06/03/2021
KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ CHÁY NỔ VÀ ĐÁM CHÁY
1. Định nghĩa sự cháy:
Cháy là một phản ứng hóa học có tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng.
Theo định nghĩa ta thấy cháy có 3 dấu hiệu đặc trưng:
- Có phản ứng hóa học
- Có tỏa nhiệt
- Phát ra ánh sáng
2. Khái niệm về nổ:
Căn cứ vào tính chất nổ, chia thành 2 loại nổ chính: nổ lý học và nổ hóa học.
- Nổ lý học: là nổ do áp xuất trong một thể tích tăng lên quá cao thể tích đó không chịu được áp lực lớn nên bị nổ (như nổ xăm lốp xe khi bị bơm quá căng, nổ nồi hơi các thiết bị áp ực khác…)
- Nổ hóa học: là hiện tượng cháy xảy ra với tốc độ nhanh làm hỗn hợp khí xung quanh giãn nở đột biến sinh công gây nổ.
3. Những yếu tố cần và điều kiện đủ để tạo thành sự cháy:
Những yếu tố cần: 3 yếu tố
- Chất cháy
- Ôxy
- Nguồn nhiệt
Khi có đủ 3 yếu tố nói trên thì sự cháy vẫn chưa xuất hiện, phải có 3 điều kiện sau đây nữa thì sự cháy mới có thể xuất hiện.
- Lượng ôxy phải lớn hơn 14%
- Nguồn nhiệt phải đạt tới giới hạn bắt cháy của chất cháy.
- Thời gian tiếp xúc của 3 yếu tố đủ để xuất hiện sự cháy.
* Như vậy: bản chất của sự cháy được hình thành nhờ có đủ 3 yếu tố cần và 3 điều kiện nói trên, nên muốn phòng ngừa không để cháy xảy ra và dập tắt được sự cháy cần sử dụng nguyên lý loại bỏ một trong những yếu tố tạo hình sự cháy.
+ Về vật cháy là cả thế giới vật chất hết sức đa dạng phong phú và tồn tại ở 3 trạng thái rắn, lỏng, khí, chất cháy là chất có khả năng tiếp tục cháy sau khi đã tách khỏi nguồn nhiệt.
+ Về ôxy: Ôxy là chất khí không cháy được nhưng nó là dưỡng khí cần thiết sinh ra sự cháy. Ôxy chiếm tỉ lệ 21% trong không khí, nếu ôxy giảm xuống nhỏ hơn 14% thì hầu hết các chất cháy không duy trì được sự cháy nữa, trừ 1 số ít chất đặc biệt cháy được trong điều kiện nghèo ôxy (ví dụ hydro và mêtan còn 5% ôxy vẫn cháy được).
4. Các nguyên nhân gây ra cháy, nổ phổ biến nhất hiện nay
- Cháy do nhiệt độ cao đủ sức đốt cháy một số chất như que diêm, dăm bào, gỗ (750800), khi hàn hơi, hàn điện, …
- Nguyên nhân tự bốc cháy: gỗ thông 250, giấy 184, vải sợi hoá học 180,
- Cháy do tác dụng của hoá chất, do phản ứng hóa học: một vài chất nào đó khi tác dụng với nhau sẽ gây ra hiện tượng cháy.
- Cháy do điện: khi chất cách điện bị hư hỏng, do quá tải hay ngắn mạch chập điện, dòng điện tăng cao gây nóng dây dẫn, do hồ quang điện sinh ra khi đóng cầu dao điện, khi cháy cầu chì, chạm mach, …
- Cháy do ma sát tĩnh điện của các vật thể chất cháy với nhau, như ma sát mài, …
- Cháy do tia bức xạ: tia nắng mặt trời khi tiếp xúc với những hỗn hợp cháy, nắng rọi qua những tấm thủy tinh lồi có thể hội tụ sức nóng tạo thành nguồn.
- Cháy do sét đánh, tia lửa sét.
