03/09/2025
સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો – ચેક ડિશોનર કેસમાં સમાધાન પછી સજા રદ્દ
📌 કેસ ટાઈટલ: Gian Chand Garg vs. Harpal Singh & Anr
📌 કેસ નંબર: Special Leave Petition (Criminal) No. 8050 of 2025
📌 કોર્ટેમ: જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર, જસ્ટિસ સંદીપ મહેતા
🔹 કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
ફરિયાદી (પેયી)એ આરોપી વિરુદ્ધ ચેક્ડિશોનર (Sec. 138, NI Act, 1881) હેઠળ ફરિયાદ દાખલ કરી હતી.
ટ્રાયલ કોર્ટએ આરોપીને દોષી ઠેરવીને છ માસની સિમ્પલ ઈમ્પ્રિઝનમેન્ટ + દંડની સજા ફટકારી.
આ નિર્ણયને અપીલ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટ બન્નેએ જાળવી રાખ્યો.
🔹 સમાધાન (Compromise)
ત્યારબાદ ફરિયાદી અને આરોપી વચ્ચે સમાધાન થયું.
ફરિયાદીએ ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ + પોસ્ટ-ડેટેડ ચેક્સ દ્વારા સંપૂર્ણ ચુકવણી સ્વીકારી.
ફરિયાદીએ એ બાબતનો એફિડેવિટ પણ દાખલ કર્યો કે હવે તેને કોઈ ફરિયાદ નથી.
તેમ છતાં હાઈકોર્ટએ પોતાની અગાઉની સજા બદલવાનો ઇન્કાર કર્યો.
🔹 સુપ્રીમ કોર્ટમાં દલીલો
આરોપી પક્ષે દલીલ કરી કે –
Sec. 147, NI Act મુજબ આ ગુનો કમ્પાઉન્ડેબલ (સમાધાનયોગ્ય) છે.
એકવાર ફરિયાદી સમાધાનથી સંતુષ્ટ થઈ ચૂક્યો હોય, ત્યારે સજા ચાલુ રાખવી કાયદાની ભાવનાને વિરુદ્ધ છે.
સ્ટેટ તરફથી કોઈ ઉપસ્થિતિ નહોતી, કારણ કે વિવાદ બન્ને પક્ષોમાં સમાધાનથી ઉકેલી દેવાયો હતો.
🔹 સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય
કોર્ટએ કહ્યું કે –
ચેકડિશોનરનો ગુનો મુખ્યત્વે સિવિલ સ્વભાવનો છે, જેને ક્રિમિનલ કલર આપવામાં આવ્યો છે.
કાયદાકારોએ ખાસ કરીને આ ગુનાને કમ્પાઉન્ડેબલ જાહેર કર્યો છે જેથી વેપારી વ્યવહારોની વિશ્વસનીયતા જળવાય અને વિવાદોને સરળતાથી ઉકેલી શકાય.
એકવાર ફરિયાદીએ સ્વેચ્છાએ સમાધાન સ્વીકારી લીધું હોય, તો સજા જાળવી રાખવી અનુચિત છે.
કોર્ટએ અગાઉના ચુકાદાઓનો સંદર્ભ આપ્યો:
Meters and Instruments Pvt. Ltd. v. Kanchan Mehta
P. Mohanraj v. Shah Brothers Ispat
કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું:
"પાર્ટીઓ સમાધાનમાં પ્રવેશ્યા પછી ફરી મૂળ ફરિયાદ તેમજ સમાધાન ભંગ અંગેની ફરિયાદને સાથે આગળ ધપાવી શકતી નથી."
સુપ્રીમ કોર્ટએ દાવેદાર (ફરિયાદી) દ્વારા રકમ મળી જવા અને સમાધાન સ્વીકારવાના આધારે સજા અને દોષિત ઠરાવવાની કાર્યવાહ...
