09/06/2026
ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ
Τι είναι η ΤΝ; Ποια είναι η ιστορία της; Ποιες οι δυνατότητες και οι περιορισμοί της; Ποια η σχέση της με το περιβάλλον; Ποιες είναι οι κοινωνικές επιπτώσεις από τη χρήση της; Μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε σωστά;
Η Χριστίνα Αντωνόπουλου, σύμβουλος Τεχνητής Νοημοσύνης και Δεδομένων σε μια ενδιαφέρουσα παρουσίαση εξήγησε στα παιδιά το τεχνολογικό φαινόμενο της εποχής μας. Την ευχαριστούμε πολύ!
Και στα βιβλία μας: Η πρώτης περιγραφή της Μηχανής που συνδυάζει λέξεις για να παράξει ιδέες στα "Ταξίδια του Γκιούλιβερ"
«Ίσως να απορείτε που με βλέπετε να ασχολούμαι με ένα σχέδιο για τη βελτίωση της θεωρητικής γνώσης μέσω πρακτικών και μηχανικών διαδικασιών. Όμως σύντομα ο κόσμος θα αντιληφθεί τη χρησιμότητά του· και πιστεύω πως ποτέ δεν γεννήθηκε σε κανενός άλλου ανθρώπου μια πιο ευγενής και υψηλή ιδέα. Όλοι γνωρίζουν πόσο κοπιαστική είναι η συνηθισμένη μέθοδος απόκτησης των τεχνών και των επιστημών. Με τη δική μου επινόηση, όμως, ακόμη και ο πιο αμαθής άνθρωπος, με λογικό κόστος και λίγη σωματική εργασία, θα μπορούσε να γράψει βιβλία φιλοσοφίας, ποίησης, πολιτικής, νομικής, μαθηματικών και θεολογίας, χωρίς την παραμικρή βοήθεια από ιδιοφυΐα ή μελέτη.»
Έπειτα με οδήγησε στην κατασκευή, γύρω από την οποία οι μαθητές του στέκονταν σε σειρές. Ήταν ένα τετράγωνο πλαίσιο είκοσι ποδιών σε κάθε πλευρά, τοποθετημένο στο κέντρο της αίθουσας. Η επιφάνειά του αποτελούνταν από πολλά μικρά κομμάτια ξύλου, περίπου στο μέγεθος ενός ζαριού, αν και μερικά ήταν μεγαλύτερα από άλλα. Όλα ήταν συνδεδεμένα μεταξύ τους με λεπτά σύρματα. Κάθε ξύλινο τετραγωνάκι ήταν καλυμμένο με χαρτί, πάνω στο οποίο ήταν γραμμένες όλες οι λέξεις της γλώσσας τους, σε όλες τις εγκλίσεις, τους χρόνους και τις κλίσεις τους, αλλά χωρίς καμία τάξη ή σειρά.
Ο καθηγητής μού ζήτησε τότε να παρακολουθήσω προσεκτικά, γιατί επρόκειτο να θέσει τη μηχανή του σε λειτουργία. Με εντολή του, οι μαθητές έπιασαν από μία σιδερένια λαβή — υπήρχαν σαράντα τέτοιες λαβές γύρω από το πλαίσιο — και τις γύρισαν απότομα. Αμέσως η διάταξη των λέξεων άλλαξε εντελώς. Στη συνέχεια διέταξε τριάντα έξι από τους μαθητές να διαβάζουν χαμηλόφωνα τις διάφορες γραμμές όπως εμφανίζονταν πάνω στο πλαίσιο. Όποτε έβρισκαν τρεις ή τέσσερις λέξεις μαζί που θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος μιας πρότασης, τις υπαγόρευαν στους τέσσερις υπόλοιπους μαθητές, οι οποίοι λειτουργούσαν ως γραφείς.
Η διαδικασία αυτή επαναλαμβανόταν τρεις ή τέσσερις φορές· και σε κάθε περιστροφή η μηχανή ήταν κατασκευασμένη έτσι ώστε οι λέξεις να μετακινούνται σε νέες θέσεις, καθώς τα ξύλινα τετράγωνα αναποδογύριζαν.
