04/09/2026
វិចារណកថា | ការការពារព្រៃឈើ និងការការពារយុត្តិធម៌ ត្រូវដើរទន្ទឹមគ្នាតាមនីតិវិធីច្បាប់
ដោយ បណ្ឌិត ឡឹម ពេជ្ញពិសី (Lem Pichpisey, PhD)
ប្រទេសន័រវែស ថ្ងៃទី ០៤ ខែ ០៩ ឆ្នាំ ២០២៦
ព្រៃឈើ តំបន់ការពារ និងធនធានធម្មជាតិរបស់កម្ពុជា គឺជាសម្បត្តិជាតិដ៏មានតម្លៃ។ ការការពារសម្បត្តិទាំងនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការទទួលខុសត្រូវផ្នែកបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការទទួលខុសត្រូវក្នុងការលើកកម្ពស់នីតិរដ្ឋ ការពារសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងធានាថា យុត្តិធម៌ត្រូវបានអនុវត្តដោយយុត្តិធម៌ និងមានតម្លាភាពផងដែរ។
ការពិភាក្សាជាសាធារណៈនាពេលថ្មីៗនេះ ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីលោក ស្លេះ វ៉ើត ហៅ ស្លេះ ហ្វឺត នៅខេត្តស្ទឹងត្រែង បានលើកឡើងនូវសំណួរសំខាន់ៗមួយចំនួនក្នុងចំណោមសាធារណជន និងសង្គមស៊ីវិល។ សំណួរទាំងនេះគួរត្រូវបានដោះស្រាយដោយភាពស្ងប់ស្ងាត់ វត្ថុបំណង និងស្ថិតនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃច្បាប់។
ជាបឋម គួរបែងចែកឱ្យបានច្បាស់រវាងអង្គហេតុដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់ ការចោទប្រកាន់ និងមតិយោបល់ដែលត្រូវបានលើកឡើងតាមបណ្តាញសង្គម។ ក្តីបារម្ភរបស់សាធារណជន មិនគួរត្រូវបានចាត់ទុកជាភស្តុតាងបញ្ជាក់ពីការប្រព្រឹត្តខុសរបស់ស្ថាប័ន ឬបុគ្គលណាមួយឡើយ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សំណួរស្របច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តយុត្តិធម៌ ក៏មិនគួរត្រូវបានច្រានចោលដោយគ្រាន់តែសំណួរទាំងនោះកើតចេញពីការពិភាក្សាជាសាធារណៈនោះដែរ។
អ្វីដែលតុលាការបានបញ្ជាក់
យោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍នាពេលថ្មីៗនេះ ដែលចេញដោយអ្នកនាំពាក្យរបស់សាលាដំបូងខេត្តស្ទឹងត្រែង តុលាការបានបដិសេធការអះអាងដែលកំពុងផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្តាញសង្គមថា លោក ស្លេះ វ៉ើត ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងឃុំខ្លួនដោយសារការភាន់ច្រឡំអត្តសញ្ញាណ ឬដោយគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់តុលាការបានពន្យល់ថា សំណុំរឿងនេះបានដំណើរការតាមនីតិវិធីតុលាការ ហើយដីកាចាប់ខ្លួនត្រូវបានចេញនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៤។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា លោក ស្លេះ វ៉ើត ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅថ្ងៃទី ៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបន្ទាប់មកត្រូវបានដាក់ឱ្យស្ថិតក្រោមការឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្ន ស្របតាមនីតិវិធីតុលាការដែលពាក់ព័ន្ធ។ អ្វីដែលសំខាន់បំផុត គឺសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់តុលាការបានបញ្ជាក់ថា បន្ទាប់ពីការជំនុំជម្រះក្តីនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៦ លោក ស្លេះ វ៉ើត ត្រូវបានតុលាការលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់។
ការពន្យល់របស់តុលាការទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ និងគួរត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយយុត្តិធម៌។ វាបានផ្តល់នូវការពន្យល់ជាផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នអំពីដំណើរការផ្លូវច្បាប់ ហើយគួរត្រូវបានយកមកពិចារណាជាផ្នែកមួយនៃការពិភាក្សាជាសាធារណៈប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវអំពីករណីនេះ។
