Nasarpur's Society And Culture

02/10/2025

Dr Aftab Ahmed Son Of D.C Muhammad Saleh SahaaB NasarPur...
Sir we are Proud on yOu Dear😊

23/05/2024

ALLAH PAK sy Dua hy MarhOom Syed iMDAD ALi Shah Rizvi (Ammun Sain) Ki Mughfrut kry Jannat UL Fird0us me Aalla Muqam Atta frmaee... Aameen 😇😇

18/01/2024

Namaz 0 Salwat

09/01/2024

29/12/2023

"ٻري جن ٻاري"

ٽنڊي الھيار ضلعي جا ناميارا استاد صاحبان سلسلي جي ڪڙي نمبر (17)

اديب، شاعر ۽ بهترين استاد سائين
لونگ خان ٫٫ عاجز ،، ڀاڻو مرحوم ( نصرپور )

تحرير : سائين نم خان مھيسر صاحب

سماواتي پرڳڻي جو شهر نصرپور ، سنڌ جي قديم شهرن مان ھڪ آھي . ھي تاريخي ، علمي ، هنري ، ثقافتي ۽ دريائي واپار وارو شهر ، سياسي سماجي لاھن چاڙھن ، حڪومتي انقلابن ۽ بدلجندڙ حالتن مان گذرندي ڪيترن ئي بادشاهن ، حاڪمن ، اميرن ۽ وزيرن جي عارضي سڪونت ۽ گذرگاھ رهيو آهي .
هن تاريخي شهر ۾ ڪئين ولي بزرگ ، اولياءَ ، درويش ، عالم فاضل ، ناميارا شاعر ، اديب ۽ استاد پيدا ٿيا . جن بابت تاريخ جي ڪتابن جا ڪئين باب ڀريا پيا آهن
ھن شھر ۾ ڪئين قومون آباد هيون جن جو اولاد اڄ به هتي مڪين آهي . انهن مان ڀاڻو قوم به هڪ آهي . جنهن ۾ پڻ ڪيترائي بزرگ ، الله وارا ، پرهيزگار ۽ نيڪ مرد پيدا ٿيا . انهن جي اولاد مان سائين لونگ خان ”عاجز“ ڀاڻو به ھڪ ھو . جنھن 5 اپريل 1938 ع تي علي محمد ڀاڻو جي گھر ۾ جنم ورتو ۽ ھن شھر مان ئي سنڌي فائنل پاس ڪيائين . سائين جن جي شخصيت تمام وڏي عزت ۽ احترام جي لائق هئي .
کين ننڍي هوندي کان ئي لکڻ پڙهڻ ۽ علم ادب سان چاھ ۽ دلچسپي هئي ، تنهن ڪري 1954ع کان تعليم جهڙي پيغمبري شعبي سان وابسته ٿي ويا . پاڻ اٽڪل 27 سال ٽنڊي الهيار جي مختلف پرائمري اسڪولن ۾ ايمانداري سان پنھنجي ڊيوٽي سرانجام ڏنائون جن ۾ گورنمينٽ پرائمري اسڪول مشائخ ھوتي ، شير خان لنڊ ، مير الھداد ٽالپر ، ڊاسوڙي ، غلام حسين لنڊ ، پرائمري اسڪول علي بخش شاھ ، الھرکيو پٺاڻ ، کڏڙو ، ڪامارو شريف ۽ نصرپور شامل آهن . جتي گلڙن جهڙن ٻارڙن کي تعليم جي زيور سان آراسته ڪيائون . ان کان پوءِ اٽڪل 17 سال نصرپور جي ھاء اسڪول ۾ علم جي خدمت ڪندي روشني جي جوت جلائي ظلمت ۽ اونداھيءَ کي تڙي ڪڍڻ ۾ تمام گھڻو جاکوڙيندي 1998ع ۾ ھن کاتي کي الوداع ڪري رٽائر ٿيا .
معاشري ۾ انسانيت لاءِ استاد خدمتن ۽ سچاين جا مينار ۽ ڪاميابين جو اھڃاڻ هوندا آهن ۽ استاد جي اکين ۾ خواب هوندا آهن ته هو پنهنجي سيني ۾ سمايل علم اوتي ملڪ ۽ ملت جي نئين نسل جي سينن ۾ منتقل ڪري . سائين لونگ خان ٫٫ عاجز ،، به اھڙا ئي خواب ۽ خيال رکڻ وارو شخص هو . پاڻ ھن علائقي جو مرٌبي ۽ ابو سمجھيو ويندو ھو . غريب شاگردن جو تمام گهڻو اونو رکندڙ، ھمدرد ۽ ھڏڏوکي انسان ھو . غريب شاگردن مٿان ساھ فدا ڪندو هو . پاڻ ڪيترن ئي سالن تائين جيڪي ٻار امتحان پاس ڪري اڳين ڪلاسن ۾ ويندا هئا . انهن کان ڇڏيل ڪتاب وٺي انهن جي جلد بندي ڪرائي بي پھچ ۽ غريب ٻارڙن ۾ مفت ورهائيندا هئا . غريب شاگردن کي فين ۽ يونيفارم وغيره ۾ پڻ مدد ڪندا هئا . اهڙا بي سهارا شاگرد هينئر وڏن وڏن عهدن تي فائز ٿي پنهنجي وطن عزيز جي خدمت ۾ پيش پيش آهن .
