14/07/2026
ಕೈಕೊಟ್ಟ ಮುಂಗಾರು: ಬರಗಾಲದ ಛಾಯೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಬದುಕು, ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆತಂಕದ ಕಾರ್ಮೋಡ
********************************
ವರದಿ: ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಕುಂದರಗಿ
ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹುಪಾಲು ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ವರ್ಷ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುನಿಸಿನಿಂದಾಗಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ನಾಡಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಬರಗಾಲದ ಭೀತಿ ಆವರಿಸಿದೆ. ಬೆವರು ಸುರಿಸಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ನಂಬಿರುವ ಅನ್ನದಾತನ ಬದುಕು ಈಗ ತ್ರಿಶಂಕು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಸ್ತೃತ ವರದಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಕೃಷಿ, ಮತ್ತು ಆ ಕೃಷಿಯ ಜೀವಾಳವೇ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ರೈತರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮುಂಗಾರಿನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಈ ವರ್ಷ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿಳಂಬವಾಗಿದ್ದು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲದ ಕಾರ್ಮೋಡ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕವಿದಿದೆ. ಮುಗಿಲ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಮಳೆರಾಯನ ಆಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ರೈತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ತೀವ್ರ ನಿರಾಸೆ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಜೂನ್-ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಧೋ ಎಂದು ಸುರಿಯಬೇಕಿದ್ದ ಮಳೆ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಣ್ಣು ಒಣಗಿ ಬಿರುಕು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದು, ರೈತರ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಭೀತಿ ಮನೆಮಾಡಿದೆ. ಬಾಣಲೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಗೆ ಬಿದ್ದಂತಾಗಿರುವ ರೈತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಚನೀಯ ಹಾಗೂ ಕಳವಳಕಾರಿ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ.
ಮುಂಗಾರು ಕೈಕೊಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿ ವಲಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಒಂದೆರಡಲ್ಲ. ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬಹುಮುಖಿ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರೈತರನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೈರಾಣಾಗಿಸಿದೆ.
1. ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ:
ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಚಲ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೈತರು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿ ಲೇವಾದೇವಿಗಾರರ ಬಳಿ ದುಬಾರಿ ಬಡ್ಡಿಗೆ ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಬಿತ್ತನೆ ಬೀಜ, ರಸಗೊಬ್ಬರ ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಮಳೆಗೆ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಿತ್ತಿದ್ದ ಬೀಜಗಳು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದಿದ್ದರೂ, ಮುಂದಿನ ಮಳೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಮರಿಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ಬಿಸಿಲಿನ ಬೇಗೆಗೆ ಎಳೆಯ ಬೆಳೆಗಳು ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ರೈತರ ಕರುಳು ಹಿಂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮಳೆ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಿತ್ತನೆ ಕಾರ್ಯವೇ ಆರಂಭವಾಗಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿ ಹದಗೊಳಿಸಿ ಕುಳಿತಿರುವ ರೈತನಿಗೆ ಮುಂದೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ.
2. ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಲದ ಶೂಲ:
ಕೃಷಿ ನಷ್ಟವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಋತುವಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದು ರೈತರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೇರನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಿತ್ತನೆಗೆಂದು ಮಾಡಿದ ಸಾಲವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಅನ್ನದಾತನನ್ನು ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದೆ. ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಾಡಿರುವ ಸಾಲದ ಬಡ್ಡಿ ಮೀಟರ್‌ನಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಇದು ರೈತರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಲದ ಕೂಪಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ತಾರಕಕ್ಕೇರಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದರೆ ರೈತರು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳತ್ತ ಮುಖಮಾಡುವ ಅಪಾಯವೂ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ.
3. ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಹಾಹಾಕಾರ ಹಾಗೂ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವಿನ ಕೊರತೆ:
ಮಳೆಯ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮೂಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆರೆ-ಕಟ್ಟೆಗಳು ಬತ್ತಿ ಬರಿದಾಗಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದ್ದು, ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀರು ಮತ್ತು ತಿನ್ನಲು ಹಸಿರು ಮೇವಿನ ತೀವ್ರ ಅಭಾವ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ರೈತರಿಗೆ ಜಾನುವಾರುಗಳೇ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ. ಆದರೆ ಮೇವಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಕಟುಕರಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಹ ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ.
4. ಉದ್ಯೋಗದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಗುಳೆ ಹೋಗುವ ಭೀತಿ:
ಮಳೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ರೈತರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಊರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಗರಗಳತ್ತ ಉದ್ಯೋಗ ಅರಸಿ ಗುಳೆ (ವಲಸೆ) ಹೋಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕು ಅಕ್ಷರಶಃ ಕಳೆಗುಂದುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಈ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತಾಗಿ ಆಗಬೇಕಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುನಿಸಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ನಲುಗಿರುವ ರೈತನ ಕೈಹಿಡಿಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಸಮರೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ. ವಿಳಂಬ ಮಾಡದೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಬರಗಾಲ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಿ, ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ ಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಯುತ ಬೆಳೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
ತಕ್ಷಣವೇ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು (Fodder Banks) ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಟ್ಯಾಂಕರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ನರೇಗಾ (ಉದ್ಯೋಗ ಖಾತರಿ) ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು. ಇದಲ್ಲದೆ, ರೈತರ ಮೇಲಿರುವ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಇಳಿಸಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಅಥವಾ ಬಡ್ಡಿ ಮನ್ನಾದಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ರೈತರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ಕೆಲಸವಾಗಬೇಕು. ಕೃಷಿ ಕೇವಲ ರೈತನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಇಡೀ ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅನ್ನದಾತನೇ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕುತ್ತಿರುವಾಗ ದೇಶ ಸುಭಿಕ್ಷವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ಬಾರದಿದ್ದರೂ, ಭರವಸೆಯ ಮಳೆಯನ್ನಾದರೂ ಸುರಿಸಿ ರೈತರನ್ನು ಬದುಕಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅವರ ಬೆನ್ನಿಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸಮಾಜದ ಮೇಲಿದೆ.
********************************
