Stowarzyszenie RWE im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego / www.wolnaeuropa.pl

18/01/2026

BOŻENA MARIA MAGOTT
6.11.1945 - 30.12.2025

Dziennikarka, działaczka opozycji antykomunistycznej, związana z polskim środowiskiem emigracyjnym we Francji. W okresie PRL była przedstawicielką podziemnego „Tygodnika Wojennego” w Paryżu, a następnie współpracowała z „Przeglądem Wiadomości Agencyjnych” (PWA) oraz Programem II Radia „Solidarność”. W grudniu 1981 roku współtworzyła Radio Solidarité, które stało się ważnym głosem solidarnościowej Polski we Francji.

Była sekretarzem generalnym sekcji zagranicznej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich - po rozwiązaniu stowarzyszenia w czasach stanu wojennego, wraz ze współpracownikami podjęła się kontynuowania jego działalności we Francji. Dzięki temu oddział zagraniczny SDP funkcjonował nieprzerwanie w latach 80. i stał się częścią Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy (FIJ), co pozwoliło na zachowanie kontaktów i wsparcia dla podziemnych mediów w kraju.

Wielokrotnie organizowała transporty z pomocą dla Polski, organizowała wyjazdy francuskich związkowców „turystów” spotykających się z działaczami „Solidarności” w kraju, a także wspierała letnie pobyty dzieci uwięzionych działaczy opozycyjnych we Francji.

Za swoją służbę dla idei wolności i solidarności została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi, a w październiku 2025 roku - wraz z mężem, Christophem Jussac - uhonorowana wyróżnieniem „Drzwi do Wolności” na Festiwalu Filmowym Niepokorni Niezłomni Wyklęci w Gdyni.

Jej praca i odwaga przyczyniły się do umacniania wolności słowa i wsparcia dla opozycji antykomunistycznej w czasach, gdy było to szczególnie potrzebne.

Uroczystości pogrzebowe odbędą się 19 stycznia 2026 roku (poniedziałek) o godzinie 9.00 w Kościele św. Karola Boromeusza na warszawskich Powązkach.

04/01/2026

03/01/2026

PROFESOR
ANDRZEJ PACZKOWSKI
1.10.1938 - 3.01.2026

Historyk, naukowiec, wykładowca akademicki i alpinista, profesor nauk humanistycznych. W okresie PRL działacz opozycji antykomunistycznej, po 1989 roku m.in. członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej dwóch kadencji (1999 - 2011), następnie do 2016 roku członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej, w latach 1974 - 1995 prezes Polskiego Związku Alpinizmu.

Od września 1980 roku był członkiem NSZZ „Solidarność”. Był ekspertem Ośrodka Prac Społeczno-Zawodowych przy Krajowej Komisji Porozumiewawczej związku. Jesienią 1981 roku uczestniczył w formułowaniu programu Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”. Prowadził wykłady i publikował w prasie związkowej artykuły dotyczące najnowszej historii Polski. Po ogłoszeniu stanu wojennego pisał w drugoobiegowym „Tygodniku Wojennym”, współpracował z „Tygodnikiem Mazowsze”. Był członkiem Społecznego Komitetu Nauki opiniującym wnioski o pomoc finansową dla wydawnictw podziemnych i o stypendia w zakresie nauk humanistycznych. W 1983 roku był jednym z założycieli Archiwum Solidarności, w ramach którego do 1989 roku wydano 24 tomy relacji i dokumentów.

W 1990 roku rozpoczął pracę w Instytucie Studiów Politycznych PAN, gdzie następnie został kierownikiem Zakładu Historii Najnowszej. W 1991 roku otrzymał tytuł naukowy profesora. Był stypendystą m.in. Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu (1996), Woodrow Wilson International Center for Scholars[w innych językach] w Waszyngtonie (2000–2001), Norweskiego Instytutu Noblowskiego (2002). Wszedł w skład zespołów redakcyjnych „Totalitarian Movements and Political Religions” (Frank Cass Publishers), „Cold War History” (Frank Cass Publishers), „Journal of Cold War Studies” (MIT Press). Został także wykładowcą w Collegium Civitas.

