22/10/2025
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਬਾਬਾ ਜੀ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਿਸਤਰੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ!
ਭਾਰਤ ਚ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਆ। ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਓਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ "ਚੀਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਟ" ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਨੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ, ਹੁਨਰ ਤੇ ਕਿਰਤ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਆ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕਮਾਲ ਦੇ ਕੰਮ
* ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ: ਰਿਗਵੇਦ 'ਚ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆ। ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਸਭ ਕੁਛ ਬਣਾਉਣ ਆਲਾ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਮਤਲਬ ਜਿਹਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
* ਸਿਰਾ-ਸਿਰਾ "ਕੰਸਟ੍ਰੱਕਸ਼ਨਾਂ": ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਜਿਹੜੀਆਂ "ਸਿਰਾ" ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਸੁਣ ਕੇ ਬੰਦਾ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ:
* ਰਾਵਣ ਆਲੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲੰਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਈ ਬਣਾਈ ਸੀ।
* ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦਵਾਰਕਾ (ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ)।
* ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ।
* ਖਾਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਈ ਨੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ! ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੱਜਰ (ਬਿਜਲੀ ਆਲਾ), ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਆ!
* ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ "ਠੰਢਾ" ਕੀਤਾ: ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆ। ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸੰਜਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੂਰਜ 'ਚ ਗਰਮੀ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਫੇਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ "ਰਗੜ ਕੇ" ਉਹਦਾ ਤਾਪ ਘਟਾਤਾ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਟੀਰੀਅਲ ਬਚਿਆ, ਓਹਦੇ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਤੇ। (ਦੇਖੋ, ਜੁਗਾੜ!)
* ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ (ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੇ ਮੋਢੀ): ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੰਡੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਆ— ਮਨੂ, ਮਾਇਆ, ਤਵਸਤਰ, ਸ਼ਿਲਪੀ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਜਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਆ ਜਿਹੜੇ ਆਪਾਂ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਲੁਹਾਰ, ਤਰਖਾਣ, ਕਸੇਰੇ, ਮਿਸਤਰੀ (ਪੱਥਰਾਂ ਆਲੇ) ਤੇ ਸੁਨਿਆਰੇ ਆਂ ਨਾ, ਓਹ ਏਹਨਾਂ ਦੀ ਈ ਔਲਾਦ ਆਂ।
ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਆ?
* ਕਿਰਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ: ਬਾਬਾ ਜੀ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਆ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਬੰਦਾ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਚਾਹੇ ਓਹ ਮਿਸਤਰੀ ਆ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਆ, ਤਰਖਾਣ-ਲੁਹਾਰ ਆ ਜਾਂ ਫੈਕਟਰੀ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ, ਓਹ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਦਾ।
* ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਡੇ (ਪੂਜਾ): ਇਹ ਦਿਨ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਆਂ ਲਈ ਦੀਵਾਲੀ ਵਰਗਾ ਈ ਆ।
* ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 17-18 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ (ਕਈ ਥਾਈਂ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਆ)।
* ਇਸ ਦਿਨ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਆਪਾਂ ਆਵਦੇ ਸੰਦਾਂ (ਔਜ਼ਾਰਾਂ) ਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਆਂ।
* ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਦੀ ਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮਿਹਰ ਰੱਖਣ, ਸੰਦ ਸਹੀ ਚੱਲਣ, ਕੋਈ ਹਾਦਸਾ ਨਾ ਵਾਪਰੇ ਤੇ ਕੰਮ 'ਚ ਬਰਕਤ ਪਵੇ।
* ਆਪਣਾ ਭਾਈਚਾਰਾ: ਜਿਹੜਾ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਕਾਰੀਗਰ ਭਾਈਚਾਰਾ (ਤਰਖਾਣ, ਲੁਹਾਰ, ਵਗੈਰਾ) ਆ, ਓਹ ਸਾਰੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਵਦਾ ਵੱਡ-ਵਡੇਰਾ ਮੰਨਦੇ ਆ।
* ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੋਢੀ: ਕਈ ਲੋਕ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਆ ਕਿ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆ ਨਾ (ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਕਿੱਧਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਆ), ਓਹ ਵੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸੋ, ਗੱਲ ਏਦਾਂ ਆ ਬਾਈ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਬਾਬਾ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਵਤਾ ਨੀ, ਓਹ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ, ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ (Creativity) ਦਾ ਨਾਂ ਆ। ਜਦੋਂ ਆਪਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਆਂ, ਤਾਂ ਅਸਲ 'ਚ ਆਪਾਂ ਆਵਦੀ ਕਿਰਤ ਤੇ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਆਂ।
#ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ #ਪੰਜਾਬ
