11/08/2026
Zaboravljena priča o Ademu Hodžiću, komandantu iz Drage: Heroj koji je branio narod i sela od četnika
Ismet Hodžić je, nakon teksta o odbrani Novog Pazara 1941. godine, historičaru Esadu Rahiću prenio porodično svjedočenje o Ademu Hodžiću iz sela Draga, koji je sa borcima iz okolnih sela držao liniju prema Rogozni i štitio stanovništvo od četničkih napada.
Nakon objavljivanja historijskog teksta profesora Esada Rahića o četničkim napadima na Novi Pazar i ulozi mula Jakup-efendije Kardovića u odbrani grada, javio se Ismet Hodžić, ukazujući na još jednog gotovo zaboravljenog učesnika tih događaja – Adema Hodžića iz sela Draga. Prema njegovom svjedočenju, zasnovanom na porodičnim kazivanjima i sjećanjima starijih rođaka, Adem Hodžić je tokom Drugog svjetskog rata komandovao jedinicom sastavljenom od mještana Drage, Mojstira i okolnih sela.
Njegova ratna uloga, kako navodi Ismet Hodžić, ostala je gotovo potpuno nepoznata izvan Drage i njihove porodice.
Uvaženi profesore Esade Rahiću, za Vas kao historičara, ali i za druge koji prate Vaš rad, može biti interesantna priča o našem rođaku, rahmetli Ademu Hodžiću iz sela Draga. O njemu i njegovoj ulozi u borbi protiv četnika skoro se ništa ne zna izvan Drage i naše familije – naveo je Hodžić.
Držao liniju prema Rogozni
Prema porodičnom predanju, Adem Hodžić je sa svojim borcima držao front prema Rogozni, na području kod sela Strumce, ispod Ribarića. Ismet Hodžić navodi da je ta jedinica uspjela odbiti snažan četnički napad koji je dolazio sa Rogozne i potisnuti napadače prema Crnoj Rijeci.
Iako nije poznato u kojoj je mjeri Ademova jedinica neposredno učestvovala u odbrani samog Novog Pazara, njeno prisustvo na tom području moglo je imati veliki značaj jer je sprečavalo prodor četničkih formacija prema selima i drugim položajima branilaca. Kada bi četničke jedinice napadale Rožajce ili Pešterce, Adem je, prema ovom svjedočenju, odlazio u pomoć noseći sa sobom „mašinku“, najvjerovatnije puškomitraljez. Za vrijeme njegovog odsustva komandu nad jedinicom preuzimao je njegov mlađi brat.
Stroga zabrana pljačkanja i nasilja nad civilima
Ismet Hodžić ističe da su stariji članovi porodice Adema opisivali kao pravednog i disciplinovanog komandanta. Njegovim borcima bilo je strogo zabranjeno da od srpskog stanovništva otimaju hranu, stoku ili drugu imovinu. Mogli su prihvatiti samo ono što bi im ljudi dobrovoljno ponudili.
Adem, kako se navodi u svjedočenju, lično nije uzimao ništa, pa čak ni hranu. Kao vjernik, nosio je namirnice od svoje kuće i pridržavao se vlastitih vjerskih pravila. Takav odnos prema civilima kasnije će imati presudnu ulogu kada je Adem Hodžić, nakon završetka rata, uhapšen i optužen za ubistvo jednog Srbina.
Porodične veze sa selom Strumce
Adem i njegova braća dobro su poznavali selo Strumce jer je njihova majka bila iz porodice Bašić iz tog mjesta. Prema kazivanju Ismeta Hodžića, tokom dvadesetih godina prošlog vijeka Strumce je bilo izloženo napadima, pljačkama i ubistvima. Ademovi daidže su se krajem dvadesetih godina odselili u Tursku, nakon čega su Adem i njegova braća određeno vrijeme koristili i obrađivali njihovo imanje.
Na tom imanju je krajem dvadesetih ili početkom tridesetih godina Ademov najmlađi brat preživio oružani napad. Ove porodične veze značile su da je Adem dobro poznavao stanovništvo i teren između Strumaca, Ribarića i Rogozne, na kojem će kasnije predvoditi svoje borce.
Poslije rata optužen za ubistvo
Nakon završetka rata, Adem Hodžić je optužen da je lično ubio jednog Srbina. Uhapšen je i zatvoren u Novom Pazaru, gdje mu je organizovano suđenje. Međutim, tada su se dogodile stvari koje su pokazale kakav je odnos tokom rata imao prema civilnom stanovništvu.
U njegovu odbranu stao je veliki broj Srba i Srpkinja iz sela sa područja Rogozne. Oni su pred sudom svjedočili da Ademovi borci nisu maltretirali civile, otimali njihovu imovinu, pljačkali ili ubijali, već da su se borili isključivo protiv četničkih jedinica. Posebno značajno bilo je svjedočenje žene po imenu Rosa, koja je poznavala Adema i njegovu porodicu.
Prema kazivanju Ismeta Hodžića, Rosin otac kupio je zemlju koja je ranije pripadala Ademovim daidžama. Čovjek za čije je ubistvo Adem bio optužen bio je upravo Rosin suprug. Rosa je, uprkos ličnom gubitku, izašla pred sud i svjedočila da Adem nije ubio njenog muža. Njeno svjedočenje bilo je jedno od najvažnijih u postupku.
Nikodin Pantović stao u njegovu odbranu
Adema Hodžića pred sudom je branio i Nikodin Pantović iz Mojstira, nekadašnji predsjednik Općine Tutin. Prema porodičnom kazivanju koje prenosi Ismet Hodžić, Pantović je pred sudom poručio da bi, ukoliko se Ademu sudi zbog organizovanja odbrane, onda trebalo suditi svim stanovnicima Drage, Mojstira i okolnih sela.
Kada ga je sudija upitao šta time želi reći, Pantović je odgovorio da Adem nije počinio nikakav zločin, već da je organizovao narod koji je branio svoje porodice, sela i imovinu.
Oni su se samo borili protiv četnika – glasila je suština njegovog svjedočenja pred sudom.
Zahvaljujući iskazima brojnih svjedoka, među kojima su bili i Srbi sa Rogozne, Adem Hodžić oslobođen je svih optužbi i pušten na slobodu.
Odselio u Tursku 1963. godine
Adem Hodžić je 1963. godine napustio rodni kraj i odselio se u Tursku. Nastanio se u istanbulskom naselju Pendik, gdje je živio do smrti 1979. godine. Priča koju je Ismet Hodžić uputio profesoru Esadu Rahiću predstavlja vrijedno porodično svjedočenje, ali i poziv historičarima da dodatno istraže ulogu seoskih jedinica i lokalnih komandanata u odbrani novopazarskog, tutinskog i rožajskog kraja tokom Drugog svjetskog rata.
Dok su imena pojedinih komandanata ostala zabilježena u knjigama i dokumentima, veliki broj ljudi koji su organizovali odbranu svojih sela gotovo je potpuno nestao iz kolektivnog sjećanja. Među njima je i Adem Hodžić iz Drage – komandant za kojeg su, kada mu je bilo najteže, pred sudom svjedočili upravo njegovi nekadašnji susjedi Srbi, potvrđujući da je ratovao protiv naoružanih četničkih jedinica, ali ne i protiv nedužnog civilnog stanovništva.
