28/06/2026
...Στο εργαστήριο του καλλιτέχνη
"Είναι εκεί, όπου το θαύμα της δημιουργίας, όπως ο κοινός τόπος το θέλει, κυοφορείται και συμβαίνει μέσα από την τριβή με σχέδια, υλικά, εργαλεία, ιδέες και ανθρώπους. Εκεί έρχονται οι λίγοι εκλεκτοί, φίλοι, καλλιτέχνες, πάτρονες, για να παραστούν σε μέρος της διαδικασίας ή να δουν πρώτοι απ’ όλους το τελικό αποτέλεσμα. Στο εργαστήρι υπάρχει και διάχυτος ερωτισμός, καθώς εκεί ο καλλιτέχνης στέκεται για ώρες μπροστά στο μοντέλο, που συχνά είναι ή γίνεται ερωμένη. Είναι όμως και χώρος που συνδέεται με τον θάνατο. Εκεί μέσα μένουν ημιτελή και ενίοτε καταστρέφονται έργα που δεν βλέπουν ποτέ το φως του έξω κόσμου..."
Το εργαστήριο του καλλιτέχνη, εκδ. ΜΙΕΤ
Χαοτικά ή τακτοποιημένα, τα εργαστήρια των καλλιτεχνών φέρουν και αυτά την υπογραφή των δημιουργών τους, όπως και τα έργα τους. Αυτοί οι τόσο προσωπικοί χώροι αιχμαλωτίζουν το βλέμμα του επισκέπτη, που ψάχνει κι άλλο, κι άλλο, να βρει, να δει, να ανακαλύψει τη διαδρομή της ιδέας, τα μυστικά της τεχνικής, τις αγωνίες μιας ψυχής, το νόημα στην ενότητα χώρος - έργο - καλλιτέχνης, μα κυρίως να νιώσει τη δύναμη ενός χώρου δημιουργίας.
Στη Βιβλιοθήκη μιλήσαμε για τα εργαστήρια των καλλιτεχνών από την αρχαιότητα έως σήμερα, για τους τεχνίτες των Bottegas των μεγάλων δασκάλων της ζωγραφικής, διαβάσαμε αποσπάσματα από το βιβλίο "Το κορίτσι με το σκουλαρίκι", της Tracy Chevalier, που μας τρύπωσε στο εργαστήριο του Γιοχάνες Βερμεέρ και είδαμε ένα βίντεο, -που ευγενικά μας παραχώρησε ο δημιουργός - του Σεμπαστιάν Σέιξας, ο οποίος κατασκευάζει βιολιά. Τα παιδιά αναζήτησαν έργα ζωγράφων, γλυπτών, χαρακτών, εικονογράφων, κεραμιστών, σχεδιαστών μόδας, γραφιστών στα ατελιέ τους, τα αντιστοίχισαν με τους δημιουργούς τους, βρήκαν τα ονόματα των καλλιτεχνών και αναζήτησαν στη Βιβλιοθήκη τα αντίστοιχα βιβλία ή ό,τι άλλο στο χώρο μας αντιστοιχεί στους δημιουργούς, που ήδη έχουμε γνωρίσει.
ΠΑΜΠΛΟ ΠΙΚΑΣΟ
"Μη σε τρομάζει η ακαταστασία που βασιλεύει σ’ αυτό το δωμάτιο. Είναι ένα από τα ατελιέ μου. Είχα πολλά: στη Βαρκελώνη, στο Παρίσι, στο Νότο της Γαλλίας. Ήταν όλα πλημμυρισμένα από παράξενα αντικείμενα. Αλίμονο σ’ όποιον τολμούσε να τ΄ αγγίξει, θ’ άναβα από θυμό! Για ποιο λόγο; Θα σου εξηγήσω. Εμείς οι ζωγράφοι έχουμε όλοι και μια πλευρά ρακοσυλλέκτη! Μας αρέσει να μαζεύουμε γύρω μας ένα σωρό μικροπράγματα που ίσως στους άλλους φαίνονται άχρηστα. Ποιος ξέρει, όμως; Όλα αυτά τα πράγματα μπορεί να μένουν χρόνια σε μια γωνιά και να σκονίζονται χαμένα πίσω από μια στοίβα βιβλία ή κρυμμένα από τους πίνακες. Κι εκεί που τα ‘χουμε ξεχάσει, κάποια μέρα πέφτουν τυχαία στα μάτια μας και μας μαγεύουν. Τότε, τους ξαναδίνουμε ζωή σε μια ζωγραφιά. Όλα τα αντικείμενα, ακόμα και τα πιο απρόοπτα, ακόμα και τα πιο φθαρμένα, μπορούν να μας εμπνεύσουν: το μπουρί μιας σόμπας, ένα σπασμένο κανάτι, το πανέρι του ψωμιού, ένα βότσαλο από μια παραλία, ένα παιχνίδι, ένα πακέτο τσιγάρα, ένα εργαλείο κηπουρικής. Πότε το σχήμα τους μας φαίνεται παράξενο, θυμίζει ξαφνικά κάποιο πρόσωπο ή κάποιο ζώο, πότε το χρώμα ή το υλικό τους κάτι μας φέρνει στον νου. Για ένα ζωγράφο, όλα τα αντικείμενα έχουν ζωή."
