Leikminjasafn Íslands

11/09/2026

Sigríður Þorvaldsdóttir, leikkona og leikstjóri, féll frá 31. ágúst síðastliðinn og er borin til grafar í dag.

Sigríður fæddist í Reykjavík 12. apríl 1941 og útskrifaðist frá Leiklistarskóla Þjóðleikhússins árið 1958, seinna átti hún eftir að stunda framhaldsnám í leiklist í Bandaríkjunum.

Sama ár og hún útskrifaðist lék Sigríður sitt fyrsta stóra hlutverk í Cole Porter söngleiknum Kiss Me, Kate, á stóra sviðinu í Þjóðleikhúsinu. Bianca varð hennar fyrsta söngleikjahlutverk af mörgum næstu áratugina. Þar má nefna Guðrún Ægis í Deleríum Búbónis (1968), Chava í Fiðlaranum á þakinu (1969), konuna í Ég vil! Ég vil! (1970), Krystallo í Zorba (1971), Ado Annie í Oklahoma! (1972), Fraulein Kost í Kabarett (1973), Adelaide í Gæjar og píur (1984) og auðvitað Velmu Kelly í Chicago (1985).

Á næstum hálfri öld sem fastráðin leikkona í Þjóðleikhúsinu lék Sigríður yfir sjötíu hlutverk í fjölbreyttum leiksýningum, utan söngleikja. Þar má telja Yvette Pottier í Mutter Courage (1965), Snæfríði í Íslandsklukkunni (1968), Áslaugu í Nýársnóttinni (1971), Dóru í Herbergi 213 eða Pétur Mandólín (1974), Belindu Blair í Skvaldri (1983) og Frú Montag í Rómeó og Júlíu (1991).

Sigríður lék í fjölmörgum barnaleiksýningum, í sjónvarpi og kvikmyndum, leikstýrði kabarettsýningu í Þjóðleikhúskjallaranum og Nóaflóðinu í Íslensku óperunni og var einn helsti hvatamaður að stofnun leikfélaga í Mosfellssveit og á Seltjarnarnesi. Hún var varaþingmaður Kvennalistans á níunda áratugnum og tók sæti á Alþingi um skeið.

Ævisaga Sigríðar, Í gylltum ramma tekin saman af Jóni Hjartarsyni, kom út árið 2005.

Leikminjasafnið vottar fjölskyldu Sigríðar innilegar samúðarkveðjur.

10/09/2026

Í dag er leikarinn Steinn Ármann Magnússon borinn til grafar. Steinn fæddist í Reykjavík 28. október 1964. Hann útskrifaðist frá Leiklistarskóla Íslands árið 1989. Innan veggja skólans lék hann í sýningum á borð við Sköllótta söngkonan (1988) og Smáborgarabrúðkaup (1988). Eftir útskrift starfaði Steinn í sjálfstæðu senunni með EGG-leikhúsinu og Frú Emelíu þar sem hann fór með hlutverk Macduff í Macbeth (1994), Trofímov í Kirsuberjagarðinum (1994) og Magnúsar / Friðþjófs í Sannar sögur af sálarlífi systra (1992). Hann lék einnig hjá Leikfélagi Akureyrar, Leikfélagi Reykjavíkur og Þjóðleikhúsinu.

Steinn var brautryðjandi í íslensku uppstandi ásamt Davíð Þór Jónssyni en þeir félagar komu fram undir nafninu Radíusbræður. Þeir félagar léku síðan í Villidýr / Pólitík á Litla sviðinu í Borgarleikhúsinu árið 2010. Hann lék í fjölmörg hlutverk í sjónvarpi og kvikmyndum þar má telja Veggfóður, Svartir englar og Ófærð. Ekki má gleyma að hann ljáði kettinum Kela í Stundinni okkar rödd sína og var hinn upprunalegi Siggi sæti í Latabæ, bæði á leiksviði og í sjónvarpi.

Steinn lék sitt síðasta hlutverk á leiksviði í Þjóðleikhúsinu árið 2015 í Fjalla-Eyvindi og Höllu í leikstjórn Stefan Metz.

Leikminjasafnið minnist Seins og sendir fjölskyldu hans samúðarkveðju.