Był autorem wielu monografii poświęconych najnowszej historii Polski, w tym aparatowi represji PRL i przygotowaniom oraz przebiegowi stanu wojennego w Polsce, a także wydawcą źródeł do najnowszej historii Polski. Napisał poświęcony Polsce rozdział "Czarnej księgi komunizmu" (1997). W latach 90. był ekspertem komisji sejmowych badających kwestię legalności stanu wojennego i postawienia osób za niego odpowiedzialnych przed Trybunałem Stanu.

W 1999 roku z rekomendacji parlamentarzystów Unii Wolności został powołany w skład Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej I kadencji. W 2007 roku Sejm wybrał go na tę funkcję na II kadencję, był wówczas kandydatem posłów Platformy Obywatelskiej. W 2011 został wybrany do nowo powołanej Rady IPN, a następnie powołany na jej przewodniczącego; organ ten został jednak zniesiony nowelizacją ustawy o IPN w 2016.

W okresie od 25 kwietnia 1969 roku do 6 sierpnia 1971 roku rozpracowywany przez Wydział. IV Departamentu III MSW w ramach SOR krypt. "Turysta"; Od 23 września 1982 roku do 30 grudnia 1983 roku przez Wydział III Departamentu V MSW w ramach SOS kryptonim "Alpinista"; od 26 października 1984 roku do 15 stycznia 1990 roku przez Wydział III SUSW w ramach SOS krypt. "Delegat"; od 10 grudnia 1986 roku do 28 marca 1988 roku przez Wydział III-1 WUSW w Gdańsku w ramach SOR kryptonim "Nauka".

Wybrane publikacje:
"Zakopane i okolice", Warszawa 1968.
"Prasa polityczna ruchu ludowego 1918–1939", Warszawa 1970.
"Prasa drugiej Rzeczypospolitej 1918–1939", Warszawa 1971.
"Czwarta władza. Prasa dawniej i dziś", tom 265 serii wydawniczej Omega, Warszawa 1973.
"Prasa polonijna w latach 1870–1939. Zarys problematyki", Warszawa 1977.
"Prasa i społeczność polska we Francji w latach 1920–1940", Kraków 1979.
"Prasa polska w latach 1918–1939", Warszawa 1980.
"Śladem wielkich gór", Warszawa 1981.
"Prasa codzienna Warszawy w latach 1918–1939", Warszawa 1983.
"Historia polityczna Polski 1944–1948", Warszawa 1985.
"Gomułka i inni. Dokumenty z archiwum KC 1948–1982. Wybór źródeł" (pod pseudonimem "Jakub Andrzejewski"), Warszawa 1986.
"Stanisław Mikołajczyk czyli klęska realisty" (zarys biografii politycznej), Warszawa 1991.
"Czarna księga komunizmu" (współautor), Paryż 1997.
"Pół wieku dziejów Polski 1939–1989", Warszawa 1998.
"Od sfałszowanego zwycięstwa do prawdziwej klęski: szkice do portretu PRL", Kraków 1999.
"Droga do „mniejszego zła”. Strategia i taktyka obozu władzy; lipiec 1980 – styczeń 1982", Kraków 2001.
"Strajki, bunty, manifestacje jako „polska droga” przez socjalizm", Poznań 2003.
"Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 – 22 VII 1983", Warszawa 2006.
"Trzy twarze Józefa Światły. Przyczynek do historii komunizmu w Polsce", Warszawa 2009.
"Fakty, pogłoski, nastroje. Dziennik czasu wojennego (14 XII 1981 – 13 VIII 1982)", Warszawa 2019.
"Wina, kara polityka. Rozliczenia ze zbrodniami II wojny światowej" (współautor z Pawłem Machcewiczem), Kraków 2021.

Żegnamy Go z wielkim żalem.

MARIUSZ KUBIK
w imieniu Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego

Warszawa - Monachium - Paryż, 3 stycznia 2026 roku.



