29/04/2026
NHẬN THỨC TỰ CHỦ CHIẾN LƯỢC VỀ QUỐC PHÒNG QUA
BÀI VIẾT CỦA ĐẠI TƯỚNG NGUYỄN TRỌNG NGHĨA - ỦY VIÊN
BỘ CHÍNH TRỊ, CHỦ NHIỆM TỔNG CỤC CHÍNH TRỊ
QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM
Qua nghiên cứu bài viết: Tự chủ chiến lược về quốc phòng - điều kiện tiên quyết bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới - của Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Tổng Cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam, bước đầu cảm nhận được những điều sâu sắc sau đây:
Trước hết bài viết phù hợp với chủ đề của Đại hội XIV và mục tiêu phát triển, phản ánh đột phá quan trong trong tư duy lý luận của Đảng: Coi tự chủ chiến lược về quốc phòng là một năng lực chiến lược, phải được xây dựng bằng thể chế, kỷ cương, nguồn lực và tổ chức thực hiện thật sự hiệu quả trong mối quan hệ gắn bó cùng các lĩnh vực khác... Nhằm huy động các nguồn lực của đất nước và chuyển hóa tiềm lực thành thực lực, nội lực mạnh để phát triển nhanh, bền vững, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn; môi trường an ninh biến động nhanh, phức tạp; cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số phát triển mạnh mẽ... tạo đột phá trên nhiều lĩnh vực trong đó có lĩnh vực quân sự, quốc phòng...
Sự xuất hiện của các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự hiện đại... làm thay đổi căn bản tổ chức quân đội, hình thái, phương thức tiến hành chiến tranh, ... đặc biệt là tác chiến không gian mạng, các thách thức an ninh phi truyền thống... tiếp tục diễn biến ngày càng phức tạp. Tình hình trên đặt ra những yêu cầu, đòi hỏi phải nâng cao hơn nữa dự báo chiến lược làm nền tảng để chủ động định hướng tự chủ chiến lược về quốc phòng. Tự chủ chiến lược về quốc phòng chính là điều kiện tiên quyết để bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống. Tự chủ chiến lược về quốc phòng của Việt Nam rất toàn diện tập trung trên những vấn đề cơ bản sau đây:
1. Tự chủ chiến lược về quốc phòng được xác định chủ thể lãnh đạo và quản lý là vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với sự nghiệp quốc phòng bảo vệ Tổ quốc, trong đó có tự chủ chiến lược về quốc phòng, chính từ vai trò lãnh đạo của Đảng với tư duy mới về bảo vệ Tổ quốc, đường lối quân sự, chiến lược quốc phòng, chiến lược quân sự, nghệ thuật quân sự... ngày càng phát triển phù hợp với thực tiễn trong kỷ nguyên mới. Trên nền tảng đó, Nhà nước là chủ thể quản lý tập trung, thống nhất và tổ chức thực hiện, xây dựng nền quốc phòng theo quy định của hiến pháp và pháp luật. Đây là những vấn đề về nguyên tắc bất di bất dịch, vừa là cơ sở chính trị - pháp lý bảo đảm cho quyền tự chủ chiến lược về quốc phòng của Việt Nam được xác định vững chắc, được tổ chức thực hiện từng bước hiệu quả thích ứng với bối cảnh tình hình trong điều kiện mới.
2. Trên cơ sở dự báo về chiến lược với những điều kiện khách quan và chủ quan, Đảng ta xác định chính sách quốc phòng mang tính chất hòa bình và tự vệ gắn chặt với mục tiêu giữ vững đôc lập chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ bảo vệ Đảng, Nhà nước và nhân dân, vì lợi ích tối cao của quốc gia dân tộc. Kiên định chính sách quốc phòng “bốn không” là nét đặc trưng của tự chủ chiến lược về quốc phòng, là phương châm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa... là phương pháp chủ động tạo ra “thế” và “lực” bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống.