03/09/2026

Leikminjasafnið þakkar öllum sem höfðu samband með sögur af Línu og apanum Níels í Kópavogi! 🐵

Ef þið hafið sögu til að deila endilega skiljið eftir athugasemd eða sendið tölvupóst á [email protected].

Apinn Níels er fundinn og hefur fengið nýtt heimili hjá Landsbókasafni Íslands.

Í síðustu viku spurðum við hvort einhver myndi eftir lifandi apa á leiksviði í Kópavogi.

Viðtalið við Sigríði Jónsdóttur hjá Leikminjasafni Íslands og umfjöllun RÚV um apann Níels, sem kom fram í uppsetningu Leikfélags Kópavogs á Línu Langsokk árið 1960, vöktu mikla athygli.

Landsbókasafn Íslands – Háskólabókasafn og Leikminjasafnið vilja þakka öllum þeim fjölmörgu einstaklingum sem settu sig í samband við safnið á síðastliðnum dögum. Fjölmargar sögur af sýningunni hafa borist safninu og margar þeirra tengjast apanum Níelsi.

Virkilega gaman er að segja frá því að apinn hefur ekki eingöngu verið staðsettur í fortíðinni heldur hefur hann fundið varanlegt heimili til framtíðar.

Síðastliðinn mánudag kom barnabarn þeirra hjóna Guðmundar Guðmundssonar og Sigríðar Einarsdóttur færandi hendi. Guðmundur og Sigríður voru lykilfólk í Leikfélagi Kópavogs um árabil og gáfu apanum Níelsi gott heimili í ríflega áratug.

Leikminjasafnið varðveitir nú úrklippubækur Sigríðar, ljósmyndir og önnur gögn sem tengjast leikfélaginu undir safnmarkinu LMÍ 2026/8. Þar á meðal var þessi mynd af apakettinum sjálfum að maula eitthvað góðgæti.

02/09/2026

Leikminjasafnið óskar Tinnu Gunnlaugsdóttur innilega til hamingju með doktorsnafnbótina sem hún hlaut síðastliðinn mánudag. Lifandi texti: Áhrif þýðinga á sögu leiklistariðkunar á Íslandi, doktorsritgerð Tinnu, er gífurlega mikilvæg viðbót við sviðslistarannsóknir á Íslandi.

26/08/2026

Fyrr í vikunni var Sigríður Jónsdóttir á Leikminjasafni gestur Morgunvaktarinnar á Rás 2. Um þessar mundir vinnur hún að rannsókn sem snýr að ferðalagi Línu Langsokks frá Svíþjóð til Íslands og hvernig sterkasta stelpan í heimi festi rætur í þjóðarsál Íslendinga.

Lína birtist þjóðinni fyrst í Morgunblaðinu árið 1946 þá undir nafninu Lóa, þaðan í bækur, næst í kvikmyndahús, svo í útvarpið og að lokum á leiksvið þegar Leikfélag Kópavogs setti upp fyrstu leiksýninguna um þessa stórkostlegu stelpu árið 1960. Nú þegar hafa fjölmargar sögur ratað til Leikminjasafnsins og margar hverjar kostulegar, meira um það síðar. En alltaf má bæta við. Sögurnar mega vera litlar eða stórar, allt skiptir máli.

Ef þið eigið minningar af apakettinum Níels eða upplifun ykkar af Línu Langsokk á leiksviði á árunum 1960 til 1970 endilega skrifið athugasemd, sendið línu í skilaboðum á Facebook eða tölvupóst á [email protected].

Viðtalið og greinina um Línu, svo ekki sé minnst á apaköttinn Níels, má finna í fyrstu athugasemd.

Það væri einnig gaman að heyra hvernig Lína ratað inn í líf ykkar, hvort sem það er í gegnum dagblöð, bækur, bíómyndir, leiksvið, útvarp eða á einhvern annan máta.

20/08/2026

Fyrr í mánuðinum voru Hinsegin dagar haldnir hátíðlegir í Reykjavík. Órjúfanlegur hluti hátíðarinnar er útgáfa Tímarits Hinsegin daga.

Rakel Adolphsdóttir, á Kvennasögusafni, og Sigríður Jónsdóttir, á Leikminjasafni, skrifuðu sína þriðju grein saman fyrir tímaritið en á síðastliðnum árum hafa þær fjallað um sambýliskonurnar Guðrúnu Jónasson (1977–1958) og Gunnþórunni Halldórsdóttur (1872–1959).

Í þetta skipti líta þær til leiksviðsins og skoða leiksýningar í byrjun 20. aldarinnar út frá hugmyndum um kynusla, kynfrelsi og hlutverkaleiki. Í greininni er sviðsljósinu sérstaklega beint að nokkrum sýningum Menntaskólans í Reykjavík, Leikfélags Reykjavíkur og leikfélagi kvenfélagsins Hringsins.

Eins og segir í upphafsmálsgreininni: „Í þessari grein beinum við athyglinni að aldamótunum þarsíðustu þegar Reykjavík var að slíta barnsskónum, mikill uppgangur var í menningarstarfsemi höfuðborgarinnar og samkynja rými buðu frelsi fyrir konur og karlmenn til að bregða sér í óvenjuleg hlutverk.“

Höfundar kalla eftir öllu efni sem tengjast slíkum leiksýningum í gegnum tíðina, þá sérstaklega ljósmyndum af sýningum Herranætur og Hringsins, þar sem fáar slíkar hafa varðveist í söfnum en eru vonandi enn til í einkaeigu.

Mynd: Vinnukonu vantar. Litlar upplýsingar finnast um þessa uppsetningu og konurnar á myndinni eru óþekktar. Myndin birtist í bók Bjargar Einarsdóttur Hringurinn í Reykjavík: Stofnaður 1904 – Starfssaga (2002) og er vísað til þess að myndin sé í einkaeigu en eigandinn ekki tilgreindur.)

Sjá grein og öll tímarit Hinsegin daga í athugasemdum.

22/07/2026

Í dag, 22. júlí 2026, eru hundrað ár liðin frá fæðingu Steindórs Hjörleifssonar leikara.

Fyrsta færsla þar sem nafn Steindórs kemur fyrir á timarit.is er í blaðinu Skutull árið 1940 í yfirliti yfir fermingarbörn á Ísafirði og úr Eyrarhreppi en hann var fæddur í Hnífsdal.

Steindór lærði leiklist í leiklistarskóla Lárusar Pálssonar en á meðal samnemenda hans voru Árni Tryggvason og Bryndís Pétursdóttir. Fyrstu skref Steindórs í atvinnuleikhúsi var í hlutverki klukkusveins í Skálholti eftir Guðmund Kamban árið 1947 hjá Leikfélagi Reykjavíkur. Færri vita kannski að Steindór tók þátt í fyrstu þremur leiksýningum Þjóðleikhússins á vormánuðum 1950, nafn hans kemur fram í leikskrám Nýársnæturinnar, Fjalla-Eyvindar og Íslandsklukkunnar.

Steindór tók þátt í nokkrum leiksýningum Þjóðleikhússins til viðbótar en færði sig um set niður við Tjörn hjá Leikfélagi Reykjavíkur þar sem hann starfaði í tæplega hálfa öld. Steindór var burðarás í Leikfélagi Reykjavíkur þar sem hann sat lengi í stjórn, var einnig formaður leikfélagsins um tíma og kennari við leiklistarskóla LR.

Ógerningur er að telja upp öll hlutverk Steindórs á leiksviði en sem dæmi má nefna Leifur Róberts í Deleríum Búbónis (1958-1959), en hann söng auðvitað Ágústkvöld og Ástardúett inn á hljómplötu, Jonni Pope í Kviksandi (1961-1962), Stígur í Hart í bak (1962-1963), Finache í Fló á skinni (1972-1973), Karl Karlsson í Æskuvinum (1976-1977), Björn Valdimarsson í Lands míns föður (1985-1986), Pólóníus í Hamlet (1987-1988) og Afi Joad í Þrúgur reiðinnar (1991-1992). Hann leikstýrði einnig sýningum í Iðnó á borð við Hitabylgja (1970-1971), Volpone (1973-1974), Equus (1975-1976) og Geggjaða konan í París (1975-1976).

Frammistaða hans í Kviksandi vakti gífurlega athygli og skrifaði Sigurður A. Magnússon eftirfarandi í Morgunblaðið:

„Steindór Hjörleifsson leikur Jonna Pope, eiturlyfjaþrælinn, af merkilegri innlifun og miklum krafti, einkanlega í „köstunum“ og geðshrærirngaratriðunum. Hef ég ekki í annan tíma séð hann skila hlutverki betur, enda datt víst sumum í hug, að hann hlyti að hafa haft náin kynni af manngerðinni sem hann túlkar! Túlkun hans á kvíðanum og óróleikanum í upphafi leiksins var hófsamleg og sannfærandi, og eftir því sem öldurnar risu þegar frá leið magnaðist leikur hans.“

Þá eru ótalin þau fjölmörgu hlutverk sem Steindór lék í útvarpi, sjónvarpi og kvikmyndum.

Árið 1962 hlaut Steindór Silfurlampann, leiklistarverðlaun félags leikdómara, fyrir leik sinn í Kviksandi. Steindór varð heiðursfélagi Leikfélags Reykjavíkur og hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1993 fyrir störf í þágu leiklistar. Eiginkona Steindórs var Margrét Ólafsdóttir leikkona (1931-2011) en hann lést 13. september 2012.

17/07/2026

Leikminjasafnið verður lokað frá 18. júlí til 10. ágúst vegna sumarleyfis. Öllum fyrirspurnum verður svarað þegar safnið opnar á ný.

Þess má geta að Landsbókasafnið verður einnig lokað frá 18. júlí til 4. ágúst.

Myndin er úr Sólarferð eftir Guðmund Steinsson. Leikskránna má finna í fyrstu athugasemd.

„Costa del Þjóð“, Morgunblaðið 18. september 1976: https://timarit.is/page/1477933

29/06/2026

Í dag, 29. júní 2026, eru liðin 150 frá fæðingu Stefaníu Guðmundsdóttur leikkonu og brautryðjanda í íslensku leikhúsi.

Stefanía var ein fremsta leikkona sinnar samtíðar og steig hún fyrst á leiksvið í Góðtemplarahúsinu (Gúttó) í janúar 1983, þá 17 ára gömul. Hæfileikar hennar vöktu strax athygli og var hún einn af stofnendum Leikfélag Reykjavíkur árið 1987. Fyrstu áratugina var hún burðarás leikfélagsins og vann sína stærstu leiksigra í Iðnó.

Meðal þekktustu hlutverka Stefaníu voru Magda í Heimilinu, Nóra í Brúðuheimilinu, Kamelíufrúin í samnefndu leikriti, Áslaug í Nýársnóttinni, Úlrikka í Kinnarhvolssystrum, Steinunn í Galdra-Lofti og Frú X í samnefndu leikriti.

Stefanía lést á Ljóslækningastofnun Niels Finsen í Kaupmannahöfn 16. janúar 1926 eftir langvinn veikindi. Útförin fór fram við Dómkirkjuna í Reykjavík 9. febrúar sama ár.

Leikminjasafnið varðveitir skjalasafn Stefaníu og fjölskyldu (LMÍ 2025/13) en gögnin voru afhent safninu í júní á síðasta ári.

Fyrr á þessu ári hlaut Leikminjasafnið styrk frá Nýsköpunarsjóði námsmanna fyrir verkefnið „Stefanía Guðmundsdóttir: Leikkona og brautryðjandi.“ Síðastliðin mánuð hefur nemandi við Háskóla Íslands unnið hörðum höndum að skrá safnið sem inniheldur mikinn fjölda ljósmynda og póstkorta. Gögnin verða gerð aðgengileg á vefnum undir lok sumars.

Þau sem vilja fræðast meira um ævi og störf þessarar merkilegu konu er bent á Leyndarmál frú Stefaníu: Stefanía Guðmundsdóttir leikkona, samtíð og samferðamenn eftir Jón Viðar Jónsson. Sömuleiðis er að finna stutta grein um Stefaníu á vefsíðu Leikminjasafnsins, sjá hlekk í fyrstu athugasemd.

04/06/2026

Leikminjasafnið verður lokað 8.-10. júní.

Þá daga verður safnið í forsvari fyrir alþjóðlegri ráðstefnu í samvinnu við Sibmas. Það er mikill heiður fyrir Leikminjasafnið og frábært tækifæri til að kynna alþjóðlega rannsakendur fyrir íslenskum sviðslistum, landi og þjóð.

Frekari upplýsingar um samtökin má finna á heimasíðu þeirra:
https://www.sibmas.org/