29/10/2025
#ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ #କଳିଙ୍ଗ
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ତଥା ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସମେତ ଅନେକ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏସିୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଆଫ୍ରିକା ଉପକୂଳର ଭାରତ ମହାସାଗରୀୟ ଦ୍ଵୀପ ରାଷ୍ଟ୍ର ( ଯେମିତିକି ମରିସସ, ମାଡାଗାସ୍କର, ସିଚେଲେଶ୍ ଇତ୍ୟାଦି) ମାନଙ୍କରେ ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ କରେଇବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ କଳିଙ୍ଗର ସାଧବମାନେ ଧନ୍ୟବାଦାର୍ହ।
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଓଡିଶାର ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଓଡିଶାର ସମସ୍ତ ପର୍ବ,ପର୍ବାଣୀ, ରୀତିନୀତି ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଗଢି ଉଠିଛି | ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଓଡିଶାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁକିଛି | ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଓଡ଼ିଶା ଜନଜୀବନର ଆତ୍ମା |
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ର ସଂସ୍କୃତି, ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି କୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ଚିନ୍ତା କରାଯାଇପାରେନା | ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବାଲି ଦ୍ଵୀପରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସହିତ ଯଥେଷ୍ଟ ସାଦୃଶ୍ୟ ଥିବା ତିନୋଟି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ । ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ୨୧ ଟି ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଅଛି |
ଅତୀତରେ, ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ନାମ ଯଥା ଉତ୍କଳ, କଳିଙ୍ଗ,ଉଡ୍ର, କୋଶଳ ଏବଂ କଙ୍ଗୋଦ ଇତ୍ୟାଦି ଥିଲା | କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅନନ୍ୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ଏବଂ ଗୋୖରବମୟ ପରମ୍ପରା ଏହାର ମହାନତା ବିଷୟରେ କହିଥାଏ | ପୌରାଣିକ କଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆମେ ସଂସ୍କୃତ ମହାଭାରତରେ (ଆଦି ପର୍ବ ଶ୍ଲୋକ ୨୧-୨୫) ସୁଦେଶ୍ନା ନାମକ ଜଣେ ରାଣୀ ଦିର୍ଘତ୍ତମ ନାମକ ଏକ ରୁଷିଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ହୋଇ ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ ଏବଂ କଳିଙ୍ଗ ନାମକ ବୀର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବାର ଏକ ମଜାଦାର ବିବରଣୀ ପାଇଥାଉ | କଳିଙ୍ଗ ସଂପର୍କରେ ରାମାୟଣ(କିସ୍କିନ୍ଧା କାଣ୍ଡ), ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ, କପିଳ ସଂହିତାରେ, କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଇଣ୍ଡିଆ ଉପରେ ମେଗସ୍ଥିନିସଙ୍କ ପୁସ୍ତକ, ଇଣ୍ଡିକା କଲିଂଗେ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ତୃତୀୟ) ରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ର ବଣିକ ମାନଙ୍କର ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କଳିଙ୍ଗର ସଂସ୍କୃତିକୁ ବିଶ୍ଵ ର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଏପରିକି ଚାଇନାର ରେକର୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ବିଶେଷ କରି ବାଲି ଏବଂ ଜାଭାଠାରେ ତୃତୀୟ – ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ A.D. ରେ ଏକ ବିଶାଳ ହିନ୍ଦୁ ରାଜ୍ୟର ସ୍ଥିତି ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦିଏ। ଏବେବି ସେଠାରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ( ବାଲି ଦ୍ୱୀପର ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନଙ୍କୁ) “ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୌଦ୍ଧ କଳିଙ୍ଗ” କୁହାଯାଏ | କୁହାଯାଏ ଯେ କଳିଙ୍ଗର ରାଜା ସେଠାରେ ବସବାସ କରିବାକୁ ଜାଭାକୁ କୋଡିଏ ହଜାର ଓଡ଼ିଆ ପରିବାର ପଠାଇଥିଲେ। ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବର୍ତ୍ତମାନର ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି ଯେ କଳିଙ୍ଗ ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ଓଡିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ନାମ |
କେବଳ ବାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ସାମାଜିକ-ସାଂସ୍କୃତିକ ବିଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସହିତ ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ର ବହୁତ ଭଲ ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା | ଖୁଦୁରୁକୁଣି ଓଶା, ନିଶା ମଙ୍ଗଳା ଓଶା, କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରେ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଏବଂ ମହାନଦୀ କୂଳରେ ଐତିହାସିକ ବାଲିଯାତ୍ରା ସମାରୋହ ଆମର ଗୌରବମୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ଐତିହ୍ୟର ସ୍ପଷ୍ଟ ସାକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ ।ଅତୀତର ଗୌରବମୟ ବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରାକୁ ମନେ ପକେଇ , ଏବେବି ଲୋକମାନେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ କଦଳୀ ପଟୁଆ ରେ ପାନ ଗୁଆ ଇତ୍ୟାଦି ରଖି ଯେ କୌଣସି ଜଳାଧାରରେ ଡଙ୍ଗା ଭସାନ୍ତି | ମାସାକାପମ୍ କାପେସିହ ନାମକ ଏକ ପର୍ବ ବାଲି ଦ୍ବୀପରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ଯାହାକି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ମୂଳ ମାତୃଭୂମି କଳିଙ୍ଗ କୁ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି କଳ୍ପନା କରି ଖୁସି ମନାଯାଏ।
