03/06/2026
📢 O MULTIUSOS DE CATOIRA EXPÓN A MAQUETA DO SANTA ISABEL, O ‘TITANIC GALEGO’ AFUNDIDO NA RÍA DE AROUSA
O autor, José Antonio Barreiro, ofreceu ao Concello a peza para divulgar “unha parte moi importante da historia de Galiza”
O Multiusos de Catoira acolle desde esta semana unha espectacular maqueta do Santa Isabel, o coñecido como ‘Titanic galego’, protagonista do maior naufraxio da costa galega, ocorrido en 1921 fronte á illa de Sálvora no que morreron 213 persoas e sobreviviron 56. A peza, instalada na sala Luís Seoane, é obra de José Antonio Barreiro, un xubilado apaixonado polo mar e pola historia marítima galega, que leva divulgando a traxedia do Santa Isabel co obxectivo de achegar á cidadanía “unha parte moi importante da historia de Galiza”.
O concelleiro de Cultura, Raúl Gómez, animou á veciñanza a visitar a exposición e descubrir unha peza “única polo seu nivel de detalle e polo valor histórico que representa”, que xa pasou por diferentes localidades galegas e mesmo foi reclamada desde Zaragoza.
A maqueta é unha réplica minuciosa e extremadamente fiel do barco orixinal. Ten 1,80 metros de eslora, 24 centímetros de manga e arredor de 30 quilos de peso. Un dos detalles que máis chama a atención é o casco, no que Barreiro colocou manualmente 1.400 puntas de apenas 5 milímetros de longo e 2 de grosor para simular os remaches do barco e conseguir unha representación o máis realista posible.
A embarcación está elaborada amais con numerosos materiais reciclados e elementos artesanais. Así, as puntas dos paraugas convertéronse en gardacabos, unha vaina de bala serve como bucina e un anaco de madeira procedente dun convento de Santiago foron reutilizadas para recrear distintas zonas do barco. A maqueta tamén incorpora algúns elementos modernos impresos en 3D grazas á colaboración dos netos do autor.
Outra das singularidades da peza é a bandeira española que ondea no mastro. O autor explica que non é a actual, senón a que impuxera Carlos III, composta por cinco franxas —tres amarelas, sendo a central do dobre de ancho, e dúas vermellas— e que continuou empregándose ata cinco anos despois do afundimento do Santa Isabel. “Intentaron corrixirme, dicindo que non era a bandeira que tiña que ser, pero é exactamente a que corresponde a ese momento da historia”, asegura Barreiro.
O creador explica que decidiu reproducir o barco debido ao seu amor polo mar e tamén por diferentes circunstancias persoais. Antigo bateeiro, durante anos foi a Sálvora recoller cría de mexillón e aproveitaba para preguntar á xente da zona sobre o sucedido, aínda que non lograba obter demasiada información. Tempo despois, xa traballando en Fenosa en Santiago, leu un libro do escritor Fernández Pazos sobre o Santa Isabel nun momento especialmente complicado da súa vida, tras unha operación de corazón que o levou a sufrir unha depresión. Segundo relata, foi unha enfermeira da Rosaleda quen o animou a ocupar o tempo construíndo unha maqueta.
A partir de aí iniciou unha intensa labor de documentación, chegando mesmo a solicitar información á Oficina de Museos Navais, que inicialmente non lle facilitou o traballo. Froito dese proceso naceu unha primeira maqueta, exposta posteriormente en Ribeira. Cando o responsable da oficina estatal a viu, felicitouno pola súa exactitude, aínda que Barreiro lle recriminou a falta de colaboración recibida.
Grazas a ese encontro, co paso do tempo conseguiu moita máis documentación e decidiu elaborar a segunda e actual maqueta, esta vez reproducindo directamente os planos orixinais do Santa Isabel. Nela poden observarse detalles moi precisos da división social existente no barco, con espazos diferenciados entre a zona de luxo e a destinada ás persoas humildes que emigraban. Así, por exemplo, na área das liteiras das mulleres apenas había 40 centímetros de separación, mentres que na dos homes nin sequera existían divisións. O barco contaba tamén con dúas cociñas diferenciadas: unha para as clases acomodadas e outra para a xente pobre.
Segundo explica o autor, existe outra maqueta do Santa Isabel en Cádiz que rivaliza coa súa, aínda que considera que presenta algúns detalles e inexactitudes que non se corresponden coa época real do barco.
Agora, a súa obra poderá visitarse en Catoira durante varias semanas grazas ao interese mostrado polo Concello, á colaboración de amizades que axudaron no traslado e tamén ao cariño especial que Barreiro lle garda ao municipio. “De pequeno viña moito aquí ao cine”, lembra emocionado.
Para o maquetista, coñecer a historia do Santa Isabel é tamén coñecer unha parte esencial da historia galega. “A maioría da xente que morreu eran emigrantes do agro”, explica. De feito, subliña que o naufraxio puido ter sido aínda peor para o país, xa que o barco debía continuar ruta cara Vilagarcía, Vigo e Cádiz. “Nunca chegou a recoller a xente que o agardaba en Vilagarcía. O último telegrama enviouse desde Fisterra, onde encallaron e se cortou a transmisión”, relata.
