03/06/2026
📍RABU | 03 JUN 2026
Tahukah anda bahawa sebelum Kesultanan Perak diasaskan, terdapat seorang wanita yang memegang kuasa pemerintahan di sebuah kawasan yang dikenali sebagai Temong? Wanita tersebut ialah Tok Temong, atau nama asalnya Tun Perabu, adik kepada Tun Saban yang terkenal dalam sejarah awal penubuhan Kesultanan Perak. Beliau merupakan antara tokoh wanita paling berpengaruh dalam sejarah negeri Perak dan dipercayai memerintah kawasan Temong sebelum bermulanya pemerintahan Sultan Muzaffar Shah, Sultan Perak yang pertama. Walaupun namanya tidak sepopular tokoh sejarah lain, jasa dan peranannya dalam pembentukan Perak amat besar sehingga masih dikenang hingga ke hari ini.
Kisah Tok Temong bermula apabila Tun Saban meninggalkan Kampar di Sumatera dan berhijrah ke Tanah Melayu. Selepas menetap di beberapa kawasan termasuk Beredong Budi dan Belum di Hulu Perak, Tun Saban membuka sebuah penempatan yang dikenali sebagai Relap Reli. Beliau kemudiannya melantik adiknya, Tun Perabu, untuk mentadbir kawasan Temong. Sejak itulah Tun Perabu lebih dikenali dengan gelaran Tok Temong. Pada ketika itu, Perak masih belum mempunyai raja dan pemerintahan negeri seperti yang wujud sekarang. Setelah seorang wanita bernama Tok Masuka yang berasal dari Daik meninggal dunia, beliau dikatakan berwasiat agar seorang pemerintah daripada keturunan Sang Sapurba dibawa ke Perak supaya kesinambungan institusi raja Melayu dapat diteruskan di negeri ini.
Bagi memenuhi hasrat tersebut, Tun Saban bersama Nakhoda Kassim berangkat ke Kampar untuk menghadap Sultan Mahmud Shah dan memohon seorang putera diraja dihantar menjadi Sultan Perak. Permintaan itu akhirnya membawa kepada pertabalan Sultan Muzaffar Shah sebagai Sultan Perak yang pertama. Dalam istiadat pertabalan tersebut, Tok Temong hadir bersama Tun Saban dan mempersembahkan sebuah geliga embun kepada Sultan. Geliga itu kemudiannya dikenali sebagai Mestika Embun dan menjadi salah satu alat kebesaran diraja Perak yang masih digunakan sehingga hari ini. Sebagai balasan, Sultan mengurniakan sebuah puan bujur iaitu bekas sireh kepada Tok Temong, namun beliau menolak pemberian tersebut dan hanya meminta satu janji yang cukup istimewa.
Tok Temong meminta Sultan serta keturunannya memerintah kawasan di sebelah kanan mudik Sungai Perak, manakala beliau dan keturunannya memerintah kawasan di sebelah kiri mudik sungai tersebut. Ikrar ini menjadi sebahagian daripada sejarah unik Kesultanan Perak. Menariknya, kota istana dan makam Sultan Perak pada zaman dahulu sememangnya dibina di sebelah kanan mudik Sungai Perak sebagai menghormati perjanjian tersebut. Keadaan itu berterusan sehingga zaman pemerintahan Sultan Idris Murshidul Adzam Shah apabila istana dan makam mula dibina di sebelah kiri mudik Sungai Perak.
Tok Temong juga dikatakan telah menyerahkan jajahan Hulu Perak kepada kerajaan negeri Perak dan menjadi antara individu penting yang membantu mengukuhkan pemerintahan awal Kesultanan Perak. Oleh kerana jasa dan pengaruhnya yang besar, beliau turut dikenali oleh masyarakat setempat sebagai Keramat Temong. Walaupun hidup ratusan tahun dahulu, namanya masih disebut dalam pelbagai catatan sejarah dan cerita lisan yang diwarisi turun-temurun oleh masyarakat Perak.
Tok Temong akhirnya meninggal dunia di Kampung Temong Ulu, Mukim Chegar Galah, Kuala Kangsar. Makam beliau terletak kira-kira 11 kilometer ke utara antara Jalan Kota Lama dan Kati, berhampiran Jambatan Iskandar. Bagi memastikan warisan sejarah ini terus terpelihara, Jabatan Muzium telah membina semula makam Tok Temong pada tahun 1979. Kisah Tok Temong membuktikan bahawa sejarah Perak bukan sahaja dibentuk oleh para sultan dan pembesar lelaki, malah turut melibatkan seorang wanita hebat yang memainkan peranan penting dalam perjalanan awal negeri Perak yang kita kenali hari ini.
