10/02/2026
Во Скопје се зборува за нови сообраќајни решенија со проширени буевари, кружни текови, и со БРТ. А оние најранливите луѓе сеуште мрзнат на автобуските станици, дишат загаден воздух и чекаат, чекаат....
Што во меѓувреме прави Европа, и кои се петте структурни поместувања што ја редефинираат урбаната мобилност во Европа? Како се инвестира во мобилноста и зошто? Или какви се политиките за мобилност споредени со нашите? Како да ги идентификуваме сопствените слабости и учиме од добри пракси?
I. 15-минутните градови како проверени успешни модели на одржливо планирање
До 2026 година, парискиот модел „15-минутен град“ обезбедува 80% од дневните потреби да се задоволат на растојание што може да се помине пеш или со велосипед за 2 милиони жители, со што употребата на автомобил се намалува за 35%. Во 2026 година, моделот се шири и надвор од „водечките“ градови, па градови во Обединетото Кралство и Полска вградуваат хиперлокални мешовито-наменски јадра: мали зони (зонирачки кластери) што на едно место ги обединуваат работата, трговијата и основните услуги. Вакви примени ја намалуваат потребата од патување, а со тоа и емисијата поврзана со движење до работа за до 40%, се е достапно пеш или со точак, наместо со друг тип превоз.
II. Е-велосипеди како економски „двигатели“
Е-велосипедите чинат 70% помалку од автомобилите, и за поседување, одржување и користење. Во Амстердам, товарните е-велосипеди покриваат над 15% од логистиката на испорака намалувајќи го метежот и без потреба од нова инфраструктура. Градовите реагираат со проширување на заштитени коридори, ставајќи ја во преден план безбедноста и предвидливоста на времето, наместо највисоката брзина.
III. Мултимодална „магија“ и анализа на податоци
EU Mobility Data Spaces овозможуваат интегрален пристап до јавни и приватни податоци за мобилност, подобрувајќи ја ефикасноста на рутите за до 25% во пилот-градови. Во зоните со ниски емисии дополнително се засилуваат овие ефекти, насочувајќи ги луѓето кон интегрирани (мешовити), мултимодални патувања наместо кон возила со единечен патник. Солуциите се паркинзи надвор од центрите, но поврзни со јавен превоз, со директна линија до места од интерес или со можност за изнајмување велосипеди.
IV. „Тивката“ револуција на вештачката интелигенција
Вештачката интелигенција не е само предвидување на сообраќај туку управување на сообраќајната мрежа во реално време, или управување со мобилноста од реактивна контрола кон проактивна координација. Во Хелсинки, предиктивната сигнализација за велосипедски ленти го намали метежот до 28%. АИ низ Европа дава мерливи придобивки и во безбедноста и во пропусноста, без инфраструктурни инвестиии во изградба на нови сообраќајници. Важно е што овие системи сè почесто ги имплементираат самите градови, а не глобални технолошки продавачи.
V. „Зелени“ мандати на градоначалничките и градоначалниците
Околу 95% од европските градови следат цели за „нула автомобили“ или „малку автомобили“ колку за климатско сигнализирање, толку и за стабилност и предвидливост на трошоците, за економијата и за домаќинствата и за управување со енергетски ризици. Ова поттикнува промената на однесување да е побрза и потрајна.
Градовите што ќе успеат во урбаната мобилност нема да бидат тие каде се движите побрзо, туку каде што се дизајнираат решенија за помали трошоци, помала зависност од личен автомобил и почиста животна средина.
https://transport.ec.europa.eu/document/download/7cd9a05e-1789-4383-9ea9-6ebb08128797_en?filename=EGUM_WG6-DEL6-2_Inclusive_and_sustainable_future_of_urban_mobility_in_Europe.pdf
https://www.transportadvancement.com/articles/latest-mobility-trends-and-developments-in-europe/
https://www.bcg.com/publications/2026/the-global-champions-of-urban-mobility
