05/06/2025
Zaak El Salvador ultieme uitkomst voor ons Team Internationale Misdrijven
Na een onderzoek van ruim tien jaar kreeg ons Team Internationale Misdrijven woensdagochtend de mooist denkbare uitkomst voorgeschoteld. In El Salvador zijn drie verdachten van de moord op vier Nederlandse journalisten in 1982 schuldig bevonden. ‘Het is heel uitzonderlijk dat mensen met dergelijke hoge rangen een gevangenisstraf krijgen.’
Koos Koster, Jan Kuiper, Hans ter Laag en Joop Willemsen vertrokken 43 jaar geleden namens omroep IKON naar El Salvador om een reportage te maken over de bloedige burgeroorlog in het Centraal-Amerikaanse land. Onderweg naar een interview liepen ze in een hinderlaag van een speciale militaire eenheid. Ze werden doodgeschoten.
In de jaren 90 deed een waarheidscommissie van de Verenigde Naties onderzoek naar de moord, waarna schuldigen werden aangewezen. Het ging om oud-minister van Defensie Guillermo García, oud-directeur Francisco Antonio Morán van een speciale politiedienst en ex-kolonel Mario Reyes Mena. Het bleef bij de waarheidsvinding van de VN, want vanwege de amnestiewet in El Salvador was het onmogelijk om daar tot vervolging over te gaan.
Morele plicht
In 2013 kreeg het Team Internationale Misdrijven (TIM) van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies een tip uit de Verenigde Staten. Een van de door de VN genoemde militairen, Reyes Mena, bleek al geruime tijd in de buurt van Washington te wonen. ‘Van eerdere onderzoeken naar oorlogsmisdrijven kende men ons team en ze vroegen zich af of we mogelijkheden zagen om zijn rol bij de IKON-zaak strafrechtelijk te onderzoeken’, zegt Maaike Simmer, die zich binnen TIM intensief heeft beziggehouden met de zaak. ‘Ons antwoord was dat het juridisch een heel lastig verhaal zou worden om te bewijzen dat de drie mannen daadwerkelijk de opdracht hadden gegeven voor de moord op de Nederlandse journalisten. Voor oorlogsmisdrijven worden immers geen dienstopdrachten geschreven. Maar wij voelden het wel als onze morele plicht richting de overlevenden van de burgeroorlog en de nabestaanden van de journalisten om een opsporingsonderzoek te doen.’
Dus gingen mede-teamleider Maaike en haar collega’s op zoek naar getuigen en documentair bewijs. Die zoektocht bracht hen bij de VN, in militaire en diplomatieke archieven en bij vele getuigen in verschillende landen. De grootste doorbrak kwam met het opheffen van de amnestiewet in El Salvador in 2016. Maaike: ‘Vanwege die wet waren we bang dat de verdachte die in de VS woont naar El Salvador zou vluchten als hij lucht zou krijgen van het onderzoek. Na het opheffen van die wet konden we ook eindelijk rechtshulp doen en samenwerken met El Salvador.’
Na het eerste bezoek van het TIM aan El Salvador kwam de zaak daar hoog op de agenda te staan en mocht het team verschillende ex-militairen in El-Salvador verhoren. Ook heropenden de Salvadoraanse autoriteiten hun eigen onderzoek naar de moorden. ‘We spraken af om zo veel mogelijk van onze informatie beschikbaar te stellen voor het Salvadoraanse dossier. Op basis van dit uitgebreide dossier zijn de verdachten nu schuldig bevonden. Ik vind het mooi dat de jury het heeft aangedurfd om dit oordeel uit te spreken, want tot op dit moment bleven de misdrijven uit de burgeroorlog onbestraft. Met deze uitspraak hebben ze een eind gemaakt aan een lange periode van straffeloosheid. Ze doen dat met een veroordeling van een minister, een directeur van de veiligheidsdienst en een kolonel: de mensen die op basis van hun rang en macht verantwoordelijkheid hadden voor de gepleegde misdrijven. Het is voor een post-conflict land, de nabestaanden en ons de best mogelijke uitkomst. Deze zaak is exemplarisch voor de vasthoudendheid die nodig is om onderzoeken naar dit soort misdrijven tot een succesvol eind te brengen.’
Veel kennis
Maaike (voormalig lid van de teamleiding van het TIM) trad twee jaar geleden uit dienst bij de politie, maar ze kon de zaak niet loslaten. Ze meldde zich als vrijwilliger aan bij TIM. ‘Ik had tijdens het onderzoek zo ontzettend veel kennis opgedaan… Die kon ik niet zomaar allemaal overdragen aan een collega, maar op deze manier kon ik mee blijven helpen. Des te mooier is het dat er nu een veroordeling ligt. Ik ben met nog een aantal andere onderzoeken bezig, dus voorlopig blijf ik vrijwilliger bij TIM. Hopelijk met net zulke mooie resultaten in het verschiet als bij deze zaak in El Salvador.’
