27/04/2025
ΕΠΑΥΛΙΣ ΛΕΡΤΑ
Η έπαυλις Λέρτα βρίσκεται στο Παλαιό Φάληρο ,στη γωνία των οδών Αλκυόνης 9β και Αιόλου 9.
Κτίστηκε το 1917 από τον καπνοβιομήχανο Ευστάθιο Λέρτα, σαν εξοχική κατοικία της πολυμελούς (7παιδιά) οικογένειάς του, η καταγωγή του οποίου ήταν από χωριό της Κύμης Ευβοίας.
Έχει κηρυχθεί διατηρητέο κτήριο από το 1989 και περιγράφεται έτσι στο Αρχείο Διατηρητέων Κτηρίων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας:
(1) ,(2)
Αποτελείται από 4 ανεξάρτητα διαμερίσματα που αναπτύσσονται στο ισόγειο, 1ο,2ο και 3ο , ορόφους.
Παλαιότερα στη γωνία του 3ου ορόφου υπήρχε πέργκολα που είχε κλείσει με ιδιοκατασκευή, η οποία πριν αρκετά χρόνια ,έπιασε φωτιά 2 φορές και καταστράφηκε. Τα σημάδια είναι ορατά ακόμα και σήμερα.
Το κτήριο, από το 1917 που κτίστηκε ,μέχρι και σήμερα, κατοικείται συνεχώς από μέλη της οικογένειας Λέρτα. Πρόσφατα πουλήθηκε ο τελευταίος όροφος (3ος) στη κα Ρ. με καταγωγή από την Κων/πολη.
Ο Ευστάθιος Λέρτας ,απεβίωσε ξαφνικά το 1926 και άφησε χήρα τη σύζυγό του Καλλιόπη ,το γένος Γαβαλά και ορφανά τα 7 παιδιά του, Κωνσταντίνο, Δημήτριο, Νικήτα, Μαρία, Νικόλαο, Αικατερίνη και Ανδρέα.
Αργότερα ,η Αικατερίνη παντρεύτηκε τον Αναστάση Ξυνογαλά, δικηγόρο ,με καταγωγή από τη Βυτίνα και διέμεναν στην έπαυλη, με αποτέλεσμα να έχει επικρατήσει και η ονομασία «οικία Ξυνογαλά».
Το αρχικό οικόπεδο ήταν μεγαλύτερο προς την οδό Αιόλου, αλλά αργότερα πουλήθηκε στον Αλέξανδρο Βακίρη, επιχειρηματία από την Ρουάντα ,με καταγωγή από τη Σάμο. Αρχικά ο Α.Βακίρης έκτισε οικία στην οδό Άτλαντος 21 και αργότερα την οικία που και σήμερα υπάρχει, στην οδό Αιόλου 11.Για την ιστορία του Α.Βακίρη μπορείτε να διαβάσετε στον παρακάτω σύνδεσμο.(3)
Αλλά ποιος ήταν ο καπνoβιομήχανος Ευστάθιος Λέρτας;
Eνας από τους σημαντικότερους Αθηναίους καπνοβιομήχανους του 19ου και 20ου αιώνα, ήταν ο Κωνσταντίνος Βάρκας.
>(4)
Το Δημόσιο Καπνοκοπτήριο στην οδό Λένορμαν κτίστηκε το 1930 από τον πολ. μηχανικό Νικόλαο Γαβαλά, αδελφό της Καλλιόπης Γαβαλά, σύζυγο Ευσταθίου Λέρτα. Ο Ν. Γαβαλάς, πολιτικός μηχανικός του Ε.Μ.Π. (απόφοιτος του 1918), υπήρξε ιδιοκτήτης εργοστασίου κουφωμάτων και από το 1920 εργολήπτης μεγάλων οικοδομικών έργων οδοποιίας, μεταλλικών κατασκευών κ.ά. Σε αυτόν ανατέθηκε και η εργολαβία του καπνεργοστασίου της οδού Λένορμαν, το 1928, το οποίο αποπερατώθηκε το 1930.
Η πρώτη εταιρεία που εγκαταστάθηκε εκεί το 1931, ήταν η «Ε.Κ.Λέρτα και Σια» και η «Νικήτας Λέρτας-ΒΕΚΑ» στεγαζόταν εκεί μέχρι το 1977.
Υπάρχουν πολλές εταιρείες που συνέστησαν οι αδελφοί Λέρτα μεταξύ τους ή και με συνεταίρους, όπως η «Βιομηχανική Εταιρεία Καπνών Αγρινίου» (ΒΕΚΑ), Καπνοβιομηχανία Ευστάθιος Κ.Λέρτας και Σια (1919-1939),Καπνοβιομηχανία Κων/νος Ε.Λέρτας και Σια (1940-1952),Καπν/ία Δ. και Ε.Λέρτα, κ.α.
Ευχαριστούμε πολύ τη κα Σοφία Λέρτα για τις πολύτιμες πληροφορίες και φωτογραφίες που μας παραχώρησε!
(Η κα Σοφία Λέρτα είναι οικονομολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στον Καναδά, σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και μαθήτευσε στα εργαστήρια καταξιωμένων ζωγράφων σε Αθήνα και Λονδίνο.
Έχει στο ενεργητικό της πολλές ατομικές εκθέσεις κι ακόμα περισσότερες συμμετοχές σε ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Είναι μέλος του ανεξάρτητου δικτύου Ελλήνων καλλιτεχνών σε δράση.)
Ιστορική έρευνα,διασταύρωση στοιχείων,τεκμηρίωση ,καταγραφή:
Γιώργος Αλεξίου.
ΠΗΓΕΣ: www.elia.org.gr , Βικιπαίδεια, Ιντερνετ.
1. https://estia.minenv.gr/building/3058
2. https://diathrhtea.blogspot.com/2019/10/9.html
3. https://www.facebook.com/media/set/?vanity=P.FaliroArchives&set=a.655163170096802
4.https://www.elia.org.gr/userfiles/archives/%ce%92%ce%91%ce%a1%ce%9a%ce%91%ce%a3_%ce%9b%ce%95%ce%a1%ce%a4%ce%91%ce%a3_%ce%ba%ce%b1%cf%80%ce%bd%ce%bf%ce%b2%ce%b9%ce%bf%ce%bc%ce%b7%cf%87%ce%b1%ce%bd%ce%af%ce%b5%cf%82.pdf
5.https://cvar.severis.org/en/museum/foundation/