Na fotografiach: Andrzej Paczkowski podczas spotkań Stowarzyszenia RWE © Fot. Mariusz Kubik / wolnaeuropa.pl

31/08/2025

31.08.1980 - 31.08.2025
✌️🇵🇱

11/08/2025

Profesor
LEON LESZEK SZKUTNIK
(ur. 17 kwietnia 1932, Lublin – zm. 7 sierpnia 2025, Warszawa)

Z głębokim żalem przyjęliśmy wiadomość o odejściu Profesora Leona Leszka Szkutnika – wybitnego polskiego filologa angielskiego, znakomitego pedagoga, autora cenionych podręczników językowych, wieloletniego lektora języka angielskiego na Politechnice Warszawskiej.

Absolwent anglistyki Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Londyńskiego, Profesor Szkutnik przez całe życie zawodowe z oddaniem służył nauce i edukacji. Jego działalność dydaktyczna, łącząca wysokie wymagania akademickie z humanistyczną wrażliwością, ukształtowała pokolenia studentów.

Autor licznych podręczników i materiałów dydaktycznych do języka angielskiego, niemieckiego i francuskiego; teksty publikował także w podręcznikach Oxford University Press, Cambridge University Press, Klett, Penguin, Longman. Do jego najważniejszych opracowań należą: „Mówimy po angielsku”, „Have a Nice Trip”, „English is My Hobby”, „Thinking in English”, „ You Can Learn English”, „An Introductory Course in Scientific English”, „Panoramic English”, „English as Experience”.

Profesor Szkutnik był również autorem sztuk teatralnych („To tylko partia szachów i inne dramaty sceniczne”) oraz poezji haiku („W konwencji haiku”), które świadczyły o jego wszechstronności i głębokim zrozumieniu kultury słowa. Jego dorobek naukowy i dydaktyczny, bogaty w wiedzę, kulturę i pasję, stanowi trwały wkład w rozwój nauczania języków obcych w Polsce. W pamięci współpracowników, studentów i czytelników pozostanie jako Mistrz, który potrafił inspirować i zachęcać do odkrywania piękna języka.

Rodzinie i Bliskim Zmarłego składamy wyrazy głębokiego współczucia.

Cześć Jego Pamięci.

MARIUSZ KUBIK

Warszawa – Monachium – Paryż, 11 sierpnia 2025 r.

07/06/2025

"Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku poinformował w przesłanym PAP w piątek komunikacie o unieważnieniu wyroku z 1966 r. skazującego Jana Rulewskiego na 5 lat więzienia.

Jak poinformował Mieczysław Góra, prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN w Gdańsku, 5 czerwca 2025 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie rozpatrzył wniosek prokuratora tej komisji o stwierdzenie nieważności wyroku Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z 21 kwietnia 1966 r. i utrzymującego go w mocy postanowienia Sądu Najwyższego Izby Wojskowej w Warszawie z 23 maja 1966 r., skazującego szeregowego podchorążego Jana Rulewskiego na karę 5 lat więzienia."

ZOBACZ WIĘCEJ:

Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku poinformował w przesłanym PAP w piątek komunikacie o unieważnieniu wyroku z 1966 r. skazującego Jana Rulewskiego na 5 lat więzienia.

31/05/2025

„ZBUNTOWANE SŁOWA" – OPOWIEŚĆ O ODWADZE, WOLNOŚCI I… DZIECIĘCEJ WYOBRAŹNI

Z okazji Dnia Dziecka przypominamy książkę, która w niezwykły sposób łączy świat dziecięcej literatury z dramatycznymi realiami PRL-u. „Zbuntowane słowa” autorstwa Joanny Papuzińskiej to publikacja, która nie tylko przybliża młodym czytelnikom temat wolności słowa, ale także oddaje hołd tym, którzy w czasach cenzury i represji odważyli się mówić prawdę - podziemnym drukarzom, wydawcom, twórcom „drugiego obiegu” w okresie PRL.

📖 Książka, choć napisana dla dzieci, opowiada historię głęboko „dorosłą”. Mówi o odwadze, która była potrzebna, by stawić czoła systemowi, który kneblował usta, fałszował informacje i karał za wolną myśl. I tu paradoks: Joanna Papuzińska - autorka znana przede wszystkim z pełnych ciepła opowieści dla najmłodszych - staje się przewodniczką po świecie konspiracyjnych maszyn drukarskich, kolportażu, rewizji i niezłomnych bohaterów, którzy wierzyli, że prawda ma moc zmieniania świata.