پاڻ سدائين پرايا درد پنهنجا ڪري ڀائيندا هئا . شل نه ڪنهن کي ڪا تڪليف يا پريشاني پيش اچي . اصل بي چين ۽ بي آرام بڻجي ويندا هئا . سندن سيني ۾ آنڌ مانڌ ۽ لوري لڳي پئي هوندي هئي ته فلاڻو الائجي ڪهڙي حال ۾ ، ۽ ڪئين هوندو !؟ جڏهن خيريت جي خبر پوندي هئن ، تڏهن وڃي سک جو ساھ کڻندا هئا . اها انساني همدردي ۽ ٻين جو احساس هر ڪنهن دل جي حوالي نه هوندو آهي ، پر ڪنهن ڪنهن دل ۾ اھڙي دونھين دکيل ھوندي آھي . صرف اهل دل ۽ محبتي ماڻهو ئي اهڙا حساس جذبا رکي سگھي ٿو .
سندن تمام گھڻو مطالعو ۽ مختلف علمن ۾ اونهون اڀياس ٿيل هو . سنڌي ٻولي جي ته هڪ لغت هئا ، کانئن ڪنهن لفظ جي معنيٰ پڇبي هئي ته پوري تشريح ڪري اشتقاقن سان ٻڌائيندا هئا . شاه سائين ۽ مصري شاه جي رسالن تي ته کين عبور حاصل هوندو هو . ڪچهرين ۾ اهل علم ماڻهن جي اڳيان لطيف سائينءَ ۽ مصري شاه جا بيت ، انهن جي تشريح ۽ روحاني راز ۽ رمزون اهڙي ته منفرد انداز ۾ ٻڌائيندا هئا ، جو پاڻ کي لطيف سائين ۽ مصري شاه جا پارکو سڏائيندڙ به ڏندين آڱريون ڏيئي سوچ ۾ پئجي ويندا هئا . پاڻ لطيف ۽ مصري شاه تي ڪافي تحقيقي ڪم ڪيائون . انهن جي شاعري تي ڪيترائي مضمون ۽ مقالا لکي نون نڪتن کي نروار ڪيائون . سندن اهي لکڻيون ماهوار نئين زندگي ، مهراڻ ۽ ٻين ڪيترن ئي رسالن ۽ اخبارن ۾ شايع ٿيل آهن .
نصرپور ۾ امام السنڌ ۽ شيخ الحديث مولانا عبدالحق رباني صاحب ، مولانا عبدالرحمٰن قاضي صاحب ، نبض شناس حڪيم قاضي محمد بخش صاحب ۽ حڪيم ميان حاجي احمد صاحب جن جي چوياري مشهور هوندي هئي . انهن وٽ مدرسي ۾ فجر نماز بعد صبح جو باقاعدگيءَ سان درس ۽ تدريس جو سلسلو هلندو هو . شهر جي علم وارن ماڻهن کان علاوه پوري هنڌ سنڌ مان مهمان ٿي آيل عالم محدث ۽ فقيھ انهي مجلس ۾ شريڪ ٿيندا هئا . درس ڏيندا هئا ۽ مذاڪرا ڪندا هئا . سائين لونگ خان چوندو هو ته مون جيڪو علم انهن مجلسن ۽ ڪچهرين مان حاصل ڪيو . اهو پوري زندگي جي مطالعي مان مون کي حاصل نه ٿيو . پاڻ هڪ سٺي عالم جيترو علم رکندا هئا . سندن عقيدو پڪو ، روزي نماز جا پابند ۽ سراپا دين تي هلڻ وارا ديندار هئا .
مولود ۽ مدح جنهن ۾ گھڻي کان گھڻي نبي ڪريم ﷺ جن ولادت ، سندن تعريف ، شان ، مديني جي زيارت جي سڪ ۽ اڪير بيان ٿيل هوندي آهي .
شاعر انھيءَ شاعري ۾ صحابه ڪرام ، امامن ۽ اولياء الله جو پڻ شان بيان ڪندا آهن . سنڌي ادب جي ان صنف ۾ سائين لونگ خان تمام گھڻي دلچسپي رکندو ھو . کين تمام گھڻا مولود ۽ مدح شريف ياد هوندا هئا پاڻ انهن جي سر ، تار ، هيٺانهين ، مٿانهين ۽ جهيل وغيره جا ماهر ۽ وڏا پارکو هوندا هئا . مولودن جي محفلن ۾ باقاعدگيءَ سان شرڪت ڪندا ھئا . ان وقت مولودين ۾ مڱڻهارن ، جسڪاڻين ، سيدن ۽ منڱرين جون ٽوليون تمام گھڻيون مشهور هونديون هيون . جن جا پڙھيل مولود اڪثر ڪري ٻڌندا هئا .
کين ڪيڏارو تمام گھڻو پسند هوندو هو . جڏهن مولودي ڪيڏاري جا بيت پڙهندا هئا ته سائين جن روئي پوندا هئا . پاڻ هميشه انهي موضوع ڇڙڻ تي لطيف جو هي بيت پڙهندا هئا :

