21/02/2024
આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિનની શુભેચ્છાઓ!
હવે થોડોક ઊભરો!
- અંગ્રેજી કે અન્ય ભાષાની લીટી નાની કરવાથી ગુજરાતીનો ઉદ્ધાર નહીં થાય. એ ભાષાઓ પણ ઘણા લોકોની માતૃભાષા છે જ અને 'આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિન' નિમિત્તે તમામ લોકોની માતૃભાષાનું સન્માન થવું જોઈએ. મારી મા સન્માનનીય અને તારી નહીં, એવું કોઈ મૂર્ખ જ કહી શકે. આપણે બધાની માનું સન્માન કરવાનું છે!
- 'ગુજરાતી દરવાજો છે અને અંગ્રેજી બારી છે' જેવી વાતો મિથ્યાભિમાન છે. ભારત વિશ્વનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જેની ચલણી નોટો પર પંદર ભાષા છાપવી પડે છે એટલે બધાને જોડતી એક સામાન્ય ભાષા હોવી જરૂરી જ નહીં, અનિવાર્ય છે. ઉપરાંત, આ 'ડિજિટલ' અને 'ટેક-સાવી' યુગમાં જ્યારે સમગ્ર વિશ્વ એક 'ગ્લોબલ વિલેજ' બની ગયું છે, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વને જોડતી ભાષા તરીકે અંગ્રજીને સ્વીકારવી જ રહી. કૂકડો બોલે તો જ સૂર્ય ઉદિત થાય એવું નથી હોતું, એ વિરોધીઓએ ખાસ યાદ રાખવું.
- ગુજરાતી બોલીને તો આ પેઢીમાં જરા પણ વાંધો આવવાનો નથી કારણ કે અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણતા ગુજરાતી પરિવારના બાળકો ઘરે તો કડકડાટ ગુજરાતી બોલે જ છે. એવા બાળકોના માતા-પિતા અંગત રીતે સમય કાઢીને પોતાના બાળકોને ગુજરાતી વાંચતા અને લખતા શીખવે, તો જ ગુજરાતી ભાષાનો ઉદ્ધાર થશે. જોકે સરકાર શ્રીના ગુજરાતમાં ચાલતા તમામ બોર્ડમાં ગુજરાતી વિષયને ફરજિયાત કરવાના નિર્ણય પછી આ પરિસ્થિતીમાં ફેર પડ્યો છે ખરો અને ગુજરાતમાં વસતા બિનગુજરાતી પરિવારના બાળકો પણ પાયાનું ગુજરાતી તો શીખવા માંડ્યા જ છે, એ જોયું છે.
- હમણાં ગુજરાતી ગીત 'ગોતી લો...'એ આખા ભારતને કેવું ઘેલું લગાડ્યું હતું, એ જોયું ને! નવી પેઢીને અને સમગ્ર વિશ્વને સ્પર્શવા માટે આપણે પરંપરાગત બીબાઓની બહાર નીકળીને નવું, આધુનિકતાના સ્પર્શવાળું કંઇક આપવું પડશે. (જેમ પંજાબી ગીતોએ ત્રણેક દસક પહેલાં કર્યું હતું.) આપણે ગિજુભાઈ બધેકા અને જીવરામ જોષીથી જ સંતોષ માની લઈએ છીએ પરંતુ નવી પેઢીને એમની રુચિ અનુસાર બાળ/કિશોર સાહિત્ય પીરસવું પડશે. ગુજરાતીમાં કોઈ જે. કે. રોલિંગ પાકશે અને તે બાળકોને 'હેરી પોટર'ના પુસ્તકોની જેમ ગુજરાતીમાં વાંચવાનો ચસકો લગાડશે તો એ પેઢી પૂરતી ગુજરાતી ભાષા તરી જશે.
- અને માત્ર પુસ્તકોથી કામ નહીં ચાલે. આપણે સ્પેનિશ 'મની હાઇસ્ટ' અને કોરીયન 'સ્ક્વીડ ગેમ' માણી છે અને અંગ્રેજી કન્ટેન્ટ તો લગભગ દૈનિક ધોરણે માણતા રહીએ છીએ. નવી પેઢી તો એ બધા માટે ઘેલી છે. આપણે પણ એવી ગુજરાતી ફિલ્મો/સીરિયલો/વેબ સીરિઝો બનાવવી પડશે જે વિશ્વની તમામ ભાષામાં જોવા લાયક હોય. માત્ર ગુજરાતી હોવાના મિથ્યાભિમાનને પોરસાવીને તમે દર્શકોને કોઈ ફિલ્મ જોવા ખેંચીને નહીં લાવી શકો એ દરેક ગુજરાતી ફિલ્મ વખતે સાબિત થતો પ્રમેય છે.
- અંગ્રેજી (અને તમામ યુરોપીયન ભાષાઓ)ને સુધારણા માટે ટેક્નોલોજીનો સહારો મળી રહે છે એટલે એ ભાષાના પ્રિન્ટ મીડિયામાં જોડણી અને ગ્રામરની ભૂલો એકદમ ઓછી જોવા મળતી હોય છે. ગુજરાતી ભાષાને હજુ એવો સપોર્ટ મળ્યો નથી એટલે આપણને પ્રિન્ટ મીડિયામાં, હોર્ડિંગો અને દુકાનો પર, વાહનો પાછળ અને લગભગ બધે જ લેખિત ગુજરાતીમાં હારાકિરી કક્ષાનું આત્મઘાતી ગુજરાતી જોવા મળે છે. કોઈકે તો ગુજરાતી જોડણી અને વ્યાકરણ ચકાસતું સોફ્ટવેર બનાવવું પડશે અને લોકો સુધી પહોંચાડવું પણ પડશે. એક સમયે ગુજરાતીલેક્ષિકોન.કોમ થકી એ કામનો આરંભ થયો હતો, પણ પછી એ ક્યાં અટકી કે ભટકી ગયું એ ખ્યાલમાં નથી. અને એ ન થાય, ત્યાં સુધી સક્ષમ પ્રૂફરીડરોને પૂજનીય માનીને એમની ઠેર ઠેર સ્થાપના થવી જોઇએ.
- અને હા, મેઘાણીદાદા વર્ષોથી જે કહેતા હતા, તે લિપિ સુધારણાની દિશામાં પણ વિચારણા થવી જોઈએ કારણ કે તેનો ઘણો અવકાશ છે.
- બાકી એકની આલોચનાથી બીજાનો ઉદ્ધાર થતો નથી, એ પ્રાકૃતિક નિયમ છે. અન્ય ભાષાઓને વખોડવાથી ગુજરાતીનો ઉદ્ધાર નથી થવાનો એ તો નક્કી જ છે!
