Aan een lange rechte weg, de Oud-loosdrechtsedijk, ligt Oud Loosdrecht. De lange weg splitst zich links naar de Veendijk richting Breukelen en Loenen of rechts de Horndijk op, naar Kortenhoef.
De dijken, het landschap met legakkers en plassen, zijn ontstaan in het begin van de 15e eeuw door de ontginning van het veen; het steken van turf. De turf werd gebruikt voor het verwarmen van de huizen die rond het gebied lagen.
De dorpen bestaan uit woningen die in lange snoeren gebouwd zijn op deze legakkers. De oudste straten zijn de dijken. Opvallend is dat deze dorpen geen echte centra rond de kerken hebben. Dit gebeurt pas oostwaarts, daar waar het veen overgaat in de heide, die langzaam de Utrechtse heuvelrug opgaat.
Daar liggen de dorpen met een dorpscentrum, waar de legakkers zijn overgegaan in zandgrond.
Oud-Loosdrecht verwierf zijn aantrekkingskracht na de oorlog. Het was een dorp met van alles wat. Vissers, kruidenzoekers, jagers, boeren bootbouwers, mastenmakers en zeilmakers. Die verscheidenheid maakte dat het een plezierig soort rommeltje was. Het dorp had verschillende bloeiende en creatieve activiteiten en de plas was via de vele havens, steigers en landjes toegankelijk. Aantrekkelijk en avontuurlijk.
Het brood werd verdiend met het bouwen van houten boten en het onderhoud in de winter. ’s Zomers werd er verhuurd, gezeild en gekampeerd. Het uitgaansleven speelde daar een bindende factor in.
De huizen bestonden vaak uit materiaal dat voor handen was zoals riet voor de daken en hout voor de wanden en veel bruine teer.
De lucht was typisch vanwege de rook van gestookte turf. De huizen waren meestal laag vanwege de wind en om het binnen warm te houden.
Loosdrecht werd bezocht door een mengeling van mensen. Van avonturiers tot mensen uit herenhuizen uit de omliggende plaatsen.
Loosdrecht werd meer en meer een aantrekkelijke plek om te wonen. De watersport, de jazzmuziek, de gezelligheid werkte als een magneet op jongelui uit het Gooi en ver daarbuiten. Langzaam werd Loosdrecht een kustplaats maar dan zonder kust.
Geleidelijk steeg de grond in waarde. Woningen werden voor steeds hogere prijzen verkocht en uitgebreid. Bungalowparken ontstonden, het werk veranderde en het Oude Loosdrecht begon te veranderen.
De bindende factor, de publieke functie die Oud Loosdrecht vervulde verdween achter de heggen van de privéterreinen. Er was geen plaats meer voor kinderen om naar kikkervisjes te zoeken, geen strand om in de warme dagen te gaan zwemmen of te poedelen; die zijn er wel maar men moet daarvoor een boot hebben. De steile damwanden hebben de kustlijn van Oud Loosdrecht onvriendelijk gemaakt. Bij zuidwestenwind is de golfslag onaangenaam en het dorp oogt daarbij ontoegankelijk. Geen ruimte voor een concert of het nou jazz is of klassiek: de publieke ruimte is er niet meer.
Hierover gaat ons ontwerp. Dat wat wij bedacht hebben geeft Loosdrecht haar publieke functie terug. Het centrum, dat er nooit was maar altijd gevoeld werd en gevoed werd door de vele verschillende bezoekers die op zeer laagdrempelige wijze genoten van het plassengebied. Een plek waar iedereen kan ontspannen, zwemmen, wat eten en drinken, naar muziek luisteren, met opgestroopte broekspijpen kan pootjebaden, met kleine kinderen aan de oostkant in de vroege zon of waar men kan aanspoelen met een surfplank.
Wij denken aan een opgespoten eiland op de eerste plas tegenover de Porseleinhaven. Zover uit de kust dat het lopend bereikbaar is via een dijkje of deels een steiger.
Het eiland heeft een smalle licht gebogen vorm. Met een lange, aan de zon gelegen kant voor de vertes en een korte kant voor beschutting. Het eiland geeft plek aan mensen die aan het water willen zitten, er zijn kleine strandjes voor kinderen – het water blijft lang ondiep zodat je kunt waden, kunt spelen in water wat snel opwarmt.
Heel belangrijk zijn de zachte overgangen:
Geen damwanden, maar een zandstrand en dan heel lang ondiep, een klein eilandje waar je naar toe kan waden (kijk eens hoe ver ik ben, en wat ik durf!.
Kikkervisjes, salamanders, een vlonder naar een hoger gelegen poeltje wat kinderen kunnen volpompen. Ouders met jonge kinderen zitten ‘s ochtends aan de oostkant, de ochtendzon heeft het daar al snel opgewarmd. Er zijn toiletten en kleedhokjes en er is een klein paviljoentje waar vegetarisch gekookt wordt. Daarnaast herbergt het eiland een mooi geheim.
Wie vanuit het paviljoen naar beneden loopt bevindt zich ineens in een amfitheater dat onder het eiland verstopt ligt. Daar kan muziek gemaakt worden, toneel worden gespeeld of feest gevierd worden voor ongeveer 200 mensen zonder dat de huizen rondom de plas daar last van hebben.
Loop je uit het theater weer naar boven dan sta je op een strandje in de avondzon. Op deze manier brengen we de muziek terug in Loosdrecht. De ligging van het eiland is zo geproportioneerd dat de nieuwbouw aan de dijk aan uitzicht het minimale dient in te boeten, sterker nog, er komt een prachtig natuurgebied voor in de plaats.
Wij menen dat het eiland ervoor zorgt dat de
golfslag, die door de steile damwanden ruw en hinderlijk is geworden, voor de bewoners en bezoekers verminderd. De kleine bootjes komend uit het Horregat en de Heul zullen hier enorm profijt van hebben. In plaats van in een aan lagerwal gelegen klotsbak terecht te komen, varen ze beschut en met een zachte overgang de plas op. Vanuit de plas gezien is het uitzicht naar Oud Loosdrecht een mooi afwisselend en natuurlijk beeld.
Het kleine paviljoentje bestaat uit een geknikte wand van horizontale zwarte gezaagde en geteerde delen, die qua vorm ongeveer meeloopt met de open hand cq. de gouden greep van het eiland.
De wand is 2,5 – 3 meter hoog.
Één zijde is langer omdat daar ook meer verten zijn (links als je naar het water kijkt). Tegen die wand kun je kleedhokjes doen: hij is zo lang als nodig.
Het dak bestaat uit een geknikte rechthoek van pannen of riet, die begint op de grond en zich dan op de v-wand legt.
Het dak wordt gedragen door de wand en een paar hollandse stalkolommen met veel schoren. Een paar meter terugliggend staat onder het dak een glaspui die het geheel afsluit.
Het iconische aan dit project is dat het Loosdrecht weer haar publieke functie, het verloren centrum dat gevormd werd door de gezelligheid, teruggeeft. Openbaar voor iedereen van jong tot oud.
Eén met de natuur, met grote aandacht voor de beplanting die kenmerkend is voor het gebied.
Zeer eenvoudige bereikbaarheid van uit de dorpskern zonder de lokale zaken tot concurrent te maken, sterker nog: een beter bezocht Loosdrecht zorgt voor meer klandizie.
Dit eiland viert alles wat dit gebied al mooi maakt en brengt het bij elkaar.
Dit eiland is De Gouden Greep.
