04/02/2017
सावंतवाडीहून ३५ किलोमीटरवर आंबोली आहे. सावंतवाडी आंबोली घाटात सावंतवाडीच्या संस्थानिकाचा राजवाडा दिसतो. हिरण्यकेशी नदीच्या उगमाजवळ हिरण्यकेशीचे मंदिर व आश्रम आहे. इथेच एक गूढ गुहा असलेले ठिकाण आहे.
आजऱ्यातून आंबोलीच्या मुख्य धबधब्याकडे जाताना अलीकडं डाव्या अंगानं जाणारा डांबरी रस्ता तुम्हाला हळूहळू दाट जंगलाच्या दिशेने जातो. साधारणतः तीन किलोमीटरचा रस्ता संपला की छोट्या साकवावरून पलीकडं जावं लागतं. तिथून गेलं की हिरण्यकेशी मंदिरासह याच नावाने प्रचलित असलेल्या नदीच्या उगमाची भेट होते. तुम्ही पावसाळ्यात गेला तर मन प्रसन्न करणारी सफर तुम्ही नक्कीच अनुभवता.
सावंतवाडीपासून ३५ किलोमीटरवर असलेली आंबोली म्हणजे सदाहरित जंगलाने वेढलेला परिसर. कोणत्याही ऋतूत एक-दोन दिवस निसर्गसान्निध्यात घालवण्यासाठी हे ठिकाण अतिशय उत्तम आहे. हंगामात दणदणीत पाऊस तुमचे मन मोहून घेतो. जून ते ऑक्टोबरदरम्यान ७५० सेमी.च्या आसपास पाऊस पडतो. एखाद्या सफरीत धुक्याची दुलई पसरलेली दिसेल. क्षणात धुकं आणि क्षणात लखलखीत हिरवाईचा नजारा पहायला मिळतो.
आंबोलीतील अनेक महत्त्वाच्या प्रेक्षणिक ठिकाणांपैकी हिरण्यकेशी हे एक. हिरण्यकेशी देवीमुळे नदीचा उगम झाला. सात गुहांमधून ही नदी पृथ्वीच्या भेटीला येते अशी आख्यायिका सांगितली जाते. मुख्य रस्त्यापासून साधारण तीन किलोमीटर अंतर आतमध्ये जावे लागते. वाटेत छोटी दोन गावे लागतात. नंतर नुसताच पसरलेला डांबरी रस्ता. उंचसखल आणि वळणावळणाचा. रस्ता संपला की पुढे दिसते पसरलेले जंगल आणि मळलेल्या पायवाटा. तिथे गाडी थांबवून उजव्या हाताला छोट्या ओहोळावरून चालत पुढं जायचं. लोखंडी साकव पार केला की एकदम पेव्हिंग ब्लॉकने सजवलेला रस्ता लागतो. पावसाळ्यात थोडं जपून चालायचं. खेकड्यांची पिल्लं हमखास आपल्या पायाखाली ये-जा करताना दिसतात. चार पायऱ्या चढून गेल्यावर हिरण्यकेशी देवीचं मंदिर दिसू लागतं.
मंदिर गुहेतच आहे. येथूनच नदीचा उगम झालेला दिसतो. गुहा साधारणतः अडीचशे ते तीनशे मीटर लांब आहे. मंदिरात समोर महादेवाची पिंडी, गणेशमूर्ती आणि महालक्ष्मी दिसते. महादेव पिंडीच्या दोन्ही बाजूने पुढे आल्यावर गायमुख दिसते. मंदिरात अतिप्राचीन गुहेतून पाण्याचा स्रोत झुळझुळतो. मंदिरासमोरील मुख्य कुंड पाण्यानं सदोदित भरलेलं असतं. शेजारीच अस्थी विसर्जनाची जागा आहे. महाशिवरात्रीदिवशी मंदिरात मोठा उत्सव होतो. हा स्त्रोत पूर्वाभीमुख आहे. पुढे ही नदी आंबोलीतून आजरा तालुक्यात प्रवेशते. रामतीर्थाजवळून गावं-गावं ओलांडून गडहिंग्लज शहर ओलांडून कर्नाटक राज्याकडे मार्गस्थ होते.
काय काळजी घ्याल ?
पावसाळ्यात वाट निसरडी झालेली असते. चालताना काळजी घ्यावी. पावसाळ्यात साकव (कॉजवे) ओलांडून पुढे आल्यावर खेकडे फिरताना दिसतात. त्यामुळे जपून पावले टाकावीत.
चहा मिळण्याची सोय स्थानिकांकडून होऊ शकते. त्यामुळे खाद्यपदार्थ आंबोलीच्या मुख्य धबधब्याजवळच घ्यावीत. या परिसरात वन्यप्राण्यांचा वावर असतो. त्यामुळे रात्री थांबू नये.
