మహిళలు, శిశువుల అభివృద్ధి సంక్షేమాన్ని చూడడానికి దేశంలో ఒక ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పాటు చేసిన కొన్ని రాష్ట్రాలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ఒకటి. 1973 నుండి మహిళా, శిశు సంక్షేమం కోసం అనేక కార్యక్రమాలను చేపట్టినప్పటికీ మహిళలు, పిల్లల కోసం ప్రభుత్వ విధానాలను పటిష్టంగా రూపొందించి, అమలుపరచడం కోసం ఈ శాఖ పనిచేస్తుంది.
· రాష్ట్రంలో జిల్లాలు: 13
· రాష్ట్రంలో ICDS ప్రాజెక్టులు: 257
· మొత్తం అంగన్ వాడీ కేంద్రాలు: 55,607
లబ్దిదారులు:
· గర్భవతులు మరియు బాలింతలు: 5.86 లక్షలు
· 7 నెలల నుండి 3 సం. పిల్లలు: 14.90 లక్షలు
· 3 సం. నుండి 6 సం. ల పిల్లలు: 8.25 లక్షలు
ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని 13జిల్లలాలో మహిళాభివృద్ధి శాఖ యొక్క కార్యక్రమాలు
1. సమగ్ర శిశు అభివృద్ధి సేవా పథకం (ICDS)
2. శ్రద్ధ, రక్షణ అవసరమైన మహిళలు, పిల్లల సంక్షేమం కోసం సంస్థలను నిర్వహించడం (Institutions for Women and Child Care)
3. మహిళలు, పిల్లలకు సంబంధిచిన వివిధ సంరక్షణ/సంక్షేమ, సాధికార చర్యల అమలు, పర్యవేక్షణ
సమగ్ర శిశు అభివృద్ధి సేవా పథకం (ICDS) అందిస్తున్న సేవలు
అనుబంధ పోషకాహారం (Supplementary Nutrition Program)
· గర్భిణీలకు మరియు బాలింతల కోసం అన్న అమృత హస్తం కార్యక్రమం ద్వారా అంగన్వాడి కేంద్రం లో ఒక పూట పూర్తి భోజనo
· 7 నెలల నుండి 3 సంత్సరాల పిల్లల కోసం ఇంటికి ఇచ్చే ‘బాలామృతం’
· 3 సం. నుండి 6 సం. రాల పిల్లలకు అంగన్వాడి కేంద్రం లో వండి పెట్టే మధ్యాహ్నభోజనం
వ్యాధి నిరోధక టీకాలు
· ఆరోగ్య శాఖ సమన్వయం తో గర్భిణీలు మరియు పిల్లలకు ఆరోగ్య పరీక్షలు నిర్వహించడం
పూర్వ ప్రాథమిక విద్య
· 3 సం. ల నుండి 6 సం. పిల్లలకు ఆట పాటల తో కూడిన విద్య అందించడం
పోషణ & ఆహార విద్య (Nutrition & Health Education)
· అంగన్ వాడీ కేంద్రం లో గర్భిణీలకు, బాలింతలకు, గృహ సందర్శన ద్వారా వారి కుటుంబ సభ్యులకు మరియు కిషోర బాలికలకు ఆరోగ్యం & పోషకాహారo పై సమాచారం మరియు అవగహన కల్పించండo
రిఫరల్ సేవలు (Referral Services)
· గర్భిణీలకు, బాలింతలు మరియు పిల్లలకు వైద్య, ఆరోగ్య సలహాలు ఆసుపత్రి సేవల పై సమాచారం ఇవ్వడం
మహిళలు, పిల్లల రక్షణ మరియు సంక్షేమం
స్వధార్ గృహ (Swadhar Gruha)
క్లిష్టమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్న మహిళలకు ప్రాధమిక అవసరాలైన వసతి, ఆహారం, బట్టలు మరియు భావోద్వేగoతో ఉన్న వారికి అవసరమైన్ సలహాలను మద్దతు అందిచడంతో పాటు, వారి పునరావాసం కోసం కూడా సేవలు అందిచడతాయి. రాష్ట్రంలో ప్రస్తుతం 12 స్వధార్ గృహాలు అమలులో ఉన్నాయి
ఉజ్వల హోమ్స్ (Ujjwala Homes)
అక్రమ రవాణా (Trafficking) కు గురైన మహిళలు, పిల్లలకు మరియు లైంగిక దోపిడీకి గురైన బాధితులకు రక్షణ కల్పించడo
ఈ పథకం ద్వారా భాదిత మహిళకు ఆహారం, ఆశ్రయం, బట్టలు, కౌన్సెలింగ్ మరియు చట్టపరమైన సహాయం అందిoచబడతాయి. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో 4 ఉజ్వల హోమ్స్ ఉన్నాయి.