To nie jest przypadkowe zainteresowanie tematem. W latach 80. Joanna Papuzińska była nie tylko obserwatorką, ale także uczestniczką życia opozycyjnego. Jej mieszkanie przy ulicy Lwowskiej w Warszawie, w którym mieszka od końca II wojny światowej, było miejscem wielu spotkań działaczy demokratycznej opozycji. To właśnie tam, w przestronnym mieszkaniu pełnym książek, słów i idei, dojrzewały jej teksty - także te, które, choć adresowane do dzieci, niosły w sobie niezwykły literacki ładunek wolności i odwagi.

📚 Mało kto wie, że to właśnie Papuzińska była w latach 80. autorką anonimowego komiksu „Bajka o smoku niewawelskim napisana bez wiedzy i zgody K.M.” - jednej z ważniejszych publikacji "drugoobiegowej" literatury dziecięcej. Przez długi czas jej autorstwo znali tylko nieliczni wtajemniczeni. To alegoryczna opowieść o „smoku”, który nie pochodzi z Wawelu, lecz z rzeczywistości PRL-u - złowrogiego, szarego i tłumiącego wszelki bunt. Papuzińska, z charakterystyczną dla siebie wrażliwością, oddała dzieciom opowieść o oporze, bez wskazywania, kto jest kim - ale z jasnym przesłaniem: warto być odważnym, warto być sobą.

Historia Joanny Papuzińskiej i jej książek jest poruszająca. To przykład na to, że walka o „wolne słowo” miała wiele twarzy - nie tylko spikerów i publicystów z Monachium, nie tylko drukarzy podziemnej „bibuły”, ale również poetek i pisarek, które potrafiły opowiedzieć dzieciom o najważniejszych sprawach - o godności, prawdzie i wolności.

W „Zbuntowanych słowach” dzieci poznają nie tylko historię, ale też sens wartości, które dziś często (może nawet zbyt często) traktujemy jako oczywiste. Z okazji Dnia Dziecka - zachęcamy, by sięgnąć po tę książkę wspólnie z młodszym pokoleniem. To nie tylko lekcja historii - to lekcja wrażliwości, którą warto przekazywać dalej.

🎈 Wszystkim dzieciom - małym i dużym - życzymy dziś (nie tylko z okazji Dnia Dziecka – bo dzień dziś wyjątkowo poważny) odwagi do zadawania pytań i szukania własnych odpowiedzi, wolności myślenia po swojemu oraz wiary, że słowa mają moc. Nawet te najmniejsze - o ile są prawdziwe...

MARIUSZ KUBIK
Warszawa, 1 czerwca 2025 r.

***
Joanna Papuzińska, „Zbuntowane słowa”, Wydawnictwo Literatura, Łódź 2024 (wydanie III rozszerzone), ISBN 978-83-8208-285-2.

„W PRL-u w paczkach makaronu przemycano zakazane przez władzę książki, drukowane na powielaczu, przekazywane z narażeniem życia kolejnym czytelnikom. Obowiązywała zasada „PRZECZYTAJ - NIE NISZCZ - PRZEPISZ - PODAJ DALEJ”. W ten sposób wiadomości wędrowały z rąk do rąk ludzi, którzy sobie ufali.
Tak też zaczyna się opowieść o drugim obiegu i walce o wolność Polski. Historia opowiedziana przez małego chłopca, który słucha opowieści rodziców i dziadków, tłumaczących mu, co się dzieje w ich zniewolonym kraju.

Książka zawiera reprint komiksu dla dzieci autorstwa Joanny Papuzińskiej, wydawanego w drukarni podziemnej w 1985 roku.
Książka znalazła się na Alternatywnej Liście Lektur dedykowanych dla dzieci w klasach 1-3 szkoły podstawowej”

[z opisu wydawniczego]

Fotografie Joanny Papuzińskiej (Warszawa, 31 maja 2025) - © Mariusz Kubik / Archiwum Stowarzyszenia RWE/wolnaeuropa.pl

18/05/2025

Đoàn Viết Hoạt
(24.12.1942 – 14.05.2025)

- był wybitnym wietnamskim dziennikarzem, edukatorem i działaczem prodemokratycznym, którego niezłomna walka o wolność słowa i prawa człowieka uczyniła go symbolem oporu wobec autorytaryzmu w Azji Południowo-Wschodniej. Nazywany często „Sacharowem Wietnamu”, przez dziesięciolecia stawiał czoła represjom komunistycznego reżimu, stając się inspiracją dla obrońców praw człowieka na całym świecie.

