01/13/2024
नेपालको राजनितीक भुगोल कस्ले बनायो?
जब नेपाल खाल्डो ( केन्द्र) मा किराँती वंशका प्रथम राजा यलम्बर हाङ को शासन सुरू भयो त्यसपश्चात तिनका साखा सन्तान र तिनका सेनाहरू क्रमश चारैतिर राज्य विस्तारमा लागे -
पश्चिमतिर गएकाहरू मगरात , तमुवान बनाए तिनिहरूले पश्चीममा खसहरूको खसान सम्म राज्य विस्तार गरे , दक्षिणतिर लागेकाहरूले थरूहट राज्य निर्माण गरे , केन्द्रको वरिपरी ताम्सालिङ र नेवा मण्डल बनाए , पूर्वतिरकाहरू खम्बुवान , लिम्बुवान हुदै नागाल्याण्ड सम्म राज्य विस्तार गरे । ति सबैको केन्द्र काठमाण्डौ उपत्यका नै थिए , किनभने विदेश सम्बन्ध, मुद्रा लगायत हेर्नेकाम उपत्यकाको राजाले नै हेर्थे ।
पछी लिच्छवीहरू आएपछी राजपरिवारका मुख्य शासकहरू पूर्वतिर लागे ति हालका सुनुवार, राई , लिम्बु, याखा , धिमाल लगायत हुन । लिच्छविहरू दक्षिणबाट आएका हुनाले तिनीहरू हिन्दु थिए र धर्मलाई केन्द्रमा राखेर राज्य गरे । मल्लकाल सम्म आईपुग्दा पनि विदेश सम्बन्ध, विदेश व्यापार , मुद्रा सबै केन्द्रले नै हेर्थे । तर थरूहट देखी लिम्बुवान सम्मका ले शासन आ आफ्नै तरिकाले संचालन गरे पनि केन्द्र भने उपत्यका नै थियो । त्यो एक स्वतन्त्र, स्वाधीन, राज्यहरू थिए । अहिलेको भाषामा संघिय राज्यहरू थिए भन्न सकिन्छ । तर त्यसवेलाका राज्य प्रमुख लाई राजा नै भनिन्थ्यो , अरू पदले सम्बोधन गर्ने पद नै थिएन , राजा र सेनाको मात्र पद थियो त्यसकारण सबै क्षेत्रका प्रमुखहरूलाई राजा नै भनियो ।
तर गोर्खा राज्यको विस्तार चाही एकल जातिय, एकल धार्मिक राज्य सत्ता विस्तारको सुरूवात थियो , फलस्वरूप अंग्रेजको हातहतियार सहयोगमा सबै राज्यका प्रमुहरूको शासन अन्त्य भयो र देशमा हिन्दु धार्मिक राज्यसत्ता सन्चालन भयो पछी जंगेसम्म आउदा एकल जातिय पनि भयो ।
यति ईतिहास सबै नेपालीको मुखमा छ , सबै विद्वान ईतिहासकारहरू सबैले बोलेको , लेखेका छन। भन्ने शैली फरक हुनसक्छ तर सारमा निष्कर्ष एउटै हो की नेपाल भन्ने भुगोलको निर्माण पाँच हजार बर्ष पहिले देखी भएको थियो ।
त्यसकारण गोर्खाली राजा पृथ्यी नारायण शाहलाई पुष २७ गते सम्झीने भनेको उनको जन्मदिनको हो । पृथ्वी जयन्ती मनाऔ, जन्मोत्सव मनाऔं तर नेपाल एकीकरण कर्ता , एकता दिवस केके भनेर मनाउन पाउदैनौ , त्यसो गर्नु झूटो ईतिहास बुझाउनु हो , सत्यलाई छोप्नु हो , त्यतिमात्र होईन नेपाल संसारकै कान्छो देशहरूको लिष्टमा राख्नु हो । त्यसो हो भने नेपाल देशको उमेर २५० वर्ष मात्र हो त ? त्यस्तो झूट ईतिहास अब सच्चिनुपर्छ ।