26/08/2026
Laçın – tarixi keçmişdən böyük qayıdışa
26 Avqust – Laçın şəhəri günü Azərbaycanın müasir tarixində xüsusi məna daşıyan əlamətdar tarixlərdəndir. 1923-cü ildə Abdallar yaşayış məntəqəsinin Laçın adlandırılması və şəhər statusu alması, 1930-cu ildə isə Laçın rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi yaradılması şəhərin tarixində mühüm mərhələlər olub. 1835 kvadratkilometr əraziyə malik Laçın zəngin təbiəti, meşələri, yaylaqları və strateji coğrafi mövqeyi ilə seçilir. Bu gün Laçın həm tarixi yaddaşın, həm də Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan genişmiqyaslı quruculuğun simvollarından biridir.
Laçının tarixində ən ağrılı dövr 1992-ci il mayın 18-də rayonun Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunması ilə başlayıb. İşğal nəticəsində rayonun əhalisi doğma torpaqlarından məcburi şəkildə köçkün düşüb, yüzlərlə insan həlak olub və itkin düşüb. Şəhərin və rayonun sosial, iqtisadi və mədəni infrastrukturu dağıdılıb, tarixi-mədəni irsə ciddi ziyan vurulub. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən Zəfər isə Laçının taleyini dəyişdi. 2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu Azərbaycana təhvil verildi, 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi.
Azadlıqdan dərhal sonra Laçında genişmiqyaslı bərpa və quruculuq layihələrinə start verildi. Məqsəd yalnız dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq deyil, Laçını müasir, rahat və dayanıqlı şəhərə çevirməkdir. 2025-ci ildə təsdiqlənən Laçın şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Plan bu məqsədlərin sistemli şəkildə həyata keçirilməsi üçün mühüm əsas yaradıb. Baş planda yaşayış məhəllələri ilə yanaşı, məktəblərin, xəstəxananın, peşə təhsili müəssisəsinin, mədəniyyət və turizm obyektlərinin yaradılması nəzərdə tutulur. “15 dəqiqəlik şəhər” prinsipi isə sakinlərin gündəlik ehtiyaclarını rahat şəkildə təmin edə biləcəyi müasir şəhər mühitinin formalaşdırılmasına xidmət edir.
Laçının dirçəlişinin ən mühüm göstəricisi insanların doğma yurda qayıdışıdır. 2023-cü il mayın 28-dən başlayan Böyük Qayıdış çərçivəsində Laçın şəhərinə və rayonun kəndlərinə ailələrin köçürülməsinə başlanılıb. 2026-cı ilin iyuluna qədər Laçın şəhərinə 614 ailənin, yəni 2264 nəfərin, Zabux kəndinə 217 ailənin, Sus kəndinə 59 ailənin, Bəylik kəndinə isə 89 ailənin daimi məskunlaşması təmin edilib. Yeni yaşayış evləri ilə yanaşı, məktəblər, uşaq bağçaları, tibb məntəqələri, inzibati binalar, yollar və digər sosial obyektlər yaradılır. Beləliklə, Laçında quruculuq prosesi insanların öz doğma torpaqlarında təhlükəsiz və rahat həyatının bərpası ilə tamamlanır.
Laçında həyata keçirilən layihələrin mühüm istiqamətlərindən biri yaşıl enerjidir. Rayonda su ehtiyatlarından səmərəli istifadə etməklə çoxsaylı su elektrik stansiyalarının yaradılması istiqamətində işlər görülür. 2026-cı il iyulun 11-də Hoçaz çayı üzərində yerləşən “Ağbulaq-1”, “Ağbulaq-2” və “Şeylanlı” su elektrik stansiyalarının açılışı keçirilib. Nəticədə Laçının 8-10 MVt həcmində elektrik tələbatı tam olaraq yaşıl enerji hesabına qarşılanır, artıq enerji isə ölkənin enerji sisteminə ötürülür. Hazırda yeni SES layihələrinin də icrası davam edir. Bu göstəricilər Laçının gələcəkdə Azərbaycanın yaşıl enerji məkanlarından birinə çevrilmək potensialını nümayiş etdirir.
Laçının inkişafında nəqliyyat və su layihələri də xüsusi yer tutur. Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolunun inşası regionun nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edir. Uzunluğu 75,8 kilometr olan yeni yol mövcud marşrutdan daha qısa olacaq və üzərində çoxsaylı tunel və körpülər inşa edilir. Digər mühüm layihə isə “Həkəriçay” su anbarıdır. 2026-cı il iyulun 11-də təməli qoyulan layihə 100 milyon kubmetr ümumi tutuma malik su anbarının və təxminən 172 kilometrlik magistral boru kəmərinin inşasını nəzərdə tutur. Layihənin reallaşması Laçınla yanaşı, Qubadlı, Zəngilan, Cəbrayıl, Füzuli, Xocavənd və Ağdam rayonlarında yüz minlərlə insanın içməli su təminatına mühüm töhfə verəcək.
Laçının bərpası yaşayış və sosial infrastrukturla məhdudlaşmır. Rayonda sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və xidmət sektorlarının inkişafı üçün yeni müəssisələr yaradılır. Laçın Aqro-Sənaye Parkında 46 müəssisənin fəaliyyət göstərməsi planlaşdırılır. Mebel, tekstil, ayaqqabı, yeyinti və digər istehsal sahələrinin yaradılması yeni iş yerlərinin açılmasına və yerli əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsinə imkan verir. Turizm istiqamətində isə “Laçın” İstirahət Kompleksi, Həkəri çayı ətrafında yaradılan istirahət məkanları və inşası davam etdirilən kanat yolu şəhərin turizm potensialını artırır. 2025-ci ildə Laçının MDB-nin mədəniyyət paytaxtı elan olunması da şəhərin mədəni və turizm imkanlarının beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından mühüm hadisə olub.
Bu gün Laçında görülən işlər şəhərin tarixində tamamilə yeni səhifə açıldığını göstərir. İşğal dövrünün dağıntıları arxada qalır, onların yerində müasir yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, istehsal müəssisələri, yollar, istirahət məkanları və yaşıl enerji infrastrukturu yaradılır. Laçın şəhəri artıq təkcə azad edilmiş ərazi deyil, Azərbaycanın Böyük Qayıdış siyasətinin, quruculuq strategiyasının və yeni inkişaf modelinin mühüm ünvanlarından biridir. 26 Avqust – Laçın şəhəri günü isə bu tarixi dəyişimin, doğma yurda qayıdışın və Zəfərdən sonra başlayan böyük dirçəlişin rəmzi kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Sovet Şükürov, Sumqayıt şəhər Veteranlar Şurasının sədri
