21/06/2026
#ជ្រុងមួយនៃទស្សនៈ៖ ប្រធានបទ "វប្បធម៌អន្តរាគមន៍" និង"វប្បធម៌បក្ខពួកនិយម” នៅថ្នាក់ឃុំសង្កាត់។
×××××××××××××××××××××××××××
➡️អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំយូរមកហើយដែលទង្វើអាក្រក់ជ្រកក្រោម “វប្បធម៌អន្តរាគមន៍ និងវប្បធម៌បក្ខពួកនិយម” ជាឧបសគ្គដែលរារាំងដល់ការធ្វើទំនើបកម្ម និងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងាររបស់រដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ គឺពិតជាការឆ្លុះបញ្ចាំងដ៏ត្រឹមត្រូវ និងស៊ីជម្រៅទៅលើតថភាពសង្គម និងរដ្ឋបាលសាធារណៈនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។
➡️នៅពេលដែលខ្សែរយៈទទ្ទឹង និងបណ្តាយ ជាខ្នងបង្អែក ឬនិន្នាការបក្ខពួក ត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់លើសពីគោលការណ៍ច្បាប់ និងសមត្ថភាព វានឹងធ្វើឱ្យយន្តការរដ្ឋបាលបាត់បង់តុល្យភាព ភាពស្មោះត្រង់ និងតម្លាភាព។ យើងអាចធ្វើការវិភាគអំពី បញ្ហាប្រឈម និងដំណោះស្រាយ ដើម្បីលុបបំបាត់វប្បធម៌អវិជ្ជមានទាំងនេះ ក្នុងគោលបំណងជំរុញការធ្វើទំនើបកម្មរដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពដូចខាតក្រោមនេះ៖
១📛 វប្បធម៌ទាំងពីរនេះបង្កើតជាផលវិបាកជាប្រព័ន្ធ (Systemic Issues) ដែលជាបញ្ហាប្រឈមដល់រដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ ដូចជា៖ ការធ្លាក់ចុះគុណភាព និងសមត្ថភាពមន្ត្រី ហើយនៅពេលដែលការតែងតាំង ការដំឡើងតួនាទី ឬការបែងចែកការងារផ្អែកលើ “បក្ខពួក” ជាជាង “សមត្ថភាពពិតប្រាកដ” វានឹងធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលមូលដ្ឋានខ្វះខាតមន្ត្រីដែលមានជំនាញ និងនវានុវត្តន៍។ មន្ត្រីមានសមត្ថភាពជារឿយៗត្រូវបានផាត់ចេញ ដែលធ្វើឱ្យដំណើរការធ្វើទំនើបកម្ម (ដូចជាការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ឌីជីថល) មានភាពយឺតយ៉ាវ។
ការបំផ្លាញការអនុវត្តច្បាប់ និងនីតិរដ្ឋដោយសារវប្បធម៌អន្តរាគមន៍ពីអ្នកមានអំណាច ឬខ្សែរយៈខាងលើ ធ្វើឱ្យការសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ រំលងនីតិវិធីច្បាប់ ឬធ្វើឡើងក្នុងស្តង់ដារពីរ។ ឧទា៖ ការចេញលិខិតស្នាម ការដោះស្រាយវិវាទដីធ្លី ឬការផ្តល់សេវាសាធារណៈមិនស្មើភាពគ្នា។
ការបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីពលរដ្ឋនៅពេលដែលពលរដ្ឋខ្លួនចេះមើលឃើញថាគេមានរដ្ឋបាល “ខ្នងនិងខ្សែ ទើបរត់ការការងារបានលឿន ដែលធ្វើបាត់បង់ជំនឿចិត្តលើប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលសាធារណៈ។ ការខ្វះគណនេយ្យភាព និងអំពើពុករលួយ ដោយសារមន្ត្រីដែលឡើងកាន់តំណែងដោយសារបក្ខពួកនិយម តែងតែមានគណនេយ្យភាពចំពោះ “មេកើយ ឬអ្នកមានគុណ” របស់ពួកគេ ជាជាងមានគណនេយ្យភាពចំពោះប្រជាពលរដ្ឋក្នុងមូលដ្ឋាន។
២.🟢 ដើម្បីជម្នះឧបសគ្គទាំងនេះ និងឈានទៅរកការធ្វើទំនើបកម្មរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ពិតប្រាកដ យុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះមួយចំនួនត្រូវតែអនុវត្ត៖
