14/02/2024
Αποχαιρετιστήριο Δελτίο Τύπου
Αγαπητοί συνάδελφοι και συνεργάτες,
Στο τέλος της εβδομάδας ολοκληρώνεται η πενταετής θητεία μου στη θέση του Εθνικού Συντονιστή για την Αντιμετώπιση των Ναρκωτικών της χώρας, η οποία ξεκίνησε επί πρωθυπουργίας του κυρίου Τσίπρα και συνεχίστηκε μέχρι τώρα. Παίρνω την ευκαιρία να κάνω ένα μικρό απολογισμό του έργου μου. Να μοιραστώ μαζί σας τι προσπάθησα να κάνω, τι νομίζω ότι πέτυχα και τι χρειάζεται να ολοκληρωθεί από το/τη διάδοχό μου.
Στο εσωτερικό
1. Ενεργοποίηση της Εθνικής Επιτροπής Σχεδιασμού και Συντονισμού για την Αντιμετώπιση των Ναρκωτικών (ΕΣΣΑΝ).
Η λειτουργία την επιτροπής είχε διακοπεί τον Ιούνιο του 2019, με την ολοκλήρωση της θητείας της προηγούμενης συντονίστριας κυρίας Παπουτσοπούλου. Από το Μάρτιο του 2019 και μέχρι τις 14 Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους, η ΕΕΣΣΑΝ συνεδρίαζε κάθε μήνα, πλην του Αυγούστου. Η επιτροπή συνεδρίασε άτυπα την περίοδο από τον Ιούλιο 2019 μέχρι το Φεβρουάριο του 2020 και από τον Οκτώβριο του 2023 μέχρι το Φεβρουάριο του 2024. Τις περιόδους αυτές δεν υπήρξε ολοκληρωμένη σύνθεση και συμμετοχή εκπροσώπων από όλα τα προβλεπόμενα υπουργεία.
2. Ανάπτυξη Εθνικής Στρατηγικής 2021-2026 και Εθνικού Σχεδίου Δράσης (ΕΣΔ) 2021-2023.
Η επιτροπή ανέπτυξε τα παραπάνω ιστορικά κείμενα με στόχο τη συναίνεση με βάση την τεκμηρίωση, τη συνεργασία και το συντονισμό για την επίτευξη της μεγαλύτερης δυνατής αποδοτικότητας. Τα κείμενα αυτά παρόλες τις προσπάθειες των πολιτικών ηγεσιών του Υπουργείου Υγείας δεν έχουν ακόμη εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο όπως ορίζει η νομοθεσία και γι’ αυτό δεν είναι δημοσιευμένα. Τον Οκτώβριο του 2023 έγινε η τελευταία προσπάθεια έγκρισης τους, με υποβολή και Εθνικού Σχεδίου για την περίοδο 2024-2026.
3. Συστηματοποίηση της συνεργασίας με την Κοινωνία των Πολιτών.
Στην κατεύθυνση από το 2019 εκπρόσωπος της Πλατφόρμας των ΜΚΟ συμμετέχει στη συμβουλευτική μου ομάδα. Υπήρξαν αρχικά συστηματικές συναντήσεις με όλες τις ΜΚΟ και εκπροσώπους των Ανώνυμων Ναρκομανών σε μηνιαία βάση από το 2019 μέχρι το 2021. Το 2022 ξεκίνησε μια πιο συστηματική προσπάθεια συνεργασίας με την ΕΕΣΣΑΝ με εμπλοκή της Πλατφόρμας, της Ένωσης Ελλήνων Ασθενών και εκπροσώπων των οικογενειών. Υπήρξαν προπαρασκευαστικές συναντήσεις και υποβολή αιτημάτων και συζήτηση στην ΕΕΣΣΑΝ ανά τρίμηνο. Η προσπάθεια αυτή δεν έχει προχωρήσει όσο θα ήθελα και δεν έχει βρεθεί τρόπος θεσμικής συμμετοχής της Κοινωνίας των Πολιτών στη διαμόρφωση της εθνικής πολιτικής για τα ναρκωτικά.
4. Οριζόντιες συνεργασίες σε τοπικό επίπεδο
Το 2023 ξεκίνησε συστηματική προσπάθεια ανεύρεσης θεσμικού τρόπου για την οριζόντια συνεργασία φορέων και υπηρεσιών σε επίπεδο νομού και περιφέρειας με βάση τις τοπικές ανάγκες όπως αυτές αναδεικνύονται από τα στοιχεία του ΕΚΤΕΠΝ και την τοπική εμπειρία. Προκρίθηκε η πρόταση για την ίδρυση αντίστοιχων με την ΕΕΣΣΑΝ επιτροπών σε επίπεδο περιφέρειας. Η προσπάθεια αυτή τέθηκε σε αναστολή πριν τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές.
5. Αναβάθμιση της παρουσίασης της ετήσιας έκθεσης του ΕΚΤΕΠΝ για την κατάσταση των ναρκωτικών στη χώρα.