ទោះជាយ៉ាងណា ការបំភ្លឺរបស់តុលាការ មិនមានន័យថា ការពិភាក្សាទូលំទូលាយដែលមានផលប្រយោជន៍សាធារណៈ ត្រូវបញ្ចប់នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីសារៈសំខាន់នៃសំណួរជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនពាក់ព័ន្ធនឹងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ សមាមាត្រ តម្លាភាព និងការផ្តល់ព័ត៌មានជាសាធារណៈ។
ការចាប់ខ្លួន និងការលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់ គឺជាបញ្ហាផ្លូវច្បាប់ពីរផ្សេងគ្នា
គោលការណ៍សំខាន់មួយដែលគួរត្រូវបានយល់ឱ្យបានច្បាស់ គឺការដែលបុគ្គលម្នាក់ត្រូវបានលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់នៅទីបំផុត មិនមានន័យដោយស្វ័យប្រវត្តិថា ការចាប់ខ្លួន ឬការឃុំខ្លួនពីដំបូង គឺជាអំពើខុសច្បាប់នោះទេ។ ការចាប់ខ្លួនអាចធ្វើឡើងដោយអនុលោមតាមដីកាតុលាការដែលមានសុពលភាព ហើយបន្តតាមដំណើរការតុលាការដែលស្របច្បាប់ ខណៈដែលជនជាប់ចោទនៅទីបំផុតអាចត្រូវបានលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់ ដោយសារតែការចោទប្រកាន់របស់អយ្យការ មិនអាចបញ្ជាក់ពីបទល្មើសបានតាមកម្រិតដែលច្បាប់តម្រូវ។
ផ្ទុយទៅវិញ ការលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់ មិនគួរត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាលទ្ធផលដែលមិនសំខាន់ ឬមិនគួរឱ្យយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ។
នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់បានចំណាយពេលវេលាយ៉ាងច្រើនក្នុងការឃុំខ្លួន ហើយក្រោយមកត្រូវបានតុលាការលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់ នោះវាជារឿងសមហេតុផលដែលសង្គមអាចសួរថា តើដំណើរការទាំងមូលនោះមានភាពចាំបាច់ សមាមាត្រ ទាន់ពេលវេលា មានតម្លាភាព និងស្របតាមគោលការណ៍យុត្តិធម៌ និងនីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ដែរឬទេ។ សំណួរទាំងនេះគឺជាសំណួរស្របច្បាប់ និងសមហេតុផល មិនមែនជាការចោទប្រកាន់នោះទេ។
សារៈសំខាន់នៃតម្លាភាពរបស់ស្ថាប័ន
ករណីនេះក៏បង្ហាញផងដែរថា ហេតុអ្វីបានជាការទំនាក់ទំនងឱ្យបានច្បាស់លាស់របស់ស្ថាប័នសាធារណៈមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង។ នៅពេលដែលបុគ្គលម្នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាដែលទាក់ទងនឹងព្រៃឈើការពារ ឬធនធានធម្មជាតិ សាធារណជនតែងតែមានផលប្រយោជន៍ក្នុងការយល់ដឹងថា៖
តើមូលដ្ឋានច្បាប់សម្រាប់ការចាប់ខ្លួនគឺជាអ្វី?
តើបទល្មើសជាក់លាក់អ្វីដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់?
តើមានភស្តុតាងអ្វីខ្លះត្រូវបានដាក់បង្ហាញ?
តើនីតិវិធីតុលាការអ្វីខ្លះត្រូវបានអនុវត្ត?
ហេតុអ្វីបានជាការឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្នត្រូវបានចាត់ទុកថាចាំបាច់?
តើដំណើរការនីតិវិធីបានចំណាយពេលប៉ុន្មាន ហើយហេតុអ្វី?
តើសេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយរបស់តុលាការគឺជាអ្វី?
ប្រសិនបើជនជាប់ចោទត្រូវបានលើកលែងពីបទចោទប្រកាន់ តើសេចក្តីសម្រេចនោះមានន័យដូចម្តេចចំពោះសំណុំរឿងនេះ និងចំពោះវិធានការរដ្ឋបាល ឬការអនុវត្តច្បាប់ផ្សេងទៀតដែលពាក់ព័ន្ធ?