Urodzony 24 grudnia 1942 roku w Hà Tây, wówczas części francuskich Indochin, Hoạt opuścił Wietnam w 1954 roku, by kontynuować edukację. W 1971 roku uzyskał doktorat z edukacji i administracji szkolnictwa wyższego na Florida State University. Po powrocie do Wietnamu objął stanowisko profesora, a następnie wiceprezesa Uniwersytetu Buddyjskiego Vạn Hạnh w Sajgonie, gdzie również redagował magazyn uniwersytecki „Tu Tưởng” („Myśl”).

Po upadku Sajgonu w 1975 roku i przejęciu władzy przez komunistyczny rząd, Hoạt został aresztowany w 1976 roku podczas masowych zatrzymań intelektualistów z powiązaniami z Zachodem. Bez procesu spędził dwanaście lat w obozie reedukacyjnym, dzieląc celę z czterdziestoma innymi więźniami.

Po zwolnieniu w 1989 roku, mimo sugestii opuszczenia kraju, zdecydował się pozostać w Wietnamie. Założył podziemny biuletyn „Diễn Đàn Tự Do” („Forum Wolności”), promujący idee demokratyczne i krytykujący reżim. W 1990 roku został ponownie aresztowany i w 1993 roku skazany na 20 lat więzienia za „działalność kontrrewolucyjną”, choć wyrok później skrócono do 15 lat.

Podczas drugiego uwięzienia Hoạt był przenoszony między różnymi zakładami karnymi, spędzając ostatnie cztery i pół roku w całkowitej izolacji. Mimo trudnych warunków, kontynuował pisanie artykułów i esejów, które były przemycane na zewnątrz i publikowane za granicą, co przyczyniło się do międzynarodowej presji na jego uwolnienie.

W wyniku nacisków społeczności międzynarodowej, w tym organizacji praw człowieka i ONZ, został zwolniony w 1998 roku i zmuszony do emigracji do Stanów Zjednoczonych. Tam kontynuował działalność na rzecz demokracji w Wietnamie, pełniąc funkcję naukowca-rezydenta na Katolickim Uniwersytecie Ameryki oraz przewodniczącego i prezesa Międzynarodowego Instytutu dla Wietnamu, który założył w 2000 roku.

Za swoje zaangażowanie został uhonorowany licznymi nagrodami, w tym Międzynarodową Nagrodą Wolności Prasy Komitetu Ochrony Dziennikarzy (1993), Nagrodą Praw Człowieka Roberta F. Kennedy'ego (1995), Złotym Piórem Wolności Światowego Stowarzyszenia Prasy (1998) oraz tytułem Bohatera Wolności Prasy Światowego Instytutu Prasy (2000).

Zmarł 14 maja 2025 roku w Fountain Valley w Kalifornii, pozostawiając po sobie dziedzictwo niezłomnej walki o wolność i godność ludzką. Jego życie i działalność stanowią inspirację, przypominając o sile jednostki w obliczu opresji i znaczeniu nieustępliwej walki o prawa człowieka.

15/04/2025

"Extending sanctions against Russia has been one of the most pressing issues for the European Union -- especially this year. And Hungary's record of holding out against such sanctions has officials in Brussels worried about what will happen when the next extension deadline comes around, this time in July.

Hungarian Prime Minister Viktor Orban has for a long time voiced opposition to the EU's sanctions on the Kremlin and refused to agree on any new measures that target energy imports into the bloc from Russia."

More:

Extending sanctions against Russia has been one of the most pressing issues for the EU, especially this year. And Hungary's record of holding out against such sanctions has officials in Brussels worried about what will happen when the next extension deadline comes around, this time in July.