Παραδοσιακά η παρουσίαση αυτή γινόταν κάθε Ιούνιο σε ανοικτή εκδήλωση με τη συμμετοχή και του τύπου. Κατά την περίοδο της πανδημίας αλλά και το 2022 η συμμετοχή ήταν πολύ περιορισμένη. Με αφορμή την απώλεια της πρώην Διευθύντριας του ΕΚΤΕΠΝ κυρίας Μανίνας Τερζίδου και σε συνεργασία με το ΕΚΤΕΠΝ και τον ΟΚΑΝΑ ξεκίνησε η διοργάνωση τριήμερης συνδιάσκεψης το Δεκέμβριο του 2022 και 2023 για την εν τω βάθει ανάλυση των στοιχείων και τη συλλογή των εμπειριών από το πεδίο. Οι συνδιασκέψεις αυτές έγιναν σε υβριδική μορφή, μελέτησαν συγκεκριμένες θεματικές όπως αυτές παρουσιαζόντουσαν στο ΕΣΔ 2021-2023 και οδήγησαν σε συμπεράσματα τα οποία και δημοσιεύτηκαν από το ΕΚΤΕΠΝ μετά από έγκριση της ΕΕΣΣΑΝ. Ελπίζω η προσπάθεια αυτή να συνεχιστεί.
6. Υλοποίηση έρευνας στο γενικό πληθυσμό
Η Ελλάδα αποτελεί ίσως τη μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία δεν έχει πλήρη στοιχεία για το μέγεθος του προβλήματος στο γενικό πληθυσμό και την ύπαρξη πιθανών κρυφών πληθυσμιακών ομάδων, οι ανάγκες των οποίων δεν ανιχνεύονται από τις έρευνες που ήδη διεξάγονται . Η έρευνα αυτή εκκρεμεί από το 2004 και θα έπρεπε να επαναλαμβάνεται κάθε δύο με τέσσερα χρόνια. Το 2021 υπήρξε προφορική δέσμευση του τότε Γενικού Γραμματέα Δημόσιας Υγείας, και το Νοέμβριο του 2023 υπήρξε και πάλι προφορική διαβεβαίωση από την παρούσα πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Υγείας ότι η σχετική δαπάνη έχει εγκριθεί. Αναμένεται και η επίσημη ανακοίνωση.
7. Διαχείριση της αστεγίας και της δημόσιας χρήσης στο κέντρο της Αθήνας.
Το 2020 υποβλήθηκε στην προηγούμενη ηγεσία του Δήμου Αθηναίων ολοκληρωμένο και κοστολογημένο σχέδιο που προτείνει λύσεις σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Προσπάθεια διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία το 2021 δεν τελεσφόρησαν καθώς το κλίμα των συναντήσεων ήταν ιδιαίτερα πολωμένο. Πολλές από τις δράσεις σε τοπικό επίπεδο έχουν ξεκινήσει και συνεχίζονται με επιτυχία κυρίως από τον ΟΚΑΝΑ και το Δήμο. Ελπίζω η νέα ηγεσία του Δήμου να προχωρήσει στην ολοκλήρωση του σχεδίου με δράσεις όπως τη λειτουργία μικρού υπνωτηρίου/κέντρου ημέρας για τις άστεγες γυναίκες, κινητών χώρων εποπτευόμενης χρήσης και μηχανημάτων αυτόματης παροχής συρίγγων. Επίσης ελπίζω σε συνεργασία με την περιφέρεια Αττικής να προχωρήσει πρόγραμμα «Στέγη Πρώτα» (Housing First), που η διεθνής και ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι μπορεί να είναι αποτελεσματικό.
8. Συστηματοποίηση της εκπαίδευσης γιατρών και ψυχιάτρων στις εξαρτήσεις.
Το 2020 ξεκίνησε συνεργασία με τον κλάδο των ουσιεξαρτήσεων της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας με τον παραπάνω σκοπό που διακόπηκε την περίοδο της πανδημίας. Το 2023 οι προσπάθειες συνεχίστηκαν και οδήγησαν στην υποβολή σχετικού υπομνήματος στο Υπουργείο Υγείας τον Ιούνιο του 2023. Το θέμα αυτό βρίσκεται σε εκκρεμότητα.
9. Δράσεις για την αντιμετώπιση του στίγματος
Το 2021 ξεκίνησαν τα δύο προγράμματα «Γνώση ενάντια στο Στίγμα» και «Γλώσσα ενάντια στο Στίγμα».
