16/09/2026
Het was hard werken in houtzagerij Nooit-Gedacht: Aarbaaiden of verkleumen
‘Dat ik ‘t nog beleven mag dat er weer panlatten zoagt worden en de stoommachine droit as n zunnetje’. Dat is de hoop van Gozen Beikes, de enige nog levende oud-medewerker van voormalig houtzagerij Nooit-Gedacht aan de J. R. Stuutstraat in Nieuwe Pekela. Met weemoed in zijn stem denkt de nu 73-jarige Pekelder aan zijn keukentafel terug aan de tijd dat hij werkzaam was bij Nooit-Gedacht.
In 1875 richtte Hommo Geertsema de houtzagerij op aan de J.R. Stuutstraat in Nieuwe Pekela. Pas jaren later kreeg het onder nieuwe eigenaar Berend Schuring de naam Nooit-Gedacht. Schuring gaf de houtzagerij die naam omdat zijn zoons Hendrik en Riekus in eerste instantie er niet over piekerden bij hun vader in het bedrijf te stappen maar daar later van terugkwamen. En dat had pa nooit gedacht. In de loop der jaren voorzag de houtzagerij met kwalitatief uitstekend hout in een grote bouwbehoefte voor ondernemers en particulieren in de hele omgeving. En hout voor doodskisten.
In 1976 werd Gozen Beikes aangenomen als chauffeur op de vrachtwagen die het gezaagde hout bij de klanten moest afleveren. Maar bij Nooit-Gedacht was je niet alleen chauffeur. ‘As der nait zo veul weg te brengen vuil, mozzen je mithelpen op de zoagerij.’
Samen met collega’s Fré Mik en Leo Boer moest er gezaagd worden. Of loodzware balken op z’n plek gelegd worden. Daarvoor kreeg Beikes speciaal een leren schouderstuk waar de balken op kwamen te rusten om ze op de plek te krijgen. In de houtzagerij was geen kachel. Daar deed eigenaar Schuring niet aan. ‘Bie winterdag, bie -20 mozzenve gewoon deurwaarken. Aarbaaiden of verkleumen, zee Schuring din.’
Beikes herinnert zich nog heel goed de enorme boomstammen die via Veendam en Doorsnee achter een ‘een slepertje’ door het water naar Nieuwe Pekela werden gesleept. ‘Dij bomen kwammen in t wotter van de kolk te liggen.’ Via een manshoog vliegwiel en een enorme ketting werden de bomen aan land getrokken om gezaagd te worden.
Beikes maakte veel mee in de ruim vijf jaar dat hij in dienst was van de zagerij. Zo moest hij hout afleveren bij een nog jonge begrafenisondernemer net over de Drentse grens. Die nam hem mee naar de zolder. Daar stond een prachtige door de ondernemer zelf getimmerde doodskist. ‘Kiek. Dij is veur miezulf’, had de man tegen een verbaasde Beikes gezegd.
Chauffeur Beikes ging begin jaren tachtig bij garage- en bergingsbedrijf Fruitema in Oude Pekela aan de slag en later bij Post Pallets in Finsterwolde omdat hij bij de zagerij op den duur meer aan het zagen was dan op de vrachtwagen zat. En chauffeuren was toch zijn grote passie.
Met leden ogen zag hij dat in 1991 de stekker uit de houtzagerij werd getrokken. Het was de tijd dat de bouwmarkten als paddenstoelen uit de grond schoten en het bedrijf de concurrentie niet meer aankon.
Toch denkt Beikes dat het ook een deel aan Schuring zelf te wijten was. ‘Hai was veuls te loat mit rekens sturen. En din bleef t der sums bie.’ Ook het loon kwam regelmatig niet op tijd. Beikes zorgde voor dat hij zijn geld wel op tijd ‘beurde’. Hij stapte op de laatste dag van de maand naar de baas voor zijn loon. ‘Kin volgende week ook wel toch’, had Schuring gezegd. ‘Ik heb t ook nait in kas.’ Beikes wees naar de overkant van het water, waar de Raiffeisenbank stond. ‘Din gaai je nou votdoadelk noar de overbuurman,’ en zo geschiedde.
Nu zijn er dus plannen om de houtzagerij weer op te knappen. Daar is Beikes op zich heel blij mee. Drie weken geleden mocht hij van de huidige eigenaar een kijkje nemen op zijn oude werkplek. Bijna alle machines stonden er nog. Hij schrok van het aangezicht. ‘Och man der is zo veul vernuild; de wind, de jeugd en de tied hebben heul veul kapot moakt. Veur dat dat weer kloar is….’
Beikes denkt nog altijd met een blije weemoedige fonkeling in zijn ogen terug aan de vierkante schaaf, de conische (spits toelopende zaag) en het geluid van de zagen, dat hij bijna vijftig jaar later nog precies na kan doen: ‘Tsssmm..tssssm..tssssmm’ komt er uit zijn mond.
‘t Zol toch heul mooi wezen as dat weer terugkwam. Dat ik din kin zeggen: dat haar ik nooit gedacht……’
Foto 1 & 2: Houtzagerij Nooit-Gedacht
Foto 3: Gozen Beikes
___________________________________________________
Er wordt hard gewerkt om Stoomhoutzagerij Nooit-Gedacht in Nieuwe Pekela een nieuw leven in te blazen. Het rijksmonument staat sinds 1991, toen het de deuren sloot, te verpieteren. Stichting Roemte wil samen met enthousiaste inwoners, ondernemers, Fokkens Grondgoed en de gemeente kijken hoe de houtzagerij weer in oude luister hersteld kan worden. Op woensdag 23 september wordt in de Sint Bonifatiuskerk (Nieuwe Pekela) een tweede bijeenkomst gehouden, waarin je kunt meedenken en eventueel meewerken aan de toekomst van Nooit-Gedacht. Ben jij zo’n enthousiasteling? Geef je dan op via [email protected] of 06-22706579.