سختي شهادت جي نسوروئي ناز
رند پروڙين راز قضيي ڪربلا جو

يا وري

ڀڳو آئون نه چوان ، ماريو ته وسهان
ڪانڌ منهن ۾ ڌڪڙا سيڪيندي سهان
ته پڻ لڄ مران جي هونس پٺ ۾

لکڻ پڙهڻ ۽ علم ادب سان ته سندن حد درجي جو چاھ ۽ شوق هوندو هو . پاڻ نثر توڙي نظم ٻنهي ۾ طبع آزمائي ڪيائون . تخليقڪار ڪهڙو به هجي ، ڪير به هجي ۽ ڪيئن به هجي پر هو ڀوڳنائن مان گذرندي پنهنجي تخليق کي تڪميل ڏيندو آهي . اهو تخليقڪار هڪ لوهار هجي ، واڍو هجي يا ڇو نه کڻي ليکڪ ۽ اديب هجي . هو تمام گھڻي لوڙ ۽ ولوڙ کان پوءِ ئي سهڻيون ۽ وڻندڙ تخليقون جوڙي ٿو . سائين لونگ خان ”عاجز “ به هڪ سٺو تخليقڪار ۽ سرجڻهار هو . پاڻ ٻه ناول لکيائون . انھن مان ھڪ ٫٫ نرالو نينھن ؛؛ سائين مرحوم خادم گھراڻي صاحب تمام بهترين انداز سان لکي سنڌ سلامت ڊاٽ ڪام تي رکيو آهي جيڪو اتان پڙھي سگھجي ٿو . ان کانسواءِ ڪهاڻيون پڻ تمام سٺيون لکندا هئا . سندن ڪهاڻيون جديد سنڌي ڪهاڻي جي سفر ۾ وقت جي ڪاميابي ۽ منزل تائين پهچڻ واري پيچري جون سڃاڻپ آهن . انهن مان ڪافي تعداد ۾ ماهوار رسالي نئين زندگي ، مھراڻ ۽ ٻين ڪيترن ئي رسالن ۾ ڇپجي چڪيون آهن . سائين جن جي انهن ڪهاڻين جو شمار بهترين ڪهاڻين ۾ ٿئي ٿو . جيڪي سماجي براين ۽ پريم جي پنڌ ۾ پيش ايندڙ پيڙائن ۾ ڀوڳيندڙ ڪردارن جي درد جو درمان ۽ سنڌي ادب جون بهترين ڪهاڻيون ليکيون وڃن ٿيون . جي دليرانه ۽ بهترين انداز سان لکيل آهن . جن ۾ ” مون ۾ آهين تون“ ، ” مائي خيري “ ۽ ٻيون ڪيتريون ئي شاهڪار ڪهاڻيون شامل آهن . سنڌي ادب جي مهان ۽ ڏاھي اديب سائين محمد ابراهيم جوئي صاحب ، ڪھاڻيڪار سائين دائود بلوچ صاحب ۽ محمد حسين ڪاشف صاحب انھن جي مڃتا ۽ تعريف ۾ خط لکيا ۽ مبارڪون ڏنيون ھيون .
شاعري ۾ ته پنهنجو مٽ پاڻ هوندا هئا . تمام سٺي ۽ معياري شاعري ڪندا هئا . هن خوبصورت شاعري سرجيندڙ تقريباً شاعريءَ جي سڀني صنفن تي طبع آزمائي ڪئي . سائين جي شاعري ٻولي جي سادگي جي محور ۾ گردش ڪندي نظر اچي ٿي . سادگي جيڪا حقيقي حسن هوندي آهي ، جيڪا هر تخليق کي ڪمال درجي تائين پهچائيندڙ ۽ مڃتائون ڏياريندڙ هوندي آهي . سائين جي شاعري فطري حسن جي ترجمان شاعري آهي سائين پنهنجي شاعري ۾ وفا جي فقدان جو ذڪر ڪري ٿو . جو اڄ جي هن مادي پرست دور ۾ جڏهن هر انسان پنهنجي ڀڀ کي ڀرڻ لاءِ ٻين مفلسن ۽ بکين جي چپن تان ماني جا ڳڀا کسي رهيو آهي . جتي انساني قدر ، ريتون ، رسمون ڇا پر ماڻ ماپا به بدلجي ويا هجن . اتي سائين پنهنجي ڪنهن گھڻ گھري ۽ سڄڻ کي التجاءُ ٿو ڪري ته زمانو ڀلي بي وفا ٿي منهن مٽي وڃي پر تون منهنجي تڪليفن جي تