08/08/2018
Ανατολικά του χωριού Σπανιάκος και στην παρυφή, υπάρχει ο Πύργος, ο οποίος πλέον του ότι ήταν οχυρωματικό έργο και αποθήκη τροφίμων, κυρίως γεωργικών, ήταν και σημείο μετάδοσης μηνυμάτων διά φωτιάς από το φρούριο της Φορτέτζας στην Παλαιόχωρα ακολουθώντας την εξής διαδρομή: Παλαιόχωρα – Πύργος Σπανιάκου -Κοράκια στον Σταυρό Σαρακήνας – Κάντανο – Καρακόλι στο Αποπηγάδι – Αλικιανό και από εκεί με έφιππο ή πεζοπόρο αγγελιοφόρο στο αρχηγείο στα Χανιά.
Η παράδοση λέει ότι όταν πέθανε ο Χατζή – Μουσταφάς, οι δύο γιοι του ανέβηκαν στην κορυφή του Πύργου απ’ όπου φαινόταν σχεδόν όλο το φέουδο του πατέρα τους για να μοιράσουν την κληρονομιά.
0 μεγαλύτερος ρωτά τον νεώτερο πώς θέλει να τα μοιράσουν, σύμφωνα με τις εντολές του Αλάχ ή σαν άνθρωπο. Ο νεότερος απαντά: είμαστε άνθρωποι και σαν άνθρωποι να μοιράσουμε, τότε ο μεγάλος έσπρωξε τον μικρό που πέφτοντας από ψηλά σκοτώθηκε.
Θεωρώ χρήσιμο να αναφέρω τα παρακάτω όπως έχουν δημοσιευθεί το 1981 στην εφημερίδα “ΚΗΡΥΞ” από τον υπερετούντα στο Σπανιάκο δάσκαλο Κουτσαυτάκη.
«Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας στο χωριό κατοικούσαν μόνο Τούρκοι. Το χωριό ήταν έδρα του πασά Χατζή Μουσταφά, ο οποίος διοικούσε όλο το Σέλινο και κατοικούσε στη γειτονιά Αγκαραθέ».
Μεταφέρω και το παρακάτω από τις αφηγήσεις του Γεωργίου Σκαλιδάκη.
«Καφενείο πρωτολειτούργησε στο Τζαμί ο Πετρίτης ή Πετριτάκης Γιάννης και μετά ο Αμερικάνος (Κουλιέρης Νικόλαος), ο οποίος ήταν και οργανοπαίχτης και τραγουδούσε συχνά τη μαντινάδα «δυο ψαράκια μελανούργια γεια σου αγάπη μου καινούργια». Μεταγενέστερα λειτούργησαν και άλλο καφενείο στο Τζαμί με τελευταίο του Κουλιέρη Κωστή.
Στον Αγκαραθέ γινόταν μπαϊράμι των Τούρκων μαζί και παζάρι. Στο Τζαμί απέξω υπήρχε Χαζινές, δηλαδή μπανιέρα που τροφοδοτούσε με πήλινες σωλήνες η πηγή Λιόντας.
Στη θέση πύργος που σώζεται ακόμη το τούρκικο φρούριο (πύργος) έδρευε ο τουρκικός στρατός.
Το 1981 ο Κωνσταντίνος Κουλιέρης 85 χρόνων τότε, διηγήθηκε στον δάσκαλο του χωριού Εμμανουήλ Κουτσαυτάκη ότι στον πύργο υπήρχαν φούρνοι και στάβλοι. Υπήρχε ακόμη και μία στέρνα στην οποία οι Τούρκοι φεύγοντας ρίξανε μέσα όλα τα πράγματα του πύργου και τα σκέπασαν με χώμα.
Ανατολικά του χωριού υπάρχει το χωριό Αζωγυρές στην περιοχή του οποίου υπάρχει σπηλιά στην οποία είχαν κοιμηθεί οι 99 Αγιοι Πατέρες από τους 100 που είχαν έρθει από την Αίγυπτο. Ο εκατοστός ο Άγιος Ιωάννης είχε κοιμηθεί στο Γουβερνέτο Ακρωτηρίου.
Στη γειτονιά Γιαννακιανά κατοικούσαν πολλοί Γιάννηδες, γι’ αυτό την ονόμασαν έτσι.
Επί Ενετοκρατίας πέθαναν όλοι από επιδημία.
Κάτω από τη σημερινή γειτονιά υπάρχουν και σήμερα τα χαλάσματα τα οποία οι νεότεροι κάτοικοι τα αναφέρουν “τα καταλύμματα”.
Κάτω από τα Γιαννακιανά και ειδικότερα κάτω από τον επαρχιακό δρόμο υπάρχει ρυάκι με την ονομασία “φονικόριακο”, διότι εκεί είχε γίνει μεγάλη σφαγή των Χριστιανών από τους Τούρκους.
Οι πρώτοι κάτοικοι του χωριού ήρθαν το 1860 από τα Σφακιά και ήταν οι: Ζουρίδης Βαρδής και Πετριτάκης Ιωάννης (σημείωση του γράφοντος: ο Ευτυχής Τρακάκης στην Κρητική Εστία, τεύχος 53, σελίδα 9 αναφέρει Πετρίτης Ιωάννης). Ηταν κτηνοτρόφοι, αγόρασαν σιγά – σιγά τουρκικές περιουσίες, παντρεύτηκαν από γειτονικά χωριά και ζούσαν μαζί με τους Τούρκους.
Το 1910 ήρθαν στο χωριό ο Χατζής Κανδαράκης, ο Παττακός και ο Περκολαράκης.
Οι Τούρκοι έφυγαν απ’ το χωριό μετά το 1900. Μετά την απόσυρση των Τούρκων στα Χανιά ο τόπος τέθηκε κάτω από την επίβλεψη των Ιταλών.
Οι Τούρκοι των περιοχών Σπανιάκου – Σαρακήνας και Πελεκάνου κατευθυνόμενοι προς την Παλαιόχωρα έπεσαν σ’ ενέδρα στην περιοχή «κοντό κυνήγι» και έπαθαν μεγάλες απώλειες.
Πρωτεργάτες της ενέδρας ήταν Σπανιακώτες. Κατεβαίνοντας όμως τα υπολείμματα των Τούρκων στην Παλαιοχώρα σκότωσαν στις φυλακές πολλούς χριστιανούς και ιδιαίτερα τους καταγόμενους από το Σπανιάκο
