09/09/2026
୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବର | ଜନ୍ମଦିବସ
ପ୍ରଚାରକ ପରିବାରର ରତ୍ନ — ଅରବିନ୍ଦ କୃଷ୍ଣରାଓ ଚୌଥାଇୱାଲେ
ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେବକ ସଂଘର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଶ-ବିଦେଶରେ ବିସ୍ତାର କରିବାରେ ପ୍ରଚାରକମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଅବଦାନ ରହିଛି। ଅନେକ ପରିବାର ଏପରି ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଏକାଧିକ ଭାଇ ପ୍ରଚାରକ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେହିପରି ଏକ ପ୍ରଚାରକ ପରିବାରର ଗୌରବମୟ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ କୃଷ୍ଣରାଓ ଚୌଥାଇୱାଲେ। ସେମାନେ ଛଅ ଭାଇ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ଜୀବନବ୍ରତୀ ପ୍ରଚାରକ ହୋଇଥିଲେ।
ଅରବିନ୍ଦଜୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୩୯ରେ ନାଗପୁର ନିକଟସ୍ଥ କଲମେଶ୍ୱର ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରୀ କୃଷ୍ଣରାଓ ଚୌଥାଇୱାଲେଙ୍କ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା। ମୂଳତଃ ଏହି ପରିବାର ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସୋଲାପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବାର୍ଶୀ ଗ୍ରାମର ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ। ସର୍ବପ୍ରଥମେ ବଡ଼ଭାଇ ବାବୁରାଓ ଶାଖାକୁ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଭାଇ ସ୍ୱୟଂସେବକ ହୋଇଥିଲେ। ତତ୍କାଳୀନ ସରସଂଘଚାଳକ ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଜୀ ଏବଂ ପରେ ଶ୍ରୀ ବାଲାସାହେବ ଦେବରସଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ସମ୍ପର୍କ ଥିଲା।
ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ଭାଇ ମୁରଲୀଧର କୃଷ୍ଣରାଓ (ବାବୁରାଓ) ଚୌଥାଇୱାଲେ ନାଗପୁରରେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ୧୯୫୪ରୁ ୧୯୯୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ସରସଂଘଚାଳକ ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଜୀ ଏବଂ ପରେ ଶ୍ରୀ ବାଲାସାହେବଙ୍କ ପତ୍ରବ୍ୟବହାରର ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଇ ମଧୁକରରାଓ ଏବଂ ତୃତୀୟ ଭାଇ ସୁଧାକରରାଓ ମଧ୍ୟ ଚାକିରି କରୁଥିବା ସହିତ ସଂଘ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ ରହିଥିଲେ। ଚତୁର୍ଥ ଭାଇ ଶରଦରାଓ ୧୯୫୬ରେ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଭାଇ ଶଶିକାନ୍ତ ଚୌଥାଇୱାଲେ ୧୯୬୧ରେ ପ୍ରଚାରକ ହୋଇଥିଲେ।
ଅରବିନ୍ଦଜୀ ସିଭିଲ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂରେ ଡିପ୍ଲୋମା ହାସଲ କରି କିଛି ବର୍ଷ ନାଗପୁର ଓ ଅମରାବତୀରେ ପି.ଡବ୍ଲ୍ୟୁ.ଡି.ରେ ଚାକିରି କରିଥିଲେ। ୧୯୭୦ରେ ସେ ପ୍ରଚାରକ ହେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ସମୟରେ ବାଲାସାହେବ ଦେବରସ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ—“ତୁମର ଦୁଇଜଣ ଭାଇ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପ୍ରଚାରକ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଯାଉଛ?” କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅଟଳ ଥିଲା। ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ସେ ସେଠାକାର ଜନଜୀବନ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀ ବାବୁରାଓ ପାଲଧୀକର ସେଠାରେ ପ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରଚାରକ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଅରବିନ୍ଦଜୀ ପ୍ରଥମେ ବିଭାଗ ପ୍ରଚାରକ ଏବଂ ପରେ ପ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରଚାରକ ହୋଇଥିଲେ।
ଓଡ଼ିଶା ଏକ ଆଦିବାସୀବହୁଳ ଓ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅନଗ୍ରସର ପ୍ରାନ୍ତ ଥିଲା। ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହଜ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଅରବିନ୍ଦଜୀ ବ୍ୟାପକ ଭ୍ରମଣ କରି ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ଶାଖା ଓ ସେବାକେନ୍ଦ୍ର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଅନେକ ସାଧୁ-ସନ୍ଥଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂଘ, ବିଶ୍ୱ ହିନ୍ଦୁ ପରିଷଦ ଏବଂ ବନବାସୀ କଲ୍ୟାଣ ଆଶ୍ରମ ସହ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ। ଜରୁରୀକାଳ ସମୟରେ କିଛି ସମୟ ଭୂମିଗତ ରହିବା ପରେ ସେ ପୁଲିସ ହାତରେ ଧରାପଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ପରେ କଟକ ଜେଲ୍ରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।
୧୯୯୮ରେ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱ ହିନ୍ଦୁ ପରିଷଦର ବଙ୍ଗଳା ଓ ଓଡ଼ିଶା କ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ସଂଗଠନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। କୋଲକାତାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସେ ପରିଷଦର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚାରିଆଡ଼େ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲେ। ୨୦୦୧ରେ ତାଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସହମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ସେବା ବିଭାଗର ସହପ୍ରମୁଖ କରାଯାଇ ଦିଲ୍ଲୀ ଡକାଯାଇଥିଲା। ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଭ୍ରମଣ କରି ସେ ସେବା କାର୍ଯ୍ୟର ଏକ ବିଶାଳ ଶୃଙ୍ଖଳା ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ନ୍ୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚାଳନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ। ୨୦୧୦ରେ ତତ୍କାଳୀନ ସେବା ପ୍ରମୁଖ ଶ୍ରୀ ସୀତାରାମ ଅଗ୍ରୱାଲଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ସେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ସେବା ପ୍ରମୁଖ ହୋଇଥିଲେ।
୨୭ ଫେବୃଆରୀରେ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଅରବିନ୍ଦଜୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ହୃଦ୍ଘାତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ନିଜ କକ୍ଷରେ ଏକୁଟିଆ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହା ବିଷୟରେ ବହୁତ ବିଳମ୍ବରେ ଜାଣିପାରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରଖାନା ନିଆଯାଇଥିଲା। ଡାକ୍ତରମାନଙ୍କର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ସତ୍ତ୍ୱେ ୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୧ ଭୋର ୩ଟା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା।
ସରଳ ଜୀବନ, ଉଚ୍ଚ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଅଧିକାରୀ, ଅଧ୍ୟୟନଶୀଳ ଓ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରଚାରକ ପରିବାରର ରତ୍ନ ଅରବିନ୍ଦଜୀଙ୍କ ଜୀବନ କେବଳ ପ୍ରଚାରକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ।
#ଅରବିନ୍ଦ_ଚୌଥାଇୱାଲେ
#ଅରବିନ୍ଦ_କୃଷ୍ଣରାଓ_ଚୌଥାଇୱାଲେ