3. Nền quốc phòng Việt Nam trong đó có tự chủ chiến lược về quốc phòng được hình thành và phát triển trên nền tảng sức mạnh tổng hợp của đất nước và dân tộc. Là kết quả của việc thực hiện đồng bộ, toàn diện các chủ trương, giải pháp xây dựng tiềm lực chính trị, văn hóa, xã hội; kinh tế, nhân lực, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; đối ngoại (bao gồm đối ngoại quân sự, quốc phòng, an ninh, ...) chính vì vậy, nền quốc phòng Việt Nam mang tính chất toàn dân, toàn diện, độc lập tự chủ, tự lực, tự cường và hiện đại. Sự cộng hưởng và tương tác của quá trình vận động, phát triển các yếu tố nêu trên sẽ từng bước hình thành sức mạnh tổng hợp của nền quốc phòng ngày càng vững chắc. Đây là biểu hiện của sự chủ động, huy động nguồn lực từ sức mạnh nội sinh của đất nước và dân tộc. Điều đó đòi hỏi, xây dựng nền quốc phòng toàn dân phải trên nền tảng của “thế trận lòng dân”, gắn chặt với thế trận an ninh nhân dân. Xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh, thành phố và phòng thủ Quân khu vững chắc, trong thế bố trí chiến lược của cả nước. Xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Phát triển công nghiệp quốc phòng tự chủ, lưỡng dụng, hiện đại... Đồng thời phải kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng với kinh tế, khoa học công nghệ, đối ngoại và hội nhập quốc tế... Những vấn đề nêu trên cho thấy, nền quốc phòng toàn dân Việt Nam được triển khai đồng bộ dựa trên 3 vấn đề cơ bản đó là: tiềm lực, lực lượng và thế trận.
4. Tự chủ chiến lược về quốc phòng trong hội nhập quốc tế và đối ngoại quốc phòng, an ninh. Đây là bộ phận quan trọng trong xây dựng nền đối ngoại toàn diện, hiện đại của đát nước ta trong bối cảnh và điều kiện mới; với 3 nhiệm vụ cơ bản: đối ngoại Đảng; ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân. Chúng ta chủ động hội nhập quốc tế và mở rộng đối ngoại quốc phòng, an ninh trên cơ sở giữ vững nguyên tắc vì lợi ích của quốc gia và dân tộc. Tích cực cùng các đối tác tham gia định hình quy tắc, cơ chế, chuẩn mực, các sáng kiến... nhằm tạo dựng lòng tin, một trong những yếu tố quan trọng bậc nhất trong quan hệ quốc tế hiện nay, góp phần giữ gìn hòa bình, ổn định và phát triển trong phạm vi khu vực và thế giới. Tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi để đất nước phát triển nhanh và bền vững.
* Về những định hướng, giải pháp chủ yếu cần quán triệt và thực hiện để giữ vững tự chủ chiến lược về quốc phòng:
- Kiên trì thực hiện phương châm “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong bảo đảm tự chủ chiến lược về quốc phòng. Quán triệt và vận dụng phương châm này, phải nắm vững cái “bất biến” là mục tiêu độc lập, thống nhất và lợi ích cốt lõi của quốc gia, dân tộc. Đồng thời phát huy cái “vạn biến” là bản lĩnh vững vàng, quyết đoán đặc biệt là sự khôn khéo, linh hoạt kịp thời trong xử lý các tình huống chiến lược. Để đáp ứng yêu cầu nêu trên, cần đánh giá thật chính xác sức mạnh tổng hợp quốc phòng, sức mạnh tổng hợp quốc gia. Đây là cơ sở khách quan, thực tiễn để chủ động ứng phó các tình huống và khẳng định các quyết sách chiến lược.
- Tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đôi, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý tập trung thống nhất của Nhà nước đối với sự nghiệp quốc phòng nói chung và tự chủ chiến lược về quốc phòng nói riêng. Yêu cầu nêu trên, phải thể hiện sự lãnh đạo của Trung ương và Quân ủy Trung ương để không ngừng nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược của các cơ quan Trung ương. Không để bị động bất ngờ trong mọi tình huống. Quán triệt sâu sắc và triển khai thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XII và chỉ đạo của Tổng bí thư Tô Lâm về tinh thần “2 kiên định, 2 đẩy mạnh và 2 ngăn ngừa” và phương châm “5 vững” với yêu cầu “tăng cường tự chủ chiến lược, củng cố quốc phòng, an ninh nâng cao tính tự chủ, tự lực, tự cường của nền kinh tế, chủ động ứng phó với những biến động bên ngoài”. Đây là định hướng hành động, cũng là tiêu chí đánh giá tự chủ chiến lược trong đảm bảo quốc phòng an ninh để đất nước phát triển nhanh và bền vững.
- Đẩy mạnh công tác nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn tự chủ chiến lược về quốc phòng. Cần đi sâu nghiên cứu làm rõ vị trí, vai trò và nội hàm của tự chủ chiến lược về quốc phòng, nhất là những đặc trưng mới trong bối cảnh mới hiện nay, trong tổng thể tự chủ chiến lược, sự tương tác chặt chẽ với tự chủ chiến lược trên các lĩnh vực khác. Trên co sở đó, tổ chức nghiên cứu và thực hiện công tác tham mưu chiến lược về quốc phòng nhắm vào định hướng xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong đó hết sức chú trọng ba đột phá chiến lược trong xây dựng Quân đội nhân dân. Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, hiện đại. Cung cấp những luận cứ khoa học cho Đảng, Nhà nước hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách... để lãnh đạo, chỉ đạo toàn bộ nội dung tự chủ chiến lược về quốc phòng.
- Tập trung nguồn lực đột phá, phát triển công nghiệp quốc phòng. Củng cố, nâng cao hệ thống và năng lực chiến lược quốc gia, tối ưu hóa mô hình phát triển công nghiệp quốc phòng. Trong phát triển công nghiệp quốc phòng phải tập trung vào những vấn đề mới, hiện đại phù hợp với tổ chức biên chế của Quân đội, đối tượng tác chiến và chiến tranh hiện đại. Huy động và tập trung mọi nguồn lực trong và ngoài Quân đội; tạo đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển công nghiệp quốc phòng. Chủ động hội nhập, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để đẩy mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại. Có cơ chế huy động nguồn lực, sức mạnh tổng hợp của các doanh nghiệp ngoài Quân đội trong nghiên cứu, sản xuất trang thiết bị quốc phòng hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.
- Phát huy sức mạnh tổng hợp và vai trò nồng cốt của các cơ quan tham mưu chiến lược và đội ngũ cán bộ làm công tác tham mưu chiến lược về quốc phòng. Phải tập trung xây dựng cơ quan tham mưu chiến lược vững mạnh, toàn diện, mẫu mực, tiêu biểu, là trung tâm tổng hợp, phân tích, dự báo và tham mưu các quyết sách quốc phòng ở tầm chiến lược. Đồng thời coi trọng xây dựng đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ cán bộ tham mưu chiến lược về quốc phòng theo hướng chuyên nghiệp có bản lĩnh vững vàng, tư duy, lý luận thực tiễn sắc sảo ở tầm chiến lược. Không ngừng nâng cao sự liên kết và hợp tác nghiên cứu giữa các cơ quan cấp chiến lược của Trung ương; tăng cường hợp tác quốc tế đầo tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về công tác tham mưu chiến lược.
Tự chủ chiến lược, trong đó tự chủ chiến lược về quốc phòng là điều kiện tiên quyết mang tính sống còn để bảo vệ Tổ quốc Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Đây không những là yêu cầu cấp bách hệ trọng trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài của đất nước và dân tộc chúng ta!
TÂY NAM BỘ
