04/06/2026
U prezantua libri “Don Gjon Buzuku dhe ‘Meshari’ i tij” i autorit Bardhyl Demiraj
Veprimtaria u mbajt sot, më 4 qershor 2026, e organizuar nga Komisioni i Përhershëm i Gjuhësisë dhe i Letërsisë dhe Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë.
Prezantimi i librit kishte për synim të rikthente në qendër të vëmendjes rëndësinë e ‘Mesharit’ si monumenti më i hershëm i gjuhës shqipe dhe kontributin e autorit Bardhyl Demiraj, i cili me këtë botim sjell një analizë të thelluar mbi figurën e Don Gjon Buzukut dhe trashëgiminë e tij letrare, themelore për gjuhën e kulturën tonë.
Në fjalën hapëse, prof. dr. Anila Omari, Kryetare e Komisionit të përhershëm të gjuhësisë dhe të letërsisë, theksoi se studimet albanologjike dhe veçanërisht ato buzukiane pasurohen me monografinë e re të prof. Bardhyl Demirajt.
Kjo vepër ndriçon aspekte të pasqaruara ose të patrajtuara më parë të librit të parë shqip, ‘Mesharit’ të Gjon Buzukut. Shumë çështje enigmatike që shtron përpara studiuesve libri i Buzukut, në monografi përballohen me sukses dhe analizohen me argumente plotësuese dhe me përfundime novatore.
Prof. dr. Evalda Paci, drejtuese e Departamentit të Studimeve Letrare, paraqiti një vështrim të saj mbi vëllimin studimor “Don Gjon Buzuku dhe ‘Meshari’ i tij” (Botime Françeskane, Shkodër, 2026). Ajo e introduktoi atë si fryt të një pune shumëvjeçare, me rezultate konkrete dhe të prekshme në një numër të konsiderueshëm kontributesh shkencore, të lidhura ngushtë me një tematikë aktuale në historinë e studimeve filologjike shqiptare. Sipas saj, libri përbën një shtysë të re për t’i kushtuar vëmendjen e merituar ekzemplarit të përmendur, duke trajtuar një sërë çështjesh filologjike e përmbajtësore që çojnë drejt thellimit të studimeve.
Në trajtesën e prof. dr. Pacit u reflektua dhe ndarja në kapituj e këtij vëllimi, në të cilët trajtohen çështje si: “Libri dhe autori”, të dhënat biobibliografike dhe tipografike, përshkrimi fizik e topografik, kolofoni si peritekst, rrethanat dhe synimet e autorit, historiku i përdorimit të veprës; konsultimi më i hershëm i saj (1743); struktura dhe organizimi i tekstit, me disa nënkrerë të përqendruar në trajtimin e Ofices, Psalmeve të pendesës, dekalogun (decem praecepta Dei); Mbi shtatë veprat e mëshirës (De septem operibus misericordiae); sakramendet; foliet/fletët që mungojnë etj.
Çështje të përkimeve tekstore, të elementeve të munguara në vështrim përqasës me të tjera modele burimore paraqiten të trajtuara hollësisht në vëllimin studimor të profesor Demirajt, duke përfaqësuar dhe një vijimësi të qartë metodologjike në krejt shtrirjen e tij.
Një qasje me rëndësi ishte edhe prezantimi i prof. dr. Anila Omarit, e cila u ndal te çështja e formimit teologjik-intelektual të Buzukut dhe te tekstet burimore që autori i monografisë ka identifikuar si modele mundshme të ‘Mesharit’. Ajo theksoi se hipoteza e aktivitetit të Buzukut në rajonin e Venecies si famullitar i Kishës së Shën Jobit është një mbështetje e rëndësishme për të kuptuar burimet dhe modelet që ai ka ndjekur në hartimin e veprës.
Prof. dr. Omari vuri në dukje se studimi i Demirajt, i mbështetur në një metodë solide e me kritere të përcaktuara qartë, sjell prova të reja mbi ndikimet e përkthimeve biblike të humanistëve të mëdhenj të kohës, si Erasmi i Roterdamit dhe veneciani Antonio Brucioli, në tekstin e ‘Mesharit’. Krahasimi i pjesëve të tekstit të Buzukut me verset e Vulgatës latine dhe me përkthimet humaniste dëshmon përkime të shumta me këto tekste dhe mbështet idenë e autorit që Buzuku u ndikua nga fryma e humanizmit kristian të kohës dhe vendit ku ai veproi, duke e pozicionuar Buzukun në rrethin e intelektualëve humanistë të diasporës shqiptare të shekujve XV-XVI si Marin Barleti, Marin Beçikemi, Gjon Gazulli, Dhimitër Frangu etj.
Nga kjo perspektivë autori ka kërkuar me një punë intensive e ngulmuese edhe modelet burimore ku mund të jetë mbështetur Buzuku për hartimin e veprës së tij dhe, duke zbatuar të njëjtën metodë krahasuese ndërtekstuale, arrin të veçojë si tekstin më të mundshëm burimor të ‘Mesharit’ një leksionar latinisht-italisht anonim botuar në Venecie në vitin 1551, shumë të ngjashëm me tekstet e Antonio Bruciolit, me të cilin teksti i Buzukut dëshmon bashkëpërkime tepër të dukshme që arrijnë deri 100% në pjesën e dytë të ‘Mesharit dhe përfshijnë deri edhe gabimet e shtypit e lajthitjet në radhitje e pagjinim.
Prof. Omari përfundoi fjalën e saj duke theksuar se monografia shënon një etapë të re në studimet buzukiane dhe njëkohësisht hap rrugën për hulumtime të mëtejshme sipas një metode filologjike të përvijuar saktë e tashmë të sprovuar me rezultate konkrete. Autori është treguar i kujdesshëm për të qenë sa më transparent në hapat dhe proceset në të cilat ka kaluar studimi i tij dhe sa më i rezervuar në shpalljen e risive të veprës së tij, duke lënë çelur shtigjet e duke shënuar edhe drejtimet e kërkimit në të ardhmen qoftë edhe nga studiues të tjerë.
www.akad.gov.al