ការផ្តល់ចម្លើយច្បាស់លាស់ចំពោះសំណួរទាំងនេះ មិនធ្វើឱ្យអំណាចរបស់តុលាការ ឬស្ថាប័នអនុវត្តច្បាប់ចុះខ្សោយនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ តម្លាភាពអាចជួយពង្រឹងជំនឿទុកចិត្តរបស់សាធារណជនចំពោះស្ថាប័នទាំងនេះ។
ការការពារព្រៃឈើ និងការការពារយុត្តិធម៌ ត្រូវតែដើរទន្ទឹមគ្នា។ មិនគួរមានការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងការការពារបរិស្ថាន និងសិទ្ធិមនុស្សឡើយ។
កម្ពុជាមានផលប្រយោជន៍ស្របច្បាប់ និងសំខាន់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ការបំផ្លាញព្រៃឈើ ការទន្ទ្រានយកដី និងបទល្មើសផ្សេងៗពាក់ព័ន្ធនឹងធនធានធម្មជាតិ។ អ្នកដែលរំលោភច្បាប់ស្តីពីបរិស្ថាន គួរត្រូវបានស៊ើបអង្កេត ហើយនៅពេលដែលភស្តុតាងមានមូលដ្ឋានគ្រប់គ្រាន់ គួរត្រូវបានចោទប្រកាន់តាមច្បាប់។ ប៉ុន្តែ ការការពារធនធានធម្មជាតិ ក៏ត្រូវតែប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃនីតិរដ្ឋផងដែរ។
ប្រព័ន្ធអនុវត្តច្បាប់បរិស្ថានដ៏រឹងមាំ មិនមែនជាប្រព័ន្ធដែលគ្រាន់តែចាប់ខ្លួនមនុស្សនោះទេ។ វាគឺជាប្រព័ន្ធដែលធានាថា ការស៊ើបអង្កេតផ្អែកលើភស្តុតាងដែលអាចជឿទុកចិត្តបាន ការចាប់ខ្លួនមានមូលដ្ឋានច្បាប់ច្បាស់លាស់ ការឃុំខ្លួនមានសមាមាត្រ និងស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់តុលាការ ការជំនុំជម្រះក្តីប្រព្រឹត្តទៅដោយយុត្តិធម៌ ហើយសេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយត្រូវបានគោរព។
ដូច្នេះ ភាពរឹងមាំនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ មិនគួរត្រូវបានវាស់វែងត្រឹមតែតាមប្រសិទ្ធភាពក្នុងការចោទប្រកាន់អ្នកដែលត្រូវបានសង្ស័យថាបានប្រព្រឹត្តខុសប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ត្រូវវាស់វែងតាមភាពស្មោះត្រង់ក្នុងការការពារនីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ នៅពេលដែលភស្តុតាងនៅទីបំផុតមិនអាចបញ្ជាក់ពីកំហុសបានផងដែរ។
មេរៀនពីប្រទេសដទៃ
ប្រវត្តិសាស្ត្របានផ្តល់នូវការរំឭកដ៏សំខាន់អំពីមូលហេតុដែលគោលការណ៍ទាំងនេះមានសារៈសំខាន់។ ករណី Central Park Five នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ករណី Guildford Four នៅចក្រភពអង់គ្លេស និងករណីលោក Iwao Hakamada នៅប្រទេសជប៉ុន បានបង្ហាញថា ក្នុងបរិបទខុសៗគ្នា ភាពខ្សោយនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ព្រហ្មទណ្ឌអាចនាំឱ្យកើតមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ។ មេរៀនដែលអាចសិក្សាបានគឺ៖
នៅក្នុង សហរដ្ឋអាមេរិក ករណី Central Park Five (១៩៨៩–២០០២) ពាក់ព័ន្ធនឹងយុវជនប្រាំនាក់ដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោស បន្ទាប់ពីហេតុការណ៍វាយប្រហារនៅ Central Park ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩។ ក្រោយមក ការផ្តន្ទាទោសរបស់ពួកគេត្រូវបានលុបចោលនៅឆ្នាំ ២០០២ បន្ទាប់ពីមានភស្តុតាងថ្មីៗបានលេចឡើង រួមមានភស្តុតាង DNA និងការសារភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ទៀត។