Το πρόγραμμα «Γνώση» περιλαμβάνει και την παραπάνω δράση για την εκπαίδευση ιατρών καθώς επίσης: (Α) Έκδοση και διανομή σε όλες τις υγειονομικές περιφέρεις της χώρας του «Εγχειριδίου Ιατρικής Αντιμετώπισης Επειγουσών Καταστάσεων Σχετιζόμενων με Χρήση Ψυχοδραστικών Ουσιών». (Β) Παροχή εργαστηρίων για τη χρήση του εγχειριδίου στα πλαίσια επιστημονικών ημερίδων και εσπερίδων (βλέπε παρακάτω) αλλά και σεμιναρίων σε εθνικά και διεθνή συνέδρια. (Γ) Διοργάνωση δυο ημερίδων στην Αθήνα, δύο εσπερίδων στη Θεσσαλονίκη και τον Ιανουάριο του 2024 εσπερίδας στην Αλεξανδρούπολη, με διεθνείς ομιλητές και σε συνεργασία με το ΕΚΠΑ, την ΕΨΕ, το ΑΠΘ, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο και υπό την αιγίδα του ΕΠΙΨΥ και του ΕΚΤΕΠΝ. Ελπίζω αυτές οι συνεργασίες να συνεχιστούν.
Το πρόγραμμα «Γλώσσα ενάντια στο στίγμα» υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Δίκτυο Ομοτίμων Χρηστών και τη ΜΚΟ PRAXIS. Ξεκίνησε με διοργάνωση εργαστηρίου σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ το Δεκέμβριο του 2022 και συνεχίστηκε με την παροχή εργαστηρίων σε επιστημονικά συνέδρια, στις παραπάνω ημερίδες και εσπερίδες αλλά και διαδικτυακά στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, Πάτρας και προσεχώς στο ΕΚΠΑ. Ελπίζω τα εργαστήρια αυτά όχι μόνο να συνεχιστούν αλλά και να παρέχονται σε όλα τα εκπαιδευτικά προγράμματα των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της χώρας.
Στο εξωτερικό
1. Αναβάθμιση της παρουσίας της χώρας στο διεθνή χώρο.
Το 2019 ξεκίνησα προσπάθεια για αναβάθμιση του ρόλου της χώρας στον οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών. Αλλαγές στην πολιτική ηγεσία της χώρας αλλά κυρίως η έλλειψη Εθνικής Στρατηγικής και Εθνικού Σχεδίου Δράσης δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση της προσπάθειας. Αντί αυτού διοργανώθηκαν από τη χώρα σε συνεργασία με την μόνιμη αντιπροσωπεία στη Βιέννη παράλληλες εκδηλώσεις στα πλαίσια των ετήσιων συνεδριάσεων της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα ναρκωτικά (Commission on Narcotic Drugs, UNODC) το 2020, 2021 και το 2023.
2. Παρουσία της χώρας στα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Υπήρξε συστηματική παρουσία και ενεργή συμμετοχή της χώρας στην Οριζόντια Επιτροπή για τα Ναρκωτικά (Horizontal Drug Group), στο Pompidou Group of the Council of Europe, στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο (EMCDDA/EUDA) και συναντήσεις των Εθνικών Συντονιστών. Η συστηματική αυτή παρουσία δε θα ήταν δυνατή χωρίς τη συμβολή του συμβούλου μου κυρίου Γεράσιμου Παπαναστασάτου και των συνεργατών μου. Ιδιαίτερα στα πλαίσια των δράσεων του Pompidou Group ηγηθήκαμε του προγράμματος για τους πρόσφυγες και μετανάστες με τη φιλοξενία της διοργάνωσης στην Αθήνα της πρώτης (από την προηγούμενη συντονίστρια) και της δεύτερης (2019) συνάντησης των διεθνών εμπειρογνωμόνων και την έκδοση του σχετικού εγχειριδίου για την παροχή υπηρεσιών το 2022.
Τελειώνοντας θέλω να τονίσω ότι τα πέντε αυτά χρόνια απέφυγα εντάσεις, συγκρούσεις και πολώσεις σε επιστημονικό, κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Πιστεύω ότι το ζήτημα της χρήσης ναρκωτικών ουσιών και των συνοδών προβλημάτων για τον άνθρωπο που κάνει χρήση, το άμεσο αλλά και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, είναι ένα πολυπαραγοντικό και πολυεπίπεδο θέμα, το οποίο μόνο με συναίνεση με βάση την επιστημονική τεκμηρίωση, συνεργασία με κέντρο τον άνθρωπο και συντονισμό όλων των φορέων και των υπηρεσιών τόσο στη μείωση της ζήτησης όσο και στη μείωση της προσφοράς, μπορεί να οδηγήσει σε βιώσιμες πολιτικές, συμβατές με τα ανθρώπινα δικαιώματά, όπως αυτό ταιριάζει σε μία ευνομούμενη και δημοκρατική χώρα.
Επιστρέφω στα κλινικά και ακαδημαϊκά μου καθήκοντα στη Μεγάλη Βρετανία και ελπίζω σε περεταίρω συνεργασίες. Ευχαριστώ θερμά όλους όσους με βοήθησαν στο έργο μου και ιδιαίτερα τους στενούς μου συνεργάτες, τα μέλη της Συμβουλευτικής μου και τη γραμματέα μου κυρία Δανάη Μανουσάκη για την υπομονή και την ευγένειά της.
