04/06/2026
Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Μία ακόμη χαμένη ευκαιρία
Σήμερα Τρίτη 4 Ιουνίου ολοκληρώνεται η fast track διαβούλευση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ο οποίος κωδικοποιεί και συγκεντρώνει περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις σε 5 διακριτά «βιβλία» και 761 άρθρα και εισάγει ένα “νέο” πλαίσιο λειτουργίας για δήμους και περιφέρειες. Το πολυαναμενόμενο αυτό νομοθέτημα στην ουσία καταγράφει και οργανώνει αρμοδιότητες, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει τον Α΄ Βαθμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως μια επιχειρησιακή δομή με προβληματική διοικητική οργάνωση που απαιτεί βελτίωση και όχι ως πεδίο δημοκρατικής λειτουργίας, συμμετοχικότητας και αποκέντρωσης της εξουσίας.
Παρότι επιχειρείται μια “αναμόρφωση” της οικονομικής διαχείρισης και προβλέπεται ότι οι μεταφερόμενες αρμοδιότητες πρέπει να συνοδεύονται από οικονομικούς πόρους αποδεικνύεται ότι το πρόβλημα, πέρα από λογιστικό, είναι κυρίως πολιτικό καθώς οι δήμοι παραμένουν υποχρηματοδοτούμενοι, ενώ παράλληλα η υποστελέχωση και η γήρανση του προσωπικού τους καθιστούν αναποτελεσματικούς με συνέπεια οι αρμοδιότητες τους να καταλήγουν σε ιδιώτες εργολάβους ως φυσιολογική εξέλιξη.
Ο νέος Κώδικας αναφέρεται στην ενεργό συμμετοχή των πολιτών και ενσωματώνει το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας. Ωστόσο, δεν εισάγει ισχυρούς θεσμούς άμεσης δημοκρατίας, όπως τοπικά δημοψηφίσματα με δεσμευτικό χαρακτήρα, συμμετοχικούς προϋπολογισμούς, συνελεύσεις γειτονιάς και ενισχυμένους θεσμούς κοινωνικού ελέγχου. Επίσης, απουσιάζει μια σαφής κοινωνική στόχευση με ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών, προστασία των δημόσιων και κοινωνικών αγαθών, καθώς και η περιφρούρηση των εργασιακών δικαιωμάτων στους ΟΤΑ αφού η υποχρεωτική άσκηση εφέσεων και αναιρέσεων εκ μέρους των Δήμων περιορίζει την ελευθερία λήψης αποφάσεων των αιρετών οργάνων ενώ η προβλεπόμενη υποχρεωτική συμμετοχή δύο υπουργείων στις δίκες για τον προσδιορισμό ή τη μετατροπή εργασιακής σχέσης, με βαριές συνέπειες αν δεν κληθούν, έρχεται σε σύγκρουση με τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτοδιοίκηση των ΟΤΑ.
Από το 2019 και μετά δυστυχώς, αρκετές μεταρρυθμίσεις ενίσχυσαν τον ρόλο του Δημάρχου και των εκτελεστικών οργάνων έναντι του Δημοτικού Συμβουλίου, με πρόσχημα την αποτελεσματικότητα. Το γεγονός αυτό είχε ως συνέπεια η αποτελεσματικότητα να επιτυγχάνεται σε βάρος της συλλογικής λήψης αποφάσεων, και της αναλογικής εκπροσώπησης και η διοίκηση να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ζήτημα “κυβερνησιμότητας” παρά ως πεδίο δημοκρατικής συμμετοχής. Η λογική αυτή διαπνέει απόλυτα και τον νέο Κώδικα.
Με το προτεινόμενο εκλογικό σύστημα οι αυτοδιοικητικές εκλογές θα περιορίζονται σε μία Κυριακή. Για να εκλεγεί ένας συνδυασμός πρέπει να συγκεντρώσει το 42%+1 των ψήφων. Αν κανείς δεν περάσει τον παραπάνω πήχη ξεκινάει η δεύτερη καταμέτρηση. Στα ψηφοδέλτια οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα και «εναλλακτικής ψήφου», έτσι θα μπορούν να επιλέγουν έναν δεύτερο συνδυασμό. Εάν επομένως στην πρώτη καταμέτρηση δεν ξεπεράσει κάποιος συνδυασμός το 42%, τότε περνούν στο στάδιο της δεύτερης καταμέτρησης οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί. Εκεί νικητής αναδεικνύεται όποιος συγκεντρώσει το μεγαλύτερο άθροισμα βασικών και εναλλακτικών ψήφων.
Η αλλαγή αυτή παρουσιάζεται ως μέσο εξοικονόμησης οικονομικών πόρων ενώ περισσότερο μοιάζει να χρησιμοποιεί την τοπική αυτοδιοίκηση ως πειραματόζωο. Παράλληλα διατηρείται το bonus των 3/5 των εδρών για τον νικητή των εκλογών. Το ζητούμενο όμως σε μια σύγχρονη δημοκρατία δεν είναι η παραγωγή ισχυρών πλειοψηφιών αλλά η αναλογική έκφραση των τοπικών κοινωνιών και των μικρότερων παρατάξεων και συλλογικοτήτων η οποία εδώ αγνοείται.
Ο νέος Κώδικας καταργεί οριστικά την όποια αυτοτέλεια των χωριών μας αφού, παρά την ξεκάθαρη βούληση των τοπικών κοινωνιών, για ανεξάρτητους τοπικούς συνδυασμούς, αποφασιστικές αρμοδιότητες και μερική οικονομική ανεξαρτησία δυστυχώς παγιώνεται η ενσωμάτωση των υποψηφιοτήτων στα ψηφοδέλτια των δημοτικών παρατάξεων, η οικονομική εξάρτηση και ο γνωμοδοτικός ρόλος, με τους Προέδρους να μετονομάζονται σε “Εκπροσώπους”. Έτσι στη θέση ανεξάρτητων κοινοτικών οργάνων με πολιτική νομιμοποίηση και αρμοδιότητες, προκύπτουν εξαρτημένοι, υποβαθμισμένοι και φιμωμένοι “εκπρόσωποι” τοπικών κοινοτήτων που αναγκάζονται να λειτουργούν ως υποχείρια της δημοτικής αρχής. Τα παραταξιακά ψηφοδέλτια στα χωριά σε συνδυασμό με την αύξηση των κωλυμάτων εκλογιμότητας περιορίζουν την συμμετοχή και δυσχεραίνουν την δημιουργία ανεξάρτητων ψηφοδελτίων πέρα από κομματικές παρατάξεις και άλλα τοπικά συμφέροντα.
Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με την εκκωφαντική σιωπή της ηγεσίας της ΚΕΔΕ στον βωμό της κομματικής νομιμότητας και της διατήρησης των τιμαρίων της, αναδεικνύουν με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο την πολιτική στόχευση του νέου Κώδικα που είναι δυστυχώς ο απόλυτος κομματικός και οικονομικός εναγκαλισμός της τοπικής αυτοδιοίκησης με στόχο την απονεύρωση και την απαξίωση της και όχι η διοικητική μεταρρύθμιση και αποκέντρωση, η συμμετοχικότητα και η τοπική ανεξαρτησία, μια πιο βαθιά και ουσιαστική δημοκρατία δηλαδή.
Χάρης Κουζιάκης
