निःशुल्क: उनले आफ्नो शासनकालमा धेरै ठाउँमा प्राथमिक शिक्षालाई निःशुल्क बनाउने घोषणा र कार्यान्वयन गरेका थिए।
3. शिक्षक तालिम: शिक्षकहरूको क्षमता विकासका लागि तालिम केन्द्रहरूको स्थापना गरियो।
4. छात्रवृत्ति कार्यक्रम: जेहेन्दार र आर्थिक रूपमा विपन्न विद्यार्थीहरूका लागि सरकारी छात्रवृत्तिको सुरुवात गरियो।
राजा महेन्द्रको कार्यकालमा साक्षरता दर मात्र ५% बाट बढेर करिब १४% पुगेको थियो र देशभर करिब ७,००० भन्दा बढी प्राथमिक विद्यालयहरू स्थापना भएका थिए।
अन्य साना योगदानहरू:
• नेपाली टोपी र पोशाक: सरकारी कार्यालयमा नेपाली पोशाक अनिवार्य गरी राष्ट्रिय पोशाकको सम्मान बढाएको।
• रेडियो नेपालको विस्तार: दुर्गम गाउँसम्म रेडियोको पहुँच पुर्याएको।
• पशु स्वास्थ्य: देशभर पशु चिकित्सालयहरूको स्थापनाको जग।