వన్ స్టాప్ సెంటర్ (One Stop Centre)
క్లిష్టమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్న మహిళలకు భద్రత కల్పించడం కోసం ప్రతి జిల్లాలలోను ఒక వన్ స్టాప్ సెంటర్ నిర్వహించబడుతోంది
మహిళల కోసం హెల్ప్ లైన్ (Women Help Line)
హింసకు గురి అయిన / బాధిత మహిళలు, సలహాలు మరియు ఆశ్రయం సంబందిత సమాచారo అందిచడానికి ‘181’ టోల్ ఫ్రీ నెంబర్ ను సంప్రదించవచ్చు
సమగ్ర బాలల సంరక్షణ పథకం (Integrated Child Protection Scheme)
శిశు సoరక్షణ సేవలు అoదుబాటు, నాణ్యతను మెరుగుపరచడo, బాలల హక్కులను వాస్తవికత గురిoచి, భారత దేశం లో పిల్లల పరిస్థితుల గురిoచి ప్రజలలో అవగాహన పెoచడo, బాలల హక్కులను కాపాడడానికి కర్తవ్య పాలకుల బాధ్యత, జవాబుదారీ తన్నాన్ని స్పష్టంగా తెలియజేయడo.
శిశు గృహాల ద్వారా పిల్లల దత్తత (Adoption of Children)
అనాధ మరియు వదలి వేయబడిన పిల్లలను అర్హులైన కుటుంబాలకు చట్ట బద్దంగా దత్తత ఇవ్వడం, త ద్వారా పిల్లలకు భద్రత మరియు రక్షణ, ఆప్యాయత మరియు ప్రేమ ను పొందేలా చూడటం
బాల సదనములు
· అనాధ, అభాగ్య, క్లిష్ట పరిస్ధితులలో మరియు నిస్సహాయ స్థితిలో వున్న బాలల సంక్షేమo కొరకు బాల సదనములు ఉన్నాయి.
· ఇక్కడ పిల్లలకు ఉచిత వసతి , భోజనo , బట్టలు, వైద్య సదుపాయం అందిచడం మరియు జీవనోపాధి కోసం వివిధ వృత్తులలో వారికి శిక్షణ ఇచ్చి, వారి నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం
క్రొత్తగా చేపట్టిన కార్యక్రమాలు
అంగన్ వాడీ కేంద్రాలలో నర్సరీ, ఎల్ కె జి, యు.కె.జి నిర్వహణ
పురపాలక మరియు పట్టణ అభివృద్ధి శాఖ సహకారం, సమన్వయoతో అంగన్ వాడీ కేంద్రాలను ప్రీ-స్కూల్ కేంద్రాలుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఒక కిలోమీటర్ పరిధిలో ఉన్న అంగన్ వాడీ కేంద్రాలను విలీనం చేసి, పిల్లలకు నాణ్యత తో కూడిన ఆట పాటల తో కూడిన విద్యను అందిచడo జరుగుతోంది. ఈ కేంద్రాలలో పద్యాలు, పాటలు, ఆటలు, ఇంగ్లీషు రైమ్స్ నేర్పించడంతో పాటు, అంగన్ వాడీ కేంద్రాల మౌళిక వసతులను మెరుగుపరచడం & అంగన్ వాడీ కార్యకర్తల నైపుణ్యాలను మెరుగు పరచడం లాంటి కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నారు
న్యూట్రీ గార్డెన్ లు & కిచెన్ గార్డెన్ లు
గ్రామ పంచాయితీలలో అనువైన, ఖాళీగా ఉన్న స్థలాలో NREGS మరియు పంచాయితీల సమన్వయంతో కూరగాయలు పెంచడమే న్యూట్రీ గార్డెన్ కార్యక్రమం. ప్రస్తుతం కొన్ని పంచాయితీలలో ఈ కార్యక్రమం మొదలైంది. ఇట్లా పండించిన కూరగాయలు ఆ గ్రామంలోని అంగన్ వాడీ, బడిలో మధ్యాహ్న భోజనానికి, గర్భవతులు, బాలింతలకు ఇచ్చేలా ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతోంది.
