26/11/2025
🔴 විදුලි පංකා හෝ වායුසමීකරණ (AC) නොතිබූ යුගයක, ඉන්දියාවේ සහ ශ්රී ලංකාවේ සිටි ධනවත් බ්රිතාන්ය යටත් විජිත පාලකයන්, මේ දරාගත නොහැකි නිවර්තන කලාපීය රස්නය (tropical heat) නිවා ගත්තේ කෙසේද? ඒ සඳහා ඔවුන් යොදාගත් 'පන්කා' (Punkah) නම් උපකරණය පිටුපස ඇති විශ්මිත මෙන්ම අඳුරු කතාවයි මේ.
'පන්කා' (Punkah) යනු රෙදි, උණ බම්බු සහ වේවැල් වලින් සාදා, සිවිලිමෙන් පහළට එල්ලා තැබූ විශාල හතරැස් පංකාවකි (rectangular fan).
මෙය ක්රියාත්මක වූයේ විදුලියෙන් නොව, "පන්කා-වලා" (Punkah-wallahs) ලෙස හැඳින්වූ සේවකයන් විසින් අතින් ක්රියාත්මක කිරීමෙනි. ඔවුන් කාමරයෙන් පිටත සිට, කඹ සහ පුලි (pulleys) පද්ධතියක් හරහා, මෙම පංකාව අඛණ්ඩව එහාට මෙහාට පැද්දවීමෙන්, කාමරය තුළ මෘදු, ඒකාකාරී සුළං රැල්ලක් නිර්මාණය කළා.
**"නොපෙනෙන" සේවය සහ රහස්යභාවය**
මෙම ක්රමය, විශේෂයෙන්ම ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ගේ සහ යටත් විජිත පරිපාලකයන්ගේ නිවෙස්වල අනිවාර්ය අංගයක් වුණා.
පුදුමයට කරුණ නම්, මෙම 'පන්කා-වලා' සේවකයන්ගෙන් අපේක්ෂා කළේ, නිවෙස් හිමියන්ගේ පෞද්ගලික හෝ දේශපාලනික කතාබහට සවන් නොදෙන, "නිහඬ" (mute) සහ "නොපෙනෙන" (unobtrusive) සේවයකි.
වාර්තා වන අන්දමට, මෙම රහස්යභාවය (confidentiality) උපරිමයෙන්ම තහවුරු කිරීම සඳහා, සමහර ඉහළ පෙළේ නිවෙස් සඳහා "බිහිරි" (deaf) සේවකයන්වම විශේෂයෙන් තෝරාගෙන බඳවාගෙන තිබේ!
**සූරාකෑමේ සංකේතයක්**
නමුත් මෙම සේවය පිටතට පෙනුනා තරම් සරල එකක් වුණේ නැහැ. 'පන්කා-වලා' සේවකයන්ට ලැබුණේ ඉතා අඩු වැටුපක් (low-paid).
දිනපතා පැය ගණනාවක්, දිවා රෑ නොබලා, එකම වේගයකින් පංකාව පැද්දීම සඳහා ඔවුන්ව දැඩි විනයකට යටත් කෙරුණා. ඔවුන්ව අවදියෙන් තැබීමට ශාරීරික දඬුවම් (physical punishment) පවා ලබා දුන් අවස්ථා ගැන යටත් විජිත වාර්තාවල සටහන් වෙනවා.
එබැවින්, 'පන්කා' යනු නිවර්තන කලාපීය රස්නයට එරෙහිව යොදාගත් අපූරු නිර්මාණයක් (ingenious adaptation) මෙන්ම, ඉහළ පැලැන්තියේ සුවපහසුව වෙනුවෙන්, ආන්තික සේවකයන්ගේ ශ්රමය සහ ජීවිතය සූරාකෑ (exploitative) යටත් විජිත සමාජ ධුරාවලියේ (colonial social hierarchies) අඳුරු සංකේතයක් ද වෙනවා.
මේ යටත් විජිත යුගයේ පැවති අසාමාන්ය ක්රම ගැන ඔබ සිතන්නේ කුමක්ද? ඔබේ අදහසත් පහතින් Comment කරන්න!
උපුටාගැනීමකි
#කටුකුරුන්දඅපි -