25/04/2026
Шаноўныя беларусы, паважаныя дамы і спадары, дарагія сябры,
ёсць катастрофы, якія знішчаюць будынкі. Ёсць катастрофы, якія спусташаюць ландшафты. І ёсць катастрофы, якія сягаюць глыбей, чым камень, глыбей, чым зямля, глыбей, чым вада. Яны пранікаюць у памяць народа. Яны змяняюць не толькі карты, не толькі межы, не толькі статыстыку. Яны змяняюць унутраны свет чалавека.
Чарнобыль — гэта такая катастрофа.
Калі мы сёння, праз сорак гадоў пасля той ночы 26 красавіка 1986 года, збіраемся разам, мы ўспамінаем не толькі тэхнічную аварыю. Мы ўспамінаем не толькі выбух рэактара. Мы гаворым не толькі пра радыяцыю, вымярэнні або зоны адчужэння.
Не. Мы гаворым пра людзей. Пра маці і бацькоў. Пра дзяцей. Пра радзіму. Пра страх. Пра маўчанне. Пра страты. І пра тую нябачную сілу, якая ціха легла на жыццё і змяніла ўсё.
Для Беларусі Чарнобыль — гэта не далёкая гісторыя. Гэта не абстрактная памяць. Гэта не чужая старонка ў падручніку.
Для Беларусі Чарнобыль — гэта рана. Рана зямлі. Рана памяці. І, больш за тое, рана душы.
Хоць выбух адбыўся не на беларускай зямлі, катастрофа ўдарыла па Беларусі з сілай, якая адгукаецца да сёння. Радыяцыйнае воблака не пыталася пра межы. Яно не пыталася пра пашпарты, пра сцягі, пра адказнасць. Яно ішло над палямі, над лясамі, над рэкамі, над вёскамі і гарадамі і лягло як нябачны цень на зямлю і на жыццё.
Магчыма, менавіта ў гэтым асаблівая трагедыя Чарнобыля: разбурэнне нельга было ўбачыць вачыма. Яно прыйшло не толькі з агнём, не толькі з шумам, не з відавочнымі сценамі жаху. Яно прыйшло нябачна, без паху, бясшумна і менавіта таму так страшна.
Яго нельга было ўбачыць, але яно было. Яго нельга было закрануць, але яно ўмешвалася ў жыццё. Яго нельга было пачуць, але яно гаварыла праз страх, праз хваробы, праз страчаныя карані, праз маўчанне.
З аднаго дня на другі звыклае стала сумніўным. Зямля, што давала ежу, стала трывогай. Вада, што давала жыццё, стала сумневам. Паветра, якім дыхае кожны чалавек, стала носьбітам нябачнага лёсу.
І дом, які азначае абарону, і вёска, якая азначае прыналежнасць, і радзіма, якая ёсць і памяццю, і будучыняй, раптам апынуліся пад пытаннем: ці бяспечна тут жыць?