అంగన్ వాడీ కేంద్రాలలో ఖాళీగా ఉన్న జాగాలో కూరగాయల పెంపకం ప్రోత్సహించడం జరుగుతోంది. ఈ కూరగాయలు అంగన్ వాడీ కేంద్రాలలో మధ్యాహ్న భోజనoలో వండటం జరుగుతోంది.
మహిళా శిశు దర్శిని
గ్రామాలలో కుపోషణతో ఉన్న పిల్లల & రక్తహీనతతో ఉన్న గర్భిణీ స్త్రీలకు కావాల్సిన అదనపు పోషణ బాధ్యతలను పంచాయితీలు వహించేలా ప్రతినెలా అంగన్ వాడీ కార్యకర్త అంగన్ వాడీ పనితీరుపై సమగ్ర వివరాలు సర్పంచులకు అందించే కార్యక్రమమే ‘మహిళా శిశు దర్శిని’.
ఈ రిపోర్టు ద్వారా అంగన్ వాడీ కార్యకర్త సంబంధిత పంచాయితీకి వారి కేంద్రం పరిధిలోని లబ్దిదారుల వివరాలు, అంగన్ వాడీ కేంద్రంలోని వసతుల వివరాలు ఇస్తూ పిల్లల, మహిళల పోషణ స్థితి పై కూడా వివరాలు సమర్పిస్తారు. అలాగే అదనపు పోషణ కోసం కావాల్సిన సహకారాన్ని అభ్యర్దిస్తారు. ఇప్పటికే కొన్ని పంచాయితీలలో సర్పంచులు, MPDOలు మరియు శాసన సభ్యులు అదనపు పోషణ అందించడానికి వారి మద్దతును ప్రకటించారు మరియు అంగన్ వాడీ కేంద్రాలలో నమోదైన పిల్లలకు, మహిళలకు సహకారం అందిస్తున్నారు.
కిశోరీ వికాసం
రాష్ట్రంలోని 11-18 సంవత్సరాల వయసులో ఉన్న బాలికలకు జీవన నైపుణ్యాలపై శిక్షణ ఇచ్చేందుకు, వారిలో పోషణ, ఆరోగ్యం, మానసిక వికాసం, ఆత్మస్థైర్యం, సామాజిక అంశాలు, వారి భవిషత్తు దిశా నిర్దేశం చేయడానికి రూపొందించిన కార్యక్రమమే ‘కిశోరీ వికాసం’. ప్రభుత్వ రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు, సంక్షేమ వసతి గృహాలలోని బాలికలకు వారి జీవన లక్ష్యాలను నిర్దేశిoచుకోవటంపై వివరిస్తూ, బాలికలు ఉన్నత విద్యనూ కొనసాగించేందుకు మరియు ఉపాధి అవకాశాలను అందుకునేలా చేయడం కోసం ప్రొఫెషనల్ కళాశాలల్లో చదివే విద్యార్ధినులతో అవగాహన కల్గించడమే ఈ కార్యక్రమంలో అనుసరించే విధానం
L9Mgy1u�
