18/07/2025
Japanse duizendknoop op Europese zwarte lijst: “Verwoestende gevolgen voor ons ecosysteem”
De Japanse duizendknoop woekert in België langs snelwegen en op dijken en rivieroevers. De schade die ze veroorzaakt, is zo ernstig dat de Europese Unie nu actie onderneemt.
17 juli 2025 om 23:59
De Japanse duizendknoop wordt deze zomer toegevoegd aan de zwarte lijst van invasieve uitheemse soorten in de Europese Unie. Dat bevestigt het Nationaal Wetenschappelijk Secretariaat voor Invasieve Uitheemse Soorten (NSS-IAS) aan De Standaard. Daarmee wordt er voor het eerst op grote schaal werk gemaakt van het beheer en de monitoring van de genadeloze groei en verspreiding van de plant.
“De groei van de Japanse duizendknoop in onze regio is nauwelijks te stoppen. Het is een echte woekerplant”, zegt Tim Adriaens van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (Inbo). De plant komt oorspronkelijk uit Japan en werd in de negentiende eeuw door een Nederlandse botanicus naar Europa gebracht als sierplant.
Omdat de Japanse duizendknoop vreemd is aan ons ecosysteem, kent hij hier geen natuurlijke concurrenten die zijn groei afremmen. Bovendien kan de plant met zijn grote bladeren snel veel licht opnemen. Maar hierdoor krijgen inheemse planten die eronder groeien nauwelijks nog zonlicht. “Inheemse soorten worden verdrongen door een exoot die onze insecten en dieren niet herkennen”, zegt Adriaens. “Het resultaat is een verarmd, betekenisloos ecosysteem. De ware natuurimpact is nog niet volledig bekend, maar kan verwoestend zijn.”
Lidstaten worden verplicht om de verspreiding van de Japanse duizendknoop op te volgen en te beheren. © Fred Debrock
De schade beperkt zich niet tot de natuur. De duizendknoop groeit moeiteloos door asfalt en beton, wat ook risico’s inhoudt voor infrastructuur. “Om hinder voor jaagpadgebruikers te beperken, voeren we regelmatig maaibeurten uit”, zegt Lilianne Stinissen van De Vlaamse Waterweg.
Zinvol beheersplan
Maar maaien is niet zonder risico. Er kunnen stukjes van de plant wegschieten. Kleine stukjes wortel of stengel zijn vaak al genoeg om nieuwe planten te vormen. Ook stimuleert maaien de ondergrondse groei van de wortels. “We doen het daarom alleen als het echt nodig is”, verduidelijkt Stinissen. Toch heeft de plant zich al breed verspreid: “We merken dat de Japanse duizendknoop onze perceelsgrenzen heeft overschreden, met burenhinder als gevolg. Daarom bekijken we deze zomer of we ons beheer moeten intensiveren”, zegt Stinissen.
Om de verdere verspreiding tegen te gaan, neemt de Europese Unie maatregelen. De Japanse duizendknoop wordt toegevoegd aan de zwarte lijst van invasieve soorten. “Dat is een goede zaak”, zegt Arnaud Jacobs van het NSS-IAS. “Er komt een totaalverbod op de handel in de plant. Lidstaten worden verplicht om de verspreiding op te volgen en te beheren.” Dat betekent niet dat de plant overal uitgeroeid moet worden. “Er moet een zinvol beheersplan zijn. Monitoren, rapporteren en gericht ingrijpen”, aldus Jacobs.
© Fred Debrock
Europa voegt de Japanse duizendknoop toe aan de zwarte lijst van invasieve soorten. © Fred Debrock
Nooit meer weg
Een scala aan technieken is al op de Japanse duizendknoop losgelaten, waaronder maaien, uitgraven, afdekken en bevriezen. In Gent begrazen schapen grote haarden, terwijl de planten in Antwerpen worden geëlektrocuteerd. Peer werkt met een meldingssysteem: “We willen alle haarden in kaart brengen en inwoners sensibiliseren”, zegt schepen Dirk Colaers (CD&V). “Veel mensen beseffen niet hoeveel schade de plant aanricht, net omdat ze zo vertrouwd is geworden in het landschap.”
“Zelfs ecologen zijn de plant als normaal gaan beschouwen”, bevestigt Adriaens. “We weten soms niet meer hoe ons ecosysteem eruitzag voor de komst van de duizendknoop.”
Volledige uitroeiing dan maar? “Het is een illusie te denken dat we de Japanse duizendknoop ooit volledig wegkrijgen”, zegt Adriaens. Er is geen techniek die de plant gegarandeerd volledig verwijdert. Wat wel werkt? “Het beste wat je kunt doen, is vaak niets. Maaien en begrazing stimuleren de groei, elektrocutie en bevriezen zijn vooral cosmetische ingrepen die de groei niet afremmen, uitgraven is enorm duur.”
Maar als het toch uit de hand loopt, werk je het best in stappen: eerst begrazen of maaien, dan een ruige snelgroeiende inheemse concurrent introduceren, zoals riet”, legt Adriaens uit. Die techniek doorbreekt de dominantie van de duizendknoop en herstelt het originele ecosysteem. “Twee vliegen in één klap”, volgens Adriaens.
