20/04/2026
TAKAITACCEN TARIHIN DAULAR AUYO
Asali da Girman Daular Auyo
Auyo tana daya daga cikin tsofaffi kuma mashahuran garuruwa masu cin gashin kansu tsawon zamani. A tarihi, Auyo birni ne da ya dade kwarai da gaske, inda tarihi ya nuna ya wanzu tun dubban shekaru kafin zuwan Annabi Musa (A.S). Kafin bayyanar Daular Fulani, Daular Auyo babbar masarauta ce mai karfi wacce ke da ganuwa da ta kewaye ta, kuma tana da iko akan garuruwan da ke makwabtaka da ita kamar su Hadejia, Madachi, da Kirikasamma wadanda a wancan lokacin suke karkashin ikon Hausawa. Garin ya tara dakaru da baraden yaki wadanda sunansu kadai yana sanya gaban abokan gaba faduwa.
Alaka da Kanem Borno da Tasirin Harshen Kanuri
Daular Auyo tana da kyakyawar dangantakar kasuwanci da abota tsakaninta da Kanem Borno tun babban birninta yana Ngazargamu (a yanzu Geidam). Sakamakon wannan alaka da kuma kasancewar yawancin mazauna Hadejia, Madachi, da ita kanta Auyo mutanen asalin Kanuri ne, hakan ya sa lunguna da tituna da yawa a yankin suke da sunayen Kanuri. Misali:
• Yayari
• Gagulmari
• Auyakayi
• Makerayi
• Galdimari
• Kaigamari
• Matafari
Dalilin wannan alakar ce ta sa ake kiran Sarkin Auyo na yanzu da “AUYOMA” wanda a harshen Kanuri take nufin “MAI AUYO ko SARKIN AUYO”
Garuruwan da ke karkashin daular Auyo:
• Hadejia
• Madachi
• Kirikasamma
• Kafin Hausa
Da sauran kananun Daulolo kamar su:
• Garin Gabas
• Kazura
• Gaduwa, da sauran su
Samuwar Masarautar Hadejia
Tarihin Hadejia ba zai taba cika ba sai an ambaci Daular Auyo, domin da can babu Hadejia. A hakikanin gaskiya, garuruwa ne irin su Auyo, Garin Gabas, Kazura, da Gaduwa aka hade su waje guda domin samar da Masarautar Hadejia. Asalin sunan "Hadeja" ya samo asali ne daga wani maharbi dan kabilar Kanuri daga kasar Machina mai suna Hade, da kuma matarsa mai suna Jiya. Allah ya kawo su bakin kogi s**a zauna suna sana'ar harbi. Daga nan sauran maharba da masunta s**a dawo wurin har kasuwancin fatu, nama, da kifi ya habaka. Idan mutane za su je cin
