07/09/2026
🔴 දේශපාලකයින් ව්යාපෘති වලින් "කොමිස්" ගහන්නේ කොහොමද? - ටෙන්ඩර් පිටුපස ඇති කලු සත්යය! 💸
අපේ රටේ හැමදාම ඇහෙන වචනයක් තමයි "කොමිස්" කියන එක. පාරක් හැදුවත්, බෙහෙත් ගෙනාවත්, වාහන ගෙන්නුවත් ඒක අස්සෙ දේශපාලකයන්ගේ කොමිස් එක තියෙනවා කියලා අපි කවුරුත් දන්නවා. හැබැයි මේ ගනුදෙනු වෙන්නේ සූට්කේස් එකකින් සල්ලි මිටි අතට දීලා විතරක් නෙවෙයි. නීතියටත් අහුවෙන්නේ නැති වෙන්න, "කොමිස්" නෙවෙයි වගේ පේන වක්ර ක්රමවලට තමයි අද කාලේ මේ දූෂණ සිද්ධ වෙන්නේ.
මේ තියෙන්නේ ලංකාවේ දේශපාලකයින් ව්යාපෘති සහ මිලදී ගැනීම් හරහා කොමිස් ලබා ගන්නා ප්රධාන සහ සැඟවුණු ක්රම කිහිපයක්:
🔻 1. සම්ප්රදායික ක්රමය: ප්රතිශතයක් ලබා ගැනීම (The % Cut)
ටෙන්ඩරයේ මුළු වටිනාකමින් 10% හෝ 15% ක් වැනි නිශ්චිත ප්රතිශතයක් කොන්ත්රාත්කරුවා විසින් දේශපාලකයාට ලබා දීම. මෙය බොහෝවිට සිදුවන්නේ ඩුබායි, සිංගප්පූරුව හෝ ස්විට්සර්ලන්තය වැනි රටවල ඇති රහසිගත බැංකු ගිණුම් (Offshore Accounts) හරහායි. ලංකාවේ බැංකු පද්ධතියට මේ මුදල් කිසිදිනෙක පැමිණෙන්නේ නැත.
🔻 2. උප කොන්ත්රාත්තු (Sub-contracts) පවුලේ අයට හෝ ගෝලයන්ට ලබා දීම
ටෙන්ඩරය දිනාගන්නේ ප්රසිද්ධ වෙනත් සමාගමක් වුණත්, ඒ ව්යාපෘතියේ වැලි සැපයීම, යන්ත්ර සූත්ර (Machinery) සැපයීම වැනි විශාල කොටසක් දේශපාලකයාගේ හිතවතෙකුගේ හෝ පවුලේ අයෙකුගේ සමාගමකට පැවරීමට කොන්ත්රාත්කරුවාට සිදුවේ. මෙතැනදී කොමිස් එක යන්නේ නීත්යානුකූල ව්යාපාරික ලාභයක් විදිහටයි.
🔻 3. අධි තක්සේරු කිරීම් (Over-Invoicing) හරහා ගසා කෑම
වෙළඳපොලේ රුපියල් 1000 ක් වටිනා භාණ්ඩයක් රජයට මිලදී ගන්නේ රුපියල් 5000 කටයි. අතිරික්ත රුපියල් 4000 සමාගම සහ දේශපාලකයා අතර බෙදී යයි. (බෙහෙත් මිලදී ගැනීමේදී සහ ගල් අඟුරු ටෙන්ඩර් වලදී මේ ගැන විශාල වශයෙන් කතා බහට ලක් වුණා).