ବାଲିଯାତ୍ରାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ବାଲି ଦ୍ବୀପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାତ୍ରା’ ଏବଂ ଏହା ଆମର ପ୍ରାଚୀନ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଉତ୍ସବ | ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡର ‘ଲୋଇ କ୍ରାଥୋଙ୍ଗ’ ପର୍ବ, କାମ୍ବୋଡିଆର ‘ବନ୍ ଓମ୍ ଟୁକ୍’ ଜଳ ମହୋତ୍ସବ ଏବଂ ଲାଓସର ‘ଥାଟ୍ ଲୁଆଙ୍ଗ୍’ ପର୍ବ ବର୍ଷର ସମାନ ସମୟରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏଥିରୁ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ର ଏସବୁ ରାଷ୍ଟ୍ର ମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିଲା।ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯେପରିକି ସୁମାତ୍ରା, ଜାଭା, ବୋର୍ନେଓ (ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ କାଲିମାଣ୍ଟନ୍ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା), ସୁଲାୱେସି ଏବଂ ନ୍ୟୁ ଗିନି | ଭାରତୀୟମାନେ ମୂଳତଃ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଉପକୂଳରେ ଥିବା କଳିଙ୍ଗ ନାମକ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜ୍ୟରୁ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଆସିଥିଲେ। ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଭାରତୀୟମାନେ କଳିଙ୍ଗ ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶବ୍ଦ ‘କାଲିଙ୍ଗସ୍’ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା |ତେଣୁ ସ୍ଵତଃ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ମୂଳ ଭାରତୀୟ ଭୁଖଣ୍ଡରୁ କଳିଙ୍ଗର ବଣିକ ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଆଦିମ ଅଧିବାସୀ ମାନେ ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ଗ୍ରନ୍ଥ ସହିତ ପରିଚିତ ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।
ବାଲିଦ୍ୱୀପର ଅଧିବାସୀ ମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଓଡିଶାର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସମାନ | ସେମାନଙ୍କ ଖାଦ୍ୟରେ ଶାଗ, କଦଳୀ ଭଣ୍ଡା ଓ ମଞ୍ଜା , ବନ୍ଧାକୋବି ଏବଂ ପାନ ରହିଥାଏ | ବସ୍ତ୍ରଗତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଲୁଗା ବୁଣା ଶୈଳୀ ସେଠାରେ ପଟୋଲା ନାମରେ ଜ୍ଞାତ, ଯାହାକି ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ରୁ ଯାଇଛି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସାଧବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଣିଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହେତୁ ଆମର ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସଂସ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା | ଶବ୍ଦ ‘ବୋଉ' (ମାତା) ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯାହା ଓଡିଶାର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ | ସେହିପରି କୋୖଣସି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାବେଳେ ଓଡ଼ିଆରେ ‘ ଆଜ୍ଞା ‘ ବହୁଳ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ଏବଂ ବାଲି ଦ୍ବୀପରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସହମତି ବ୍ୟକ୍ତ କଲା ବେଳେ ‘ ଆଜ୍ଞା ‘ କୁହାଯାଏ।| ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗରେ ଯେମିତି ଲୌହ ଲେଖନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଳ ପତ୍ର ପୋଥୀ ରଚନା କରାଯାଉଥିଲା, ଠିକ୍ ସେମିତି କଳିଙ୍ଗ ବଣିକ ମାନଙ୍କର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିବା ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଦ୍ବୀପ ଗୁଡିକରେ ତାଳପତ୍ର ପୋଥୀ ରଚନା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା।ଓଡିଶାର କେତେକ ଲୋକକଥା ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ | କଳିଙ୍ଗର ଅନେକ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କର ଉପନିବେଶ ସେଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ରହୁଥିଲେ |
୨୪ ଜୁଲାଇ, ୧୯୪୭ ରେ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ସେଠାକାର ଜାଭା ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସୁକର୍ଣ ଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ ସୁଲତାନ ସଜହୀରଙ୍କୁ ଡଚ୍ ମାନଙ୍କ କବଳରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ। ସୁଲତାନ ସଜହୀରଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରସ୍କାର ‘ଭୁମି ପୁତ୍ର’ ୧୯୯୫ ରେ ୫୦ ତମ ସ୍ବାଧିନତା ଦିବସ ଅବସରରେ ବିଜୁ ବାବୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ କଳିଙ୍ଗ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ସହିତ ବନ୍ଧୁତା ବ୍ୟାପ୍ତ।
ମାର୍ଚ୍ଚ ୭/୨୦୧୯ ରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ରାଜ ଦମ୍ପତି ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ପରେ ରାଣୀ କହିଥିଲେ, “ଜଗନ୍ନାଥ ଆମର ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ମୋର ଜାତିର ତଥା ମୋର ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲୋଡିଛି। ” ସେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଏବଂ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପୁରୁଣା ସମ୍ପର୍କରେ ଓଡିଶା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ।
ବୌଦ୍ଧ ସାହିତ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ସ୍ଵାଧୀନ ଦେଶ ଏବଂ ଏହାର ରାଜଧାନୀ ଦନ୍ତପୁର ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା। ତାଳପତ୍ର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ଅଭିଲେଖାଗାର ମାନଙ୍କରେ ସଂରକ୍ଷିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରମାଣ ଆଧାରରେ କଳିଙ୍ଗ ସାଧବଙ୍କ ବିଦେଶ ବାଣିଜ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଇତିହାସ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯାଇପାରିବ ଯାହା ଓଡିଶା ଏବଂ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କର ଅନେକ ନୂତନ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବ |
(ଡକ୍ଟର ମନୋଜ ମିଶ୍ର)
ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।
ଜୟ ଓଡ଼ିଶା। 🙏
ସୌଜନ୍ୟ : ପୂର୍ଣ୍ଣେନ୍ଦୁ ମହାପାତ୍ର
