20/06/2026
Alþingi hefur samþykkt lög um réttindavernd fatlaðs fólks. Um ný heildarlög er að ræða sem leysa af hólmi lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk.
Meginmarkmið nýju laganna er að tryggja fötluðu fólki viðeigandi stuðning við vernd hvers konar réttinda og stuðla að bættu jafnrétti og aðgengi í þjónustu við fatlað fólk.
Jafnframt er áhersla lögð á að tryggja að sjálfsákvörðunarréttur fatlaðs fólks sé virtur og fyllsta réttaröryggis gætt þegar brýna nauðsyn ber til að grípa inn í líf þess. Við gerð frumvarpsins var tekið mið af samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs
Lögunum er ætlað að skerpa á hlutverki réttindagæslu fyrir fatlað fólk og tryggja skýrari verkaskiptingu á milli sýslumanna og réttindagæslu svo ljóst sé til hvers ætlast sé af þeim.
Þeim er einnig ætlað að bregðast við kerfislægum hindrunum sem ákveðinn hópur fatlaðs fólks hefur mætt við aðgang að fjármálum sínum, einkum þeirra sem búa í búsetukjörnum og geta ekki notað rafræn skilríki.
Þá er lögunum ætlað að auka skilvirkni í málsmeðferð og ákvarðanatöku í málum sem varða nauðung í þjónustu við fatlað fólk, einfalda ferla, minnka biðtíma eftir ákvörðun, auðvelda eftirlit og tryggja að mál séu áfram afgreidd á samræmdan hátt.
„Lögin marka mikilvægt framfararskref í því að tryggja fötluðu fólki jafnræði og auka þátttöku þess og inngildingu í samfélaginu. Með þeim er réttindavernd styrkt, sjálfsákvörðunarréttur betur tryggður og skýrari umgjörð sköpuð um þá þjónustu og þann stuðning sem fólk á rétt á,“ segir Ragnar Þór Ingólfsson, félags- og húsnæðismálaráðherra.
Ástæða þótti til að breyta heiti laganna í réttindavernd fatlaðs fólks þar sem heitið lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk endurspeglar ekki að fullu efni þeirra. Lögin fjalla ekki eingöngu um réttindagæslu, heldur einnig um hlutverk persónulegra talsmanna við að styðja notendur við að taka eigin ákvarðanir og ráðstafanir til að draga úr beitingu nauðungar í þjónustu við fatlað fólk.