- Cháy do áp suất thay đổi đột ngột: trường hợp này dễ gây nổ hơn gây cháy. Khi đổ nước nguội vào nước kim loại nóng chảy gây nổ; bởi vì khi nước nguội gặp nhiệt độ cao sẽ bốc hơi, tức khắc kéo theo tăng áp suất gây nổ. VD: Chất pH3 bình thường không gây nổ khi có oxy, nhưng khi hạ áp suất xuống lại gây ra nổ.
- Cháy nổ. Trong công nghiệp hay dùng các thiết bị có nhiệt độ cao như lò đốt, lò nung, các đường ống dẫn khí cháy, các bể chứa nhiên liệu dễ cháy gặp lửa hay tia lửa điện có thể gây cháy, nổ.
5. Khái niệm về đám cháy:
Đám cháy là sự cháy xảy ra ngòi sự kiểm soát của con người, gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng con người và tài sản.
6. Các dấu hiệu để nhận biết đám cháy.
Thường có 3 dấu hiệu cơ bản để nhận biết được đám cháy.
- Mùi vị sản phẩm cháy được hình thành do sự cháy không hoàn toàn của chất cháy tạo nên, do đó sản phẩm cháy của chất nào thì mang mùi vị đặc trưng của chất đó.
- Khói: khói là sản phẩm của sự cháy, sinh ra từ các chất cháy khác nhau nên có màu sắc khác nhau màu sắc của khói phụ htuộc vào điều kiện cháy đủ không khí hoặc thiếu không khí.
- Ánh lửa và tiếng nổ là biểu hiện đặc trưng của phản ứng cháy từ sự phát sáng của ngọn lửa mà phát hiện được cháy. Hoặc sự cháy xảy ra gây nổ và phát hiện được cháy.
Từ các dấu hiệu của đám cháy giúp ta phán đoán được loại chất cháy để có biện pháp sử dụng phương tiện thiết bị kỹ thuật chữa cháy cho phù hợp đạt hiệu quả cao.
7. Phân loại đám cháy.
Căn cứ vào trạng thái của chất cháy đám cháy được phân thành các loại như sau:
1.Chất cháy rắn: Ký hiệu A
2.Chất cháy lỏng: Ký hiệu B
3.Chất cháy khí: Ký hiệu C
4.Chất cháy kim loại: Ký hiệu D
5.Cháy điện: Ký hiệu E
Phân loại đám cháy và quy ước ký hiệu đám cháy để sản xuất thiết bị phương tiện chữa cháy và sử dụng phương tiện chữa cháy đúng với từng loại đám cháy (trên các bình chữa cháy ghi ký hiệu chữ gì thì sử dụng chữ được những loại đám cháy đó).
8. Các phương pháp phòng chống cháy nổ hữu hiệu nhất hiện nay
- Nên che chắn cẩn thận khi dùng các thiết bị hàn có tình trạng phóng tia lửa điện.
- Không dùng lửa để kiểm tra các thiết bị chứa chất dễ cháy như bình gas trong bếp, xăng dầu trong bình hoặc những nơi có nguy cơ gây cháy.
- Tắt bếp, thiết bị điện khi ngừng sử dụng, không nên làm việc này và việc kia cùng lúc vì dễ dẫn đến tình trạng quên tắt thiết bị.
- Sử dụng thiết bị điện đúng công suất để đảm bảo sự an toàn cho chính bạn và những người xung quanh
- Không lưu trữ những chất dễ gây cháy nổ khi không được phép của cơ quan có chức năng. Phải đảm bảo đúng tiêu chuẩn phòng cháy của cơ quan chức năng khi được phép lưu trữ.
- Khi có cháy, cần ngắt các thiết bị điện trong gia đình qua công tắc điện tổng bằng gậy, chất cách điện.
- Sử dụng bình chữa cháy gần nhất để dập tắt các đám lửa nhỏ không liên quan đến xăng, dầu…
Tuyệt đối không sử dụng nước để dập lửa phát ra từ xăng, dầu vì các chất trên nhẹ hơn nước nên sẽ khiến ngọn lửa nhanh chóng lan rộng, khó khống chế.
9. Các biện pháp kỹ thuật để phòng chống cháy nổ
Nguyên lý phòng cháy, nổ là tách rời ba yếu tố: chất cháy, chất ôxy hoá và mồi bắt lửa, thì cháy nổ không thể xảy ra được.
Nguyên lý chống cháy, nổ là hạ thấp tốc độ cháy của vật liệu đang cháy đến mức tối thiểu và phân tán nhanh nhiệt lượng của đám cháy ra ngoài.
Để thực hiện hai nguyên lý này trong thực tế có thể sử dụng các giải pháp khác nhau:
– Trang bị phương tiện PCCC (bình bọt AB, Bình , bột khô như cát, nước, …).
– Huấn luyện sử dụng các phương tiện PCCC, các phương án PCCC.
– Cơ khí và tự động hoá quá trình sản xuất có tính nguy hiểm về cháy, nổ.
– Hạn chế khối lượng của chất cháy (hoặc chất ôxy hoá) đến mức tối thiểu cho phép về phương diện kỹ thuật.
– Tạo vành đai phòng chống cháy. Ngăn cách sự tiếp xúc của chất cháy và chất ôxy hoá khi chúng chưa tham gia vào quá trình sản xuất. Các kho chứa phải riêng biệt và cách xa các nơi phát nhiệt. Xung quanh các bể chứa, kho chứa có tường ngăn cách bằng vật liệu không cháy.
– Cách ly hoặc đặt các thiết bị hay công đoạn dễ cháy nổ ra xa các thiết bị khác và những nơi thoáng gió hay đặt hẳn ngoài trời.
– Loại trừ mọi khả năng phát sinh ra mồi lửa tại những chỗ sản xuất có liên quan đến các chất dễ chay nổ.
– Thiết bị phải đảm bảo kín, để hạn chế thoát hơi, khí cháy ra khu vực sản xuất.
– Dùng thêm các chất phụ gia trơ, các chất ức chế, các chất chống nổ để giảm tính cháy nổ của hỗn hợp cháy.
7. Các phương tiện chữa cháy
a) Phương tiện chữa cháy cơ giới
Ô tô chữa cháy – xe chuyên dụng.
- Xe chữa cháy có téc nước.
- Xe bơm chữa cháy.
- Xe chữa cháy sân bay.
- Xe chở thuốc bọt chữa cháy.
- Xe chở vòi chữa cháy.
- Xe thang chữa cháy
- Xe thông tin và ánh sáng.
- Máy bơm chữa cháy đặt trên rơ moóc.
- Máy bơm chữa cháy
b) Bình chữa cháy cầm tay và bình lắp trên giá có bánh xe.
- Bình chữa cháy bằng bọt hóa học A.B.
- Bình chữa cháy bằng bọt hòa không khí.
- Bình chữa cháy bằng khí ..
- Bình chữa cháy bằng bột khô MFZ.
c) Hệ thống thiết bị chữa cháy tự động, nửa tự động.
- Hệ thống chữa cháy tự động / nửa tự động bằng nước
- Hệ thống chữa cháy bằng bọt.
- Hệ thống chữa cháy bằng khí.
- Hệ thống chữa cháy bằng bột.
- Hệ thống phát hiện nhiệt .
- Hệ thống phát hiện khói.
- Hệ thống phát hiện lửa.
d) Các phương tiện và thiết bị chữa cháy khác.
- Phương tiện chứa nước, đựng cát chữa cháy.
- Họng nước chữa cháy bên trong nhà.
- Tín hiệu báo: “Nguy hiểm”; “An toàn”…
- Tủ đựng vòi, giá đỡ bình chữa cháy.
- Xẻng xúc.
* Phương tiện chữa cháy đặc biệt: gần đây có một loại thiết bị phòng và chữa cháy rất thông minh và hiệu quả, tuy mới xuất hiện nhưng hiệu quả và sự tiện lợi thì cực kì cao Elide Fire – Bóng chữa cháy tự động.