Tahukah anda bahawa sebelum Kesultanan Perak diasaskan, terdapat seorang wanita yang memegang kuasa pemerintahan di sebuah kawasan yang dikenali sebagai Temong? Wanita tersebut ialah Tok Temong, atau nama asalnya Tun Perabu, adik kepada Tun Saban yang terkenal dalam sejarah awal penubuhan Kesultanan Perak. Beliau merupakan antara tokoh wanita paling berpengaruh dalam sejarah negeri Perak dan dipercayai memerintah kawasan Temong sebelum bermulanya pemerintahan Sultan Muzaffar Shah, Sultan Perak yang pertama. Walaupun namanya tidak sepopular tokoh sejarah lain, jasa dan peranannya dalam pembentukan Perak amat besar sehingga masih dikenang hingga ke hari ini.
Kisah Tok Temong bermula apabila Tun Saban meninggalkan Kampar di Sumatera dan berhijrah ke Tanah Melayu. Selepas menetap di beberapa kawasan termasuk Beredong Budi dan Belum di Hulu Perak, Tun Saban membuka sebuah penempatan yang dikenali sebagai Relap Reli. Beliau kemudiannya melantik adiknya, Tun Perabu, untuk mentadbir kawasan Temong. Sejak itulah Tun Perabu lebih dikenali dengan gelaran Tok Temong. Pada ketika itu, Perak masih belum mempunyai raja dan pemerintahan negeri seperti yang wujud sekarang. Setelah seorang wanita bernama Tok Masuka yang berasal dari Daik meninggal dunia, beliau dikatakan berwasiat agar seorang pemerintah daripada keturunan Sang Sapurba dibawa ke Perak supaya kesinambungan institusi raja Melayu dapat diteruskan di negeri ini.
Bagi memenuhi hasrat tersebut, Tun Saban bersama Nakhoda Kassim berangkat ke Kampar untuk menghadap Sultan Mahmud Shah dan memohon seorang putera diraja dihantar menjadi Sultan Perak. Permintaan itu akhirnya membawa kepada pertabalan Sultan Muzaffar Shah sebagai Sultan Perak yang pertama. Dalam istiadat pertabalan tersebut, Tok Temong hadir bersama Tun Saban dan mempersembahkan sebuah geliga embun kepada Sultan. Geliga itu kemudiannya dikenali sebagai Mestika Embun dan menjadi salah satu alat kebesaran diraja Perak yang masih digunakan sehingga hari ini. Sebagai balasan, Sultan mengurniakan sebuah puan bujur iaitu bekas sireh kepada Tok Temong, namun beliau menolak pemberian tersebut dan hanya meminta satu janji yang cukup istimewa.
Tok Temong meminta Sultan serta keturunannya memerintah kawasan di sebelah kanan mudik Sungai Perak, manakala beliau dan keturunannya memerintah kawasan di sebelah kiri mudik sungai tersebut. Ikrar ini menjadi sebahagian daripada sejarah unik Kesultanan Perak. Menariknya, kota istana dan makam Sultan Perak pada zaman dahulu sememangnya dibina di sebelah kanan mudik Sungai Perak sebagai menghormati perjanjian tersebut. Keadaan itu berterusan sehingga zaman pemerintahan Sultan Idris Murshidul Adzam Shah apabila istana dan makam mula dibina di sebelah kiri mudik Sungai Perak.
Tok Temong juga dikatakan telah menyerahkan jajahan Hulu Perak kepada kerajaan negeri Perak dan menjadi antara individu penting yang membantu mengukuhkan pemerintahan awal Kesultanan Perak. Oleh kerana jasa dan pengaruhnya yang besar, beliau turut dikenali oleh masyarakat setempat sebagai Keramat Temong. Walaupun hidup ratusan tahun dahulu, namanya masih disebut dalam pelbagai catatan sejarah dan cerita lisan yang diwarisi turun-temurun oleh masyarakat Perak.
Tok Temong akhirnya meninggal dunia di Kampung Temong Ulu, Mukim Chegar Galah, Kuala Kangsar. Makam beliau terletak kira-kira 11 kilometer ke utara antara Jalan Kota Lama dan Kati, berhampiran Jambatan Iskandar. Bagi memastikan warisan sejarah ini terus terpelihara, Jabatan Muzium telah membina semula makam Tok Temong pada tahun 1979. Kisah Tok Temong membuktikan bahawa sejarah Perak bukan sahaja dibentuk oleh para sultan dan pembesar lelaki, malah turut melibatkan seorang wanita hebat yang memainkan peranan penting dalam perjalanan awal negeri Perak yang kita kenali hari ini.
