26/05/2026
Hương sen thanh cao dệt từ ký ức ngục tù Côn Đảo
Tác giả: HÀ VƯƠNG
Diễn ra từ ngày 12-5 đến hết tháng 7-2026 tại Bảo tàng Côn Đảo, đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh, Triển lãm “Sen trong đá” mang đến cho công chúng một hành trình cảm xúc lay động thông qua 25 bức chân dung nữ chiến sĩ cách mạng Việt Nam tiêu biểu được tạo tác tỉ mỉ từ lá sen khô. Đứng trước hình ảnh những người đồng đội kiên trung, nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa rưng rưng xúc động. Bên cạnh niềm tự hào về ý chí sắt son của người phụ nữ Việt Nam trong lao tù, bà cũng gửi gắm trăn trở đầy tâm huyết đến thế hệ trẻ, kỳ vọng mỗi người sẽ trở thành một đóa sen vươn lên từ khó khăn, thử thách để tỏa sáng trong thời bình.
Nước mắt của người trong cuộc và thông điệp cho thời bình
Giữa không gian trầm mặc của Bảo tàng Côn Đảo, sự hiện diện của nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa-cựu tù chính trị Côn Đảo đã mang lại sự xúc động đặc biệt cho Triển lãm “Sen trong đá”. Đồng chí Trương Mỹ Hoa chia sẻ, chủ đề của triển lãm mang sức gợi cảm xúc mãnh liệt và đây cũng là ước nguyện mà các cựu tù chính trị Côn Đảo ấp ủ từ lâu: “Tôi rất xúc động trước tình cảm, sự công phu và tâm huyết mà Ban tổ chức, các nghệ nhân đã dành cho triển lãm. Từ hình tượng hoa sen, các tác phẩm đã khắc họa vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam không chỉ ở hình thức mà còn đẹp ở tâm hồn, ý chí, sự hy sinh thầm lặng mà cao cả. Đó là vẻ đẹp của những con người đã đi qua gian khổ nhưng vẫn giữ được sự trong sáng, thanh cao và niềm tin không khuất phục. 25 bức chân dung tại đây chính là những gương mặt đại diện cho hàng vạn phụ nữ Việt Nam kiên trung. Dù bị tra tấn bằng đòn roi, thể xác lẫn tinh thần, họ vẫn giữ trọn lòng sắt son với Tổ quốc".
Không chỉ dừng ở việc ôn lại quá khứ, nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa còn gửi gắm những trăn trở và kỳ vọng sâu sắc đến thế hệ trẻ về một tinh thần "Sen trong đá" thời bình: “Không ai mong đất nước phải trải qua chiến tranh để tiếp tục thử thách những tấm gương trong lao tù. Nhưng trong thời bình vẫn luôn cần có những đóa "sen trong đá" của thời đại mới. “Đá” hôm nay không còn là xiềng xích, nhà tù, cường quyền hay bạo lực mà là những khó khăn, thách thức trong đời sống, trong lao động, học tập, nghiên cứu, sáng tạo và xây dựng đất nước”.
Nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa dẫn chứng sinh động về những nhà khoa học đang ngày đêm nghiên cứu trong các lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp, y học... để nâng cao đời sống nhân dân. Đó chính là biểu hiện đẹp đẽ của tinh thần “Sen trong đá” hôm nay, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ tiếp tục cống hiến và sống thanh cao, có trách nhiệm.
Những đóa sen kiêu hãnh vươn lên từ “địa ngục trần gian”
Là đơn vị trực tiếp đồng tổ chức và thổi hồn vào sự kiện, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Tổng giám đốc Công ty Senhouse Việt Nam (đơn vị đồng hành với Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam tổ chức triển lãm) cho biết, đây là dự án nghệ thuật được bà ấp ủ từ lâu để làm phong phú thêm bộ sưu tập “Sen trong đời sống văn hóa Việt” (xác lập Kỷ lục Việt Nam năm 2021). Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, tên gọi “Sen trong đá” là một thông điệp giàu tính biểu tượng gửi đến các thế hệ mai sau. Trong đó, sen là biểu tượng cho sự thuần khiết, nghị lực sống mãnh liệt; còn đá tượng trưng cho gian truân, thử thách cứng rắn của hoàn cảnh lịch sử. Việc sử dụng chất liệu lá sen khô để thể hiện chân dung các nữ cựu tù chính trị Côn Đảo không chỉ mang tính nghệ thuật độc đáo mà còn thể hiện sự tri ân sâu sắc. Thông qua triển lãm, Ban tổ chức hy vọng góp nên một hành trình cảm xúc, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa, nơi những ký ức về lòng yêu nước được truyền lửa cho thế hệ mai sau.
Sự kết hợp giữa nghệ thuật thư pháp và tạo tác từ lá sen khô đã biến mỗi bức chân dung nữ chiến sĩ cách mạng, cùng hình ảnh đen trắng, câu chuyện được in trên vải canvas và đặt trên mành tre mộc mạc, thành một không gian lắng đọng như ký ức được dệt từ đời sống quen thuộc của người Việt. Mỗi gương mặt là một lát cắt của lịch sử, một hành trình riêng nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: Đặt cuộc đời mình trong dòng chảy lớn của đất nước, sống và hy sinh cho những giá trị vượt lên trên chính bản thân. Trong đó, những tên tuổi đã trở thành biểu tượng như: Hoàng Thị Ái, Nguyễn Thị Thập, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Thị Định, Hoàng Ngân, Nguyễn Thị Bình, Võ Thị Sáu, Trương Mỹ Hoa... trở thành tác phẩm nghệ thuật chân thực, sống động, chứa đựng câu chuyện về một số phận, một bản lĩnh phi thường vượt qua ngục tù đế quốc. Trong không gian ấy, “Sen trong đá” không còn là một ẩn dụ xa xôi mà được cảm nhận rõ rệt. Đó là vẻ đẹp của con người Việt Nam, được nâng đỡ từ những giá trị bền bỉ, khiêm nhường nhưng không bao giờ khuất phục trước nghịch cảnh, từ đó càng khẳng định vẻ đẹp, phẩm giá, ý chí, lòng tin của dân tộc Việt Nam.
Đồng chí Nguyễn Văn Mạnh, Phó chủ tịch UBND đặc khu Côn Đảo, TP Hồ Chí Minh chia sẻ, Côn Đảo từng là “địa ngục trần gian” suốt 113 năm (1862-1975), nhưng chính tại nơi xiềng xích tàn bạo, khí tiết của các chiến sĩ cách mạng, đặc biệt là “đội quân tóc dài” đã tỏa sáng như những bông hoa sen tinh khiết, kiêu hãnh vươn lên. Triển lãm “Sen trong đá” tổ chức tại Côn Đảo không đơn thuần là một sự kiện văn hóa mà đã trở thành hành trình tri ân lay động. Những giọt nước mắt, những lời chia sẻ chân tình của nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa cùng tâm huyết của bà Nguyễn Thị Thanh Tâm và Ban tổ chức là minh chứng: Lịch sử có thể lùi xa, nhưng vẻ đẹp kiên trung, bất khuất của người phụ nữ Việt Nam sẽ mãi như hương sen, bền bỉ, thanh cao và tỏa ngát trong dòng chảy của dân tộc.
Báo QĐND
Nguyên Phó chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa và các đại biểu tham quan không gian Triển lãm “Sen trong đá”.
