07/06/2026
𝙎𝙩𝙚𝙫𝙚𝙣𝙜𝙧𝙖𝙥𝙝; 𝙚𝙚𝙣 𝙗𝙞𝙟𝙯𝙤𝙣𝙙𝙚𝙧𝙚 𝙖𝙛𝙗𝙚𝙚𝙡𝙙𝙞𝙣𝙜 𝙜𝙚𝙬𝙚𝙫𝙚𝙣 𝙫𝙖𝙣 𝙯𝙞𝙟𝙙𝙚
Vorig jaar hebben we onze nieuwe beeldbank gelanceerd, en er komen steeds nieuwe afbeeldingen bij. Een recente aanvulling is de zogeheten ‘Portrettencollectie’ van de Provinciale Bibliotheek.
De basis van deze verzameling werd gelegd in de negentiende eeuw, door de bekende schrijver en dominee J.H. Halbertsma. Hij had een omvangrijke verzameling portretten die hij naliet aan de Provinciale Bibliotheek. In de jaren die volgden, werd de collectie steeds verder uitgebreid. Die collectie is nu gedigitaliseerd. En waar dat auteursrechtelijk kan, worden de scans getoond in de beeldbank.
De portrettencollectie is een heel diverse verzameling. Er zijn portretten van Friezen en niet-Friezen. Er zitten en minder beroemde personen tussen, maar ook inmiddels totaal onbekende personen. Ook de technieken waarmee de portretten zijn gemaakt zijn heel verschillend. Zo zijn er bijvoorbeeld foto’s, tekeningen, gravures, litho’s, silhouetknipsels en ansichtkaarten.
Tussen alle soorten portretten is er één heel bijzondere: een stevengraph!
Een stevengraph is een afbeelding die is geweven van zijde. Ze werden voor het eerst gemaakt door de wever Thomas Stevens, in Coventry in Engeland. Aan die Stevens ontlenen de afbeeldingen de naam ‘stevengraph’. Stevens begon ze halverwege de negentiende eeuw te maken, en in 1880 had hij al 900 verschillende patronen. Ze werden gebruikt voor bijvoorbeeld boekenleggers, ansichtkaarten maar dus ook voor portretten.
In november 1940 kwam er een abrupt einde aan de productie van de stevengraphs. De plaats Coventry, waar Stevens’ fabriek stond, werd zwaar gebombardeerd. Bij dat bombardement werd de fabriek verwoest, en ging ook het hele archief verloren, inclusief de patronenboeken. Slechts één patronenboek bleef gespaard, omdat iemand het de avond vóór het bombardement mee naar huis had genomen. Dat patronenboek wordt nu zorgvuldig bewaard door het museum van Coventry.
Erfgoedinstellingen als de Bodlein Library en het Victoria en Albert Museum hebben hele verzamelingen stevengraphs. Wij hebben er maar eentje. ‘Onze’ stevengraph is een portret van de Duitse staatsman Otto van Bismarck.
Als je de stevengraph en de andere portretten wil bekijken, dan kun je terecht in onze beeldbank 👉https://ap.lc/grdCJ
