15/11/2022
১৭ শতিকাৰ কামৰূপৰ বজালী অঞ্চলৰ বীৰ যোদ্ধা, সামন্ত, কৃষক নেতা তথা কামৰূপৰ স্বঘোষিত ৰজা সনাতন কোচৰ বিষয়ে ইতিহাস নিমাত নহয় যদিও, ইতিহাসবিদ সকল নিমাত বুলিয়ে কব পাৰি। চেগা-চেৰেকাকৈ অৱশ্যে সনাতন কোচৰ উল্লেখ ইতিহাসত পোৱা যায়। A History of Assam-ত Edward Gait- এ সনাতন কোচৰ কথা দুই-এঠাইত উল্লেখ কৰিছে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে কোচহাজো ৰাজ্যখন মোগলে অধীন কৰি লোৱাৰ পিচতো কামৰূপৰ কোচসকলে কোনোপধ্যেই মোগলৰ অধীনতা মানি লব বিচৰা নাছিল (But the Koches were by no means prepared to accept Mughal dominion)। কোচসকলে বিভিন্ন নেতাৰ অধীনত একত্ৰিত হৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়ো পাৰে মোগলৰ বিৰুদ্ধে এলানি আক্ৰমণ সংঘটিত কৰি সফলতা লাভ কৰিছিল। সেই সময়ত পৰিক্ষীত (কোচহাজোৰ ৰজা)ৰ ভাতৃ বলি নাৰায়ণৰ বাহিৰে আনজন শক্তিশালী নেতা আছিল সনাতন কোচ। সনাতন কোচে সেই সময়ত মোগলৰ ৰাজস্ব বিষয়াজন বন্দী কৰিছিল (Gait,1984:67)।
সনাতন কোচৰ বিষয়ে গুৰুত্ব সহকাৰে আলোচনা কৰা গৱেষক গৰাকী হল সংঘমিত্ৰা মিশ্ৰা। ২০১১ চনত প্ৰকাশ হোৱা মিশ্ৰাৰ ‘Becoming a Borderland’ শীৰ্ষক গৱেষণা গ্ৰন্থত তেখেতে সনাতন সম্পৰ্কে কিছু বিতংকৈ আলোচনা কৰিছে। সনাতন কোচ যে সেই সময়ৰ ইতিহাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ সেই কথা সংঘমিত্ৰা মিশ্ৰাৰ লিখনিৰ পৰা প্ৰতীয়মান হৈছে। সনাতেন ধমধমাত কেইবাহাজাৰো কোচ খেতিয়কক একত্ৰিত কৰি সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলা বুলি মিশ্ৰাই লিখিছে। সনাতনৰ নেতৃত্বৰ কোচসকলৰ যুদ্ধংদেহী মনোভাৱৰ বাবে মোগলে শান্তিৰ প্ৰস্তাৱ পঠাইছিল যদিও সেই প্ৰস্তাৱ ৰাইজৰ অনুকূলে নোযোৱা কাৰণে সনাতনে প্ৰত্যাখান কৰা কথাটো এই গ্ৰন্থত উল্লেখ আছে। ইয়াত উল্লেখ কৰা মতে মোগলৰ শান্তিৰ প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখান কৰি সনাতনে মোগলৰ দূতক উত্তৰ দিছিল, ‘ খাজনা দিয়াৰ পিনে মনোযোগ দিবলৈ এতিয়া ৰায়তসকলৰ ক্ষমতা আৰু শক্তি দুয়োটাই নাই। আজি মহামান্যই নিজে আহিছে বুলিয়েই মই নিজকে সান্তনা দিব নোৱাৰো। দুজনকৈ আমাৰ সন্মানীয় ৰজাই (লক্ষ্মীনাৰয়ণ আৰু পৰিক্ষীত) সম্ৰাটৰ অধীনত স্বীকাৰ কৰি লাখ আৰু কোটিত ধন আদায় দিলে। তেওঁলোকৰ এই কাৰ্যৰ পৰা এনেকুৱা কি লাভ হ’ল যে মই আপোনালোকৰ শান্তিৰ প্ৰস্তাৱৰ পৰা কিবা কল্যাণ হ’ব বুলি ভাবিব পাৰো (Mishra 2011:33)।
