21/08/2024
सयपत्री फूल (Tagetes erecta):
यो एक सुन्दर, सजिलै हुर्कने र लोकप्रिय फूल हो, जसलाई विशेषगरी तिहारमा पूजा र सजावटको लागि प्रयोग गरिन्छ। यस फूलको खेती गर्न सजिलो हुन्छ र यसले बगैंचालाई रंगीन र आकर्षक बनाउँछ। यहाँ सयपत्री फूल लगाउने विस्तृत तरिका प्रस्तुत गरिएको छ:
**स्थान छनौट**
- सयपत्री फूल राम्रोसँग फुल्नको लागि दिनभरी घाम लाग्ने स्थान उपयुक्त हुन्छ। यसलाई प्रत्यक्ष सूर्यको प्रकाशको आवश्यकता पर्दछ, किनकि यसले बिरुवाको स्वास्थ्य बृद्धि र फूल उत्पादनलाई वृद्धि गर्दछ।
- खुला हावा बहने स्थान छनौट गर्नुहोस्, जहाँ बिरुवा हावाबाट राम्रोसँग घुलमिल गर्न सकोस्।
**माटो तयारी**
- सयपत्रीका लागि उर्वर, हल्का अम्लीय अथवा तटस्थ माटो उत्तम हुन्छ। माटोको pH स्तर ६ देखि ७ सम्म हुनुपर्छ।
- यदि माटो भारी (चिम्ट्याइलो माटो) छ भने, बालुवा र कम्पोस्ट मिसाएर माटोलाई राम्रो पानीको निकास हुने बनाउनुहोस्। यसले जरा बढ्न मद्दत गर्छ र बिरुवा स्वस्थ हुन्छ।
- माटो भिज्ने तर पानी नजम्ने बनाउनु आवश्यक छ। निकास हुँदा माटोले बिरुवा कुहिने सम्भावना कम गर्छ।
**बीउ छर्नु वा बिरुवा रोप्नु**
- बीउलाई फेब्रुअरीदेखि मार्च वा सेप्टेम्बरदेखि अक्टोबरको बीचमा छर्नु उत्तम हुन्छ।
- बीउलाई १-२ से.मी. गहिरो खाल्डोमा राखेर माथीबाट माटोले हल्का ढाक्नुहोस्। बीउको दूरी करिब १०-१५ से.मी. जति छुट्याएर राख्नु उचित हुन्छ।
- यदि बिरुवा सिधै रोप्न लागिएको हो भने, करिब १५-२० से.मी. को दूरीमा बिरुवा लगाउनुहोस्।
**पानी व्यवस्थापन**
- सयपत्री बिरुवालाई नियमित रूपमा पानी दिन आवश्यक हुन्छ, विशेष गरी बिरुवा सानै छँदा। माटो सुक्न नदिनुहोस्, तर अधिक पानीले जरा कुहिन सक्छ। हप्तामा २-३पटक पानी दिनु उत्तम हुन्छ।
- बिहानको समयमा पानी दिनु राम्रो हुन्छ, ताकि बिरुवा दिनभर ताजा रहन सकोस्।
**खाद र मल प्रयोग**
- माटोमा जैविक कम्पोस्ट र गोबर मल मिसाएर बिरुवाको राम्रो बृद्धि गराउन सकिन्छ।
- यदि आवश्यक छ भने, फूल फुल्ने समयमा (लगभग ६ हप्तापछि) नाइट्रोजन, फस्फोरस र पोटास युक्त मल प्रयोग गर्नुहोस्। तर, अत्यधिक मल प्रयोग नगर्नहोस्, यसले बिरुवालाई हानी पुर्याकउन सक्छ।
**रोग र कीट नियन्त्रण**
- सयपत्री बिरुवामा प्रायः एफिड्स, स्पाइडर माइट्स जस्ता किराहरू लाग्न सक्छन्। जैविक कीटनाशक वा साबुन पानीको मिश्रणले यि किराहरू हटाउन सक्छ।
- ढुशीजन्य रोगको समस्या परेमा बिरुवा चाँडै नै चिनेर ढुसीनाशक विषादी प्रयोग गर्नुहोस्।
**गोडमेल र सफाई**
- बिरुवाको वरिपरि माटो हल्का खनेर नरम बनाउनुहोस्, जसले जरा बढ्न मद्दत गर्दछ। साथै, यसले पानीको भण्डारणलाई पनि सुधार गर्दछ।
- मरेका पात र फूलहरू नियमित रूपमा हटाउनुहोस्, जसले बिरुवालाई सफा राख्छ र नयाँ फूलहरू फुल्न प्रोत्साहित गर्छ।
**फूल टिप्ने समय**
- सयपत्री फूलहरू पूर्णरूपमा फुलिसकेपछि तिनलाई टिप्न सकिन्छ। फूलहरू टिप्दा, सकेसम्म बिहानको समयमा टिप्नु राम्रो हुन्छ जब तिनीहरू ताजा हुन्छन्।
**फूलफुल्ने समय**
- बिरुवा लगाएको करिब ६-८ हप्तामा फूलहरू फुल्न थाल्छन्। तिहार जस्तो पर्वका लागि समय मिलाएर फूल लगाउँदा उपयुक्त समयमै सयपत्रीको मालाहरू तयार गर्न सकिन्छ।
सयपत्री फूलले बगैँचालाई सौन्दर्य प्रदान गर्नुका साथै कीट प्रतिरोधी गुणसमेत राख्ने भएकाले यसलाई तरकारी बाली वरपर पनि लगाउन सकिन्छ। यसले बगैँचामा अन्य बिरुवाको सुरक्षाका लागि पनि सहयोग गर्दछ।
Email: [email protected]
AATC Nepal नेपाल कृषक नेटवर्क