Μια Κυριακή με τον Πικάσο, Florian Rodari,Εκδ. Άμμος
"Κάθε φορά που συγύριζα το εργαστήριο, δεν έβρισκα κανένα ίχνος του ζωγράφου. Τίποτα δεν μαρτυρούσε το πέρασμά του από το δωμάτιο, τίποτα δεν είχε μετακινηθεί απ’ τη θέση του, οι παλέτες ήταν πάντα καθαρές, ακόμα και ο πίνακας έδειχνε απαράλλαχτος. Και, όμως, ένιωθα ξεκάθαρα την παρουσία του. […] Όταν μπήκα στο εργαστήριο την άλλη μέρα, το κουτί έλειπε. Το καβαλέτο είχε ξαναμπεί στη θέση του. Έριξα μια ματιά στον πίνακα. Τις προηγούμενες φορές είχα διαπιστώσει μόνο κάτι μικρές αλλαγές. Τώρα υπήρχε μια ολοφάνερη -ο χάρτης, που ήταν κρεμασμένος στον τοίχο πίσω από τη γυναίκα, είχε αφαιρεθεί, και από τον πίνακα και από τη σύνθεση στη γωνία. Ο τοίχος ήταν τώρα τελείως γυμνός. Ο πίνακας έδειχνε τώρα πολύ καλύτερος έτσι -ήταν πιο λιτός, και οι γραμμές της γυναίκας πρόβαλλαν τώρα καθαρότερα πάνω στο καστανόλευκο φόντο του τοίχου. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή με αναστάτωσε -ήταν πολύ ξαφνική. Ήταν κάτι που δεν το περίμενα από κείνον."
Το κορίτσι με το σκουλαρίκι, Chevalier Tracy, εκδ. Ωκεανίδα
ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΡΟΥΧΗΣ
"Το σπίτι σου στο χωριό, μικρό, ακατάστατο ως συνήθως, μα βολεμένο. Τα δωμάτια με το τζάκι, τα κρυφά ντουλάπια όπου στοίβαζες τα έργα, ο ξύλινος καναπές, η σκάλα που οδηγούσε στην κρεβατοκάμαρα, άγγελοι ζωγραφισμένοι παντού, στις πόρτες, στους τοίχους, σε χαρτιά κραφτ· και ο μικρός λαχανόκηπος γύρω του, που τον φρόντιζες με μεγάλη αγάπη. Οι γάτες να μας κοιτάνε απ’ τα τζάμια, στους τοίχους ατελείωτος ο Ντομινίκ κι εσύ πλάτη να ζωγραφίζεις Τισιάνο. Το κεφάλι της Μέδουσας να μας παρατηρεί. Η φωτογραφία της μητέρας σου στη χρυσή γαλλική κορνίζα."
Φιλοκαλούμεν μετ’ ευτελείας, εκδ. Adam Editions
ΡΕΜΠΡΑΝΤ
Στο ατελιέ του (Ρέμπραντ) πάντως ήταν γνωστό ότι επικρατούσε πολύ μεγάλη ακαταστασία. Κάποιος που είχε ζήσει τον Ρέμπραντ από κοντά έγραψε ότι «τα ρούχα του ήταν ατημέλητα και βρώμικα» και αυτό γιατί «όταν ζωγράφιζε είχε τη συνήθεια να σκουπίζει τα πινέλα πάνω του».
Μια Κυριακή με τον Ρέμπραντ,Pascal Bonafoux , εκδ. Άμμος
ΑΛΜΠΕΡΤΟ ΤΖΑΚΟΜΕΤΤΙ
Σηκωνόμαστε για να πάμε στο εργαστήρι του. Δυο δρόμους παρακάτω, σε μια λησμονημένη από τους οικοδόμους μικρογειτονιά που διατήρησε τον παλιό χαρακτήρα του Μονπαρνάς, ένα γκρίζο σπίτι με μια γκρίζα πόρτα, μια στενή αυλή βρώμικη. Δεξιά, τρία δωμάτια. Στο πρώτο το ατελιέ. Ανοίγει η πόρτα και ένας κόσμος φανταστικός κι απίθανος παρουσιάζεται. Μεγάλα και μικρά μακρόστενα αγάλματα μισοτελειωμένα, σπασμένα όπου λάχει, ανάμεσα σ’ ένα φυτό που φύτρωσε από μια ρωγμή του τοίχου, τα καβαλέττα με τα χρώματα και την παλέττα του, τους πίνακες και τα σχέδια αραδιασμένα. Ένα ντιβάνι γεμάτο βιβλία και σκόρπια χαρτιά. Σπάνια είδα τόση γραφική ακαταστασία.
Με κοιτάζει κοροϊδευτικά. «Μη νομίζετε. Μ’ αρέσουν τα καινούργια κτίρια. Είναι καθαρά και τακτοποιημένα. Αλλά δεν θα μπορούσα να ζήσω. Ίσως όταν πάψω να δουλεύω και πάρω σύνταξη από την τέχνη ν’ αποφασίσω να κατοικήσω σε κανένα μέγαρο».
Πηγή: Ασσόδυο, «Σε τι χρησιμεύει να κάνουμε τέχνη», 11/1/22