នៅក្នុង ចក្រភពអង់គ្លេស ករណី Guildford Four (១៩៧៤–១៩៨៩) បានកើតឡើងពីហេតុការណ៍បំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅហាងស្រា (pub) នៅទីក្រុង Guildford និង Woolwich ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។ មនុស្សចំនួនបួននាក់ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ ប៉ុន្តែការផ្តន្ទាទោសរបស់ពួកគេត្រូវបានលុបចោលជាបន្តបន្ទាប់នៅឆ្នាំ ១៩៨៩ បន្ទាប់ពីមានសំណួរធ្ងន់ធ្ងរពាក់ព័ន្ធនឹងភាពគួរឱ្យទុកចិត្តបាន និងភាពសុចរិតនៃភស្តុតាង ព្រមទាំងការស៊ើបអង្កេតរបស់ប៉ូលិស។
នៅក្នុង ប្រទេសជប៉ុន ករណីលោក Iwao Hakamada (១៩៦៦–២០២៤) ពាក់ព័ន្ធនឹងបុរសម្នាក់ដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទឃាតកម្មមនុស្សបួននាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៦ និងត្រូវបានកាត់ទោសប្រហារជីវិត។ បន្ទាប់ពីដំណើរការផ្លូវច្បាប់អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ការជំនុំជម្រះសារជាថ្មីត្រូវបានបញ្ជានៅឆ្នាំ ២០១៤ ហើយលោកត្រូវបានតុលាការស្រុក Shizuoka លើកលែងពីបទចោទប្រកាន់នៅឆ្នាំ ២០២៤។
ករណីទាំងនេះក៏បង្ហាញផងដែរអំពីសារៈសំខាន់នៃការពិនិត្យឡើងវិញនូវភស្តុតាង ការធានានូវនីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់ ការកែតម្រូវកំហុស និងការធានាថា ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅតែមានសមត្ថភាពកែតម្រូវខ្លួនឯងបាន។
មេរៀនដែលត្រូវយកមកពិចារណា មិនមែនមានន័យថា ករណីនៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈដូចគ្នា ឬស្មើនឹងករណីណាមួយក្នុងចំណោមករណីទាំងនេះឡើយ។ វាមិនមែនដូច្នោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ មេរៀនទូលំទូលាយជាងនេះ គឺថា គ្មានប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ណាមួយគួរចាត់ទុកខ្លួនឯងថា ស្ថិតនៅក្រៅការត្រួតពិនិត្យ ការពិនិត្យឡើងវិញ ឬការកែលម្អនោះឡើយ។
មាគ៌ាឆ្ពោះទៅមុខប្រកបដោយស្ថាបនា
ដោយយោងទៅលើការបំភ្លឺនាពេលថ្មីៗនេះរបស់តុលាការ វានឹងជាការរួមចំណែកប្រកបដោយស្ថាបនា ប្រសិនបើអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធផ្តល់ព័ត៌មានជាសាធារណៈឱ្យបានច្បាស់លាស់ អំពីលទ្ធផលចុងក្រោយនៃសំណុំរឿង និងស្ថានភាពផ្លូវច្បាប់នៃនីតិវិធីផ្សេងទៀតដែលពាក់ព័ន្ធ ដោយស្ថិតក្នុងដែនកំណត់នៃច្បាប់កម្ពុជា និងគោរពឯករាជ្យភាពរបស់តុលាការ។
នៅពេលសមស្រប អាជ្ញាធរក៏អាចធានាឱ្យមានការរក្សាទុកកំណត់ត្រា និងសេចក្តីសម្រេចពាក់ព័ន្ធឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីឱ្យប្រវត្តិនៃសំណុំរឿងនេះអាចត្រូវបានយល់ដឹងយ៉ាងត្រឹមត្រូវនៅពេលអនាគត។
ទន្ទឹមនឹងនេះ សមាជិកសាធារណជន អ្នកសារព័ត៌មាន សកម្មជន និងអ្នកប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម គួរអនុវត្តការទទួលខុសត្រូវក្នុងការបញ្ចេញមតិ។
ការចោទប្រកាន់មិនគួរត្រូវបានបង្ហាញជាអង្គហេតុដែលបានបញ្ជាក់រួចហើយនោះទេ ហើយការរិះគន់គួរជៀសវាងការវាយប្រហារផ្ទាល់ខ្លួន ឬការលើកឡើងដែលអាចប៉ះពាល់ដោយអយុត្តិធម៌ដល់កិត្តិយស និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់បុគ្គល ឬស្ថាប័ន។
ការទទួលខុសត្រូវ និងការគោរព មិនមែនជារឿងផ្ទុយគ្នានោះទេ។
