08/09/2026
De Houwaartseberg.
Bron: Gemeentelijk infoblad van Houwaart,31 maart 1976.
De naam “Houwaartseberg” werd voorzeker gegeven aan de heuvel ten noorden van de vallei door mensen die geen inwoners waren van Houwaart. Daarom heeft het gemeentebestuur het nodig geacht deze heuvel Berg te noemen.
In oude documenten spreekt men echter altijd van Houwaartseberg. Reeds in 1473 is er sprake van grond “op ten Houwerschenbergh”. Vanaf de 18e eeuw schrijft men “Hauwaertschebergh” en “den gemeynen Hauwaertschebergh” (1716).
Zoals de laatste benaming aanduidt was dit gehucht grotendeels het gemeenschappelijk bezit van de gemeente. Thans bezit de gemeente nog ongeveer 45 ha. Grond op de berg. De weinig vruchtbare grond was steeds bedekt met bos en heide. Het was vooral op de Berg dat de weinig talrijke inwoners van Houwaart het nodige hout gingen halen en niet in het Broek waar tot in de 18e eeuw weinig bossen te vinden waren. In het Broek werd er turf gestoken.
Vele oude mensen spreken nog van de tijd dat bijna geheel de Houwaartseberg met dennebossen bedekt was. Deze dennen echter werden slechts op het einde van de 18e eeuw en begin van de 19e eeuw gezaaid. Voorheen waren er loofbossen waar men vooral beuk, eik en berk aantrof. De opbrengst van het hout werd door de gemeente aangewend voor gebouwen, wegen en opeisingen.
Op de berg moet ook de galg gestaan hebben; de huidige steenweg naar de Houwaartseberg draagt de naam van Galgestraat. Wij hebben echter tot nog toe geen enkele persoon gevonden die aan de galg werd opgeknoopt.
De Berg was lang tijd onbewoond, maar door weinig bemiddelde lieden werden weldra, zonder toelating van de gemeente, in het geheim lemen huisjes of hutten gebouwd. Bij voorbaat werd het gebinte klaar gemaakt en tijdens de nacht werd het gebouwtje werkelijk opgetrokken. Wanneer de volgende dag er rook uit de schoorsteen kwam mocht de gemeente de bewoners uit hun gebouw niet meer verdrijven. Later verkocht de gemeente dan tegen de geringe prijs, de grond waarop het huisje stond.
Op het einde van de 17de eeuw werd er op de Houwaartseberg een windmolen gebouwd. In 1697 is er reeds sprake van grond “onder de wintmolen”. Vermoedelijk werd de molen opgericht door Jan de Velder. Deze is de eerste molenaar die wij kennen, hij leef op de molen tot 1708. Daarna kwam de molen in het bezit van de families Boudewijns en Meeus. In de 19e eeuw treffen wij de familie Boeckx aan en ten slotte de familie De Blick die de molen liet afbreken na de eerste wereldoorlog. Wij zien dus dat de molen gedurende meer dan twee eeuwen het prachtig landschap beheerste.
Van de 12e tot de 16e eeuw waren de zuiderhellingen van de Houwaartseberg met wijngaarden bedekt. Zij gingen ten onder ingevolge oorlogsomstandigheden. Thans werden heel wat wijngaarden aangelegd, dit keer op de gemeentegronden. Laten wij hopen dat Houwaart opnieuw een wijndorp wordt zoals het in’t verleden steeds geweest is.