☑️ក) ពង្រឹងប្រព័ន្ធគុណាធិបតេយ្យដោយការជ្រើសរើស និងតែងតាំងផ្អែកលើសមត្ថភាព៖ ត្រូវរៀបចំឱ្យមានការប្រឡងប្រជែង ឬវាយតម្លៃសមត្ថភាពមន្ត្រីឃុំ-សង្កាត់ (រួមទាំងស្មៀន និងមន្ត្រីជំនាញ) ដោយតម្លាភាព។ គ្មានការយោគយល់ ឬអន្តរាគមន៍ពីខាងក្រៅ។ ការវាយតម្លៃលទ្ធផលការងារត្រូវដាក់ចេញនូវសូចនាករវាស់វែងលទ្ធផលការងារច្បាស់លាស់សម្រាប់មន្ត្រីម្នាក់ៗ។ ការឡើងតំណែង ឬប្រាក់លើកទឹកចិត្ត ត្រូវផ្អែកលើទិន្នន័យការងារជាក់ស្តែង មិនមែនលើទំនាក់ទំនងបុគ្គល។
☑️ខ) ការធ្វើបរិវត្តកម្មឌីជីថល ដើម្បីកាត់បន្ថយការជួបផ្ទាល់រវាងមន្ត្រី និងពលរដ្ឋ៖ ជម្រុញការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់ការផ្តល់សេវាសាធារណៈ (ឧទាហរណ៍៖ ការស្នើសុំលិខិតស្នាម ឬការបង់ថ្លៃសេវាតាម Online ឬច្រកចេញចូលតែមួយ)។ រីឯផលចំណេញ៖ នៅពេលដែលប្រព័ន្ធត្រូវបានធ្វើជារូបវន្ត ឬឌីជីថល «វប្បធម៌អន្តរាគមន៍» នឹងត្រូវកាត់ផ្ដាច់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ ព្រោះប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័ររត់តាមលំដាប់លំដោយ (First In, First Out) និងមិនស្គាល់ខ្សែរយៈឡើយ។
☑️គ) ពង្រឹងយន្តការត្រួតពិនិត្យ និងគណនេយ្យភាព ដើម្បីបង្កើនអំណាចក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់៖ ពង្រឹងតួនាទីរបស់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ក្នុងការតាមដាន និងត្រួតពិនិត្យការងាររបស់គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិ និងស្មៀន ដើម្បីធានាថាគ្មានការសម្រេចចិត្តលំអៀង។ រីឯប្រព័ន្ធទទួលបណ្តឹងឯករាជ្យ ត្រូវបន្ត ពង្រឹងយន្តការ “ប្រអប់សំបុត្រសាកសួរព័ត៌មាន និងបណ្តឹង” ឬការិយាល័យប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមានលក្ខណៈសម្ងាត់ និងមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋអាចរាយការណ៍អំពីភាពមិនប្រក្រតី ឬការរើសអើងដោយសារបក្ខពួកនិយម។
☑️ឃ) ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត និងវប្បធម៌ស្ថាប័ន គឺត្រូវរៀបចំវគ្គបណ្តុះបណ្តាលជាប្រចាំអំពី “ក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ” និង “មនសិការស្នេហាជាតិបំរើពលរដ្ឋ” ដូចជាទស្សនតែងតែលើកឡើងថាមន្ត្រីត្រូវយល់ច្បាស់ថាខ្លួនជា “អ្នកបម្រើរាស្ត្រ” មិនមែនជា “ចៅហ្វាយរាស្ត្រ”។ ការដាក់ទណ្ឌកម្មវិន័យតឹងរ៉ឹងក្នុង អនុវត្តច្បាប់រដ្ឋបាល និងច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ចំពោះមន្ត្រីណាដែលប្រើប្រាស់អំណាចអន្តរាគមន៍ខុសច្បាប់ ឬបង្កើតបក្ខពួកបំផ្លាញផលប្រយោជន៍សាធារណៈ ដើម្បីធ្វើជាគំរូ។
✅️ជារួម ការធ្វើទំនើបកម្មរដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ មិនមែនមានន័យត្រឹមតែការទិញកុំព្យូទ័រថ្មី ឬការសង់អគារទំនើបនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជា “ការធ្វើទំនើបកម្មផ្នត់គំនិត និងរបៀបរបបការងារ”។ ការលុបបំបាត់វប្បធម៌អន្តរាគមន៍ និងបក្ខពួកនិយម គឺជាគន្លឹះដោះសោរចេញពីបុគ្គលមានអំណាចពិតប្រាកដ ដើម្បីធានារដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ ទទួលបាននូវសមធម៌សង្គម និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
+++++++++++++++++++++++++
រៀបរៀងដោយ បណ្ឌិត គុជ លី
២១ មិថុនា ២០២៦