Οι νεαροί μαθητές εργάζονταν έξι ώρες την ημέρα σε αυτό το έργο. Ο καθηγητής μού έδειξε αρκετούς μεγάλους τόμους, ήδη γεμάτους με αποσπασματικές προτάσεις, τις οποίες σκόπευε να συναρμολογήσει. Από αυτό το πλούσιο υλικό ήλπιζε να προσφέρει στον κόσμο ένα πλήρες σώμα όλων των τεχνών και επιστημών. Το έργο αυτό, όπως είπε, θα μπορούσε να βελτιωθεί και να επιταχυνθεί σημαντικά, αν το κοινό χρηματοδοτούσε την κατασκευή και λειτουργία πεντακοσίων παρόμοιων πλαισίων στη Λαγκάντο και υποχρέωνε τους διαχειριστές τους να μοιράζονται μεταξύ τους τις συλλογές τους.
Με διαβεβαίωσε ότι αυτή η εφεύρεση είχε απασχολήσει όλες του τις σκέψεις από τη νεότητά του· ότι είχε τοποθετήσει ολόκληρο το λεξιλόγιο της γλώσσας μέσα στη μηχανή του και είχε υπολογίσει με απόλυτη ακρίβεια τη γενική αναλογία που υπάρχει στα βιβλία ανάμεσα στα μόρια, τα ουσιαστικά, τα ρήματα και τα υπόλοιπα μέρη του λόγου."
Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ , Jonathan Swift
Μπορούν τα Μεγάλα Γλωσικά Μοντέλα να μας δώσουν συναρπαστικές ιστορίες;
«Τα κείμενα των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMS) είναι συνήθως τέλεια υπό την έννοια ότι δεν είναι «καταπονημένα» ούτε σωματικά ούτε ψυχικά. Δεν ταλαιπωρούνται, δεν υφίστανται συγκρούσεις και δύσκολες στιγμές, δεν μοχθούν, δεν μαραζώνουν. Για χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι καθοδηγούμενοι από την ψυχολογική ανάγκη να γνωρίζουν ότι κάποιος έχει αγωνιστεί πίσω από κάθε ιστορία, διηγούνται ίδιες ιστορίες ατόμων που βυθίζονται σε ένα ταραχώδες ταξίδι, παλεύουν, μαθαίνουν, ωριμάζουν συναισθηματικά και γίνονται διαφορετικοί άνθρωποι.[…] Κάθε ιστορία ασχολείται με μια ανθρώπινη λαχτάρα που εμποδίζεται από εσωτερικές ή εξωτερικές δυνάμεις και, όπως έδειξαν ερευνητές του Πανεπιστημίου της Βοστόνης, είναι αξιοσημείωτο ότι ακόμη και πολύ μικρά αεικίνητα παιδιά μένουν καθισμένα για περισσότερο χρόνο για να διαβάσουν ιστορίες για λαβωμένους ήρωες που περνούν από συμπληγάδες, υπερβαίνουν τον εαυτό τους και ωριμάζουν μέσα από εσωτερικές και εξωτερικές θύελλες παρά για πράσινα λιβάδια και ηλιόλουστες μέρες. Αλλά ένα ΜΓΜ δεν φοβάται, δεν ονειρεύεται, δεν θέλει, δεν αναρωτιέται, δεν νοιάζεται, δεν ελπίζει, δεν ερωτεύεται, δεν έχει φιλοδοξίες και στόχους ούτε έχει ποτέ βουρκωμένα μάτια. Οι ιστορίες φωτίζουν την ανθρώπινη κατάσταση και αν η Τεχνητή Νοημοσύνη αστοχεί στην ενσωμάτωση στοιχείων που θυμίζουν τις δοκιμασίες των ηρώων των ιστοριών αποτυγχάνει να αποτελέσει ένα καλό μοντέλο της ανθρώπινης σκέψης συνολικά.»
Απόσπασμα από το άρθρο «AI Storytelling: Ιστορίες στο όριο του ανθρώπου και της μηχανής» της Αλεξίας Χαρούπα – Σάψη, ερευνητικής συνεργάτιδας στο εργαστήριο Γραφής, Ρητορικής και Επαγγελματικής Επικοινωνίας στο ΜΙΤ, στην ειδική έκδοση της εφημερίδας ΤΟ ΒΗΜΑ «The Key Issue” – Τεχνητή Νοημοσύνη