🔻 4. "උපදේශන ගාස්තු" (Consultancy Fees) ලෙස ලබා ගැනීම
මෙය නීත්යානුකූලව මුදල් ලබා ගන්නා සුමටම ක්රමයකි. දේශපාලකයාට සම්බන්ධ නීතිඥයෙකුට, ගණකාධිකාරීවරයෙකුට හෝ උපදේශක ආයතනයකට අදාළ සමාගම විසින් ව්යාපෘතිය වෙනුවෙන් විශාල "උපදේශන ගාස්තුවක්" ගෙවනු ලබයි. බැලූ බැල්මට එය සේවාවක් සඳහා කළ නීත්යානුකූල ගෙවීමක් පමණි.
🔻 5. දේපළ සහ සුඛෝපභෝගී වත්කම් (Properties & Assets)
මුදල් වෙනුවට කොළඹින් සුඛෝපභෝගී මහල් නිවාස (Luxury Apartments), වාහන හෝ වටිනා ඉඩම් තෑගි ලෙස ලබා දීම. මේවා කිසිදා දේශපාලකයාගේ නමට ලියවෙන්නේ නැත. ඒවා ලියවෙන්නේ රියදුරාගේ, ඈත නෑයෙකුගේ හෝ වෙනත් "පිනාමි" (වෙනත් අයෙකුගේ) නමකටයි
🔻 6. මැතිවරණ ප්රචාරක වියදම් පියවීම (Campaign Financing)
මෙය අනාගතය වෙනුවෙන් කරන ආයෝජනයකි. ව්යාපාරිකයා විසින් දේශපාලකයාගේ මැතිවරණ ව්යාපාරයට ලක්ෂ ගණනින් මුදල් පොම්ප කරයි, වේදිකා ගසා දෙයි, පෝස්ටර් ගසා දෙයි. ඊට ප්රතිඋපකාර ලෙස බලයට ආ පසු තරඟකාරීත්වයකින් තොරව රාජ්ය ටෙන්ඩර් එම ව්යාපාරිකයාටම ලබා දෙයි.
🔻 7. විදේශ අධ්යාපන සහ වෛද්ය බිල්පත් ගෙවීම
දේශපාලකයාගේ දරුවන්ගේ ඕස්ට්රේලියාවේ හෝ එංගලන්තයේ විශ්වවිද්යාල ගාස්තු, පවුලේ අයගේ සුඛෝපභෝගී විදේශ සංචාර වල වියදම් හෝ විදේශ රෝහල් වල බිල්පත් අදාළ කොන්ත්රාත් සමාගම විසින් රහසිගතව ගෙවා දමයි.
🔻 8. සමාගමේ නිහඬ කොටස්කරුවෙකු වීම (Silent Partner / Proxy Shares)
ටෙන්ඩරය ලබන සමාගමේ අධ්යක්ෂක මණ්ඩලයට දේශපාලකයාගේ නියෝජිතයෙකු (බොහෝවිට බිරිඳගේ පාර්ශවයේ ඥාතියෙක්) ඇතුළත් කර, සමාගමේ කොටස් හිමිකාරීත්වයක් ලබාගෙන ව්යාපෘතියේ ලාභයෙන් කොටසක් දිගටම ලබා ගැනීම
💡 මේ ගනුදෙනු නීතිය ඉදිරියේ ඔප්පු කරන්න අමාරු වෙන්න ප්රධානම හේතුව, මේවා ලියකියවිලි වලින් "නිවැරදි" සහ "නීත්යානුකූල" ගනුදෙනු ලෙස පෙන්වා තිබීමයි. මේ ක්රමය වෙනස් කරන්න නම්, දැඩි විනිවිදභාවයකින් යුතු ඩිජිටල් ටෙන්ඩර් ක්රියාපටිපාටියක් (e-procurement) සහ නාමිකයන්ගේ (Proxies) වත්කම් පවා සෙවිය හැකි දැඩි නීති පද්ධතියක් අත්යවශ්යයි.
ඔබේ අදහස කුමක්ද? මේ දූෂිත වළල්ල බිඳ දමන්න අපිට කළ හැක්කේ කුමක්ද? පහළින් කමෙන්ට් කරන්න. 👇