សង្គមមួយអាចគោរពតុលាការរបស់ខ្លួន ខណៈពេលជាមួយគ្នានោះក៏អាចលើកឡើងនូវសំណួរស្របច្បាប់ និងសមហេតុផលបាន។ សង្គមអាចគាំទ្រការអនុវត្តច្បាប់ស្តីពីការការពារបរិស្ថាន ខណៈពេលជាមួយគ្នានោះក៏ទាមទារឱ្យមានការគោរពនីតិវិធីត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់។ សង្គមក៏អាចការពារ និងគាំទ្រស្ថាប័នសាធារណៈ ខណៈពេលជាមួយគ្នានោះក៏រំពឹងថា ស្ថាប័នទាំងនោះនឹងមានតម្លាភាពផងដែរ។
ដូច្នេះ ករណីលោក ស្លេះ វ៉ើត មិនគួរត្រូវបានប្រែក្លាយឱ្យក្លាយជាការប្រកួតប្រជែងរវាងអ្នកដែលគាំទ្រតុលាការ និងអ្នកដែលរិះគន់តុលាការនោះទេ។
ផ្ទុយទៅវិញ វាគួរត្រូវបានចាត់ទុកជាឱកាសមួយសម្រាប់ការពិភាក្សាដ៏ទូលំទូលាយ និងប្រកបដោយស្ថាបនា អំពីរបៀបដែលកម្ពុជាអាចការពារព្រៃឈើរបស់ខ្លួនក្នុងពេលជាមួយគ្នានឹងការពង្រឹងការអនុវត្តច្បាប់បរិស្ថាន ការការពារសិទ្ធិបុគ្គល និងការកសាងជំនឿទុកចិត្តរបស់សាធារណជនកាន់តែខ្លាំងឡើងចំពោះការអនុវត្តយុត្តិធម៌។
ការការពារព្រៃឈើរបស់កម្ពុជា គឺជារឿងចាំបាច់បំផុត។ ការការពារសុចរិតភាពនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌របស់កម្ពុជា ក៏មានសារៈសំខាន់ស្មើគ្នាផងដែរ។
នីតិរដ្ឋទាមទារឱ្យមានទាំងពីរ។ គោលបំណងរួមរបស់យើង មិនគួរជាការសម្រេចថា តើអ្នកណាឈ្នះក្នុងការជជែកវែកញែកតាមបណ្តាញសង្គមនោះទេ។ គោលបំណងរបស់យើងគួរតែធានាថា នៅពេលណាដែលប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទល្មើស ដំណើរការនីតិវិធីត្រូវប្រព្រឹត្តទៅដោយស្របច្បាប់ មានភាពយុត្តិធម៌ ផ្អែកលើភស្តុតាង មានតម្លាភាព និងនៅទីបំផុត គោរពយុត្តិធម៌។
ព្រោះការការពារព្រៃឈើដោយមិនការពារយុត្តិធម៌ គឺមិនទាន់ពេញលេញនោះទេ ហើយការការពារយុត្តិធម៌ក៏មានន័យថា ត្រូវធានាឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានប្រគល់ភារកិច្ចអនុវត្តច្បាប់ នៅតែត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះច្បាប់ខ្លួនឯងផងដែរ៕
English Version
EDITORIAL | PROTECTING THE FOREST AND PROTECTING JUSTICE MUST GO TOGETHER
By Dr. Lem Pichpisey
Norway, 04/09/2026
Cambodia’s forests, protected areas, and natural resources are national treasures. But protecting them is about more than environmental conservation. It is also about upholding the rule of law, protecting citizens’ rights, and ensuring that justice is administered fairly and transparently.
The recent public discussion surrounding the case of Sles Vet, also known as Sles Feut The recent public discussion surrounding the case of Sles Vet, also known as Sles Feut (លោក ស្លេះ វ៉ើត ហៅ ស្លេះ ហ្វឺត) in Stung Treng Province has raised important questions among members of the public and civil society.
in Stung Treng Province has raised important questions among members of the public and civil society.
These questions deserve to be discussed calmly, objectively, and within the framework of the law.
📖 For the full article in English, please click the link to Cambodia Global Post below.
https://www.cambodiaglobalpost.net/2026/09/03/uncategorised/editorial-protecting-the-forest-protecting-justice-a-call-for-transparency-and-due-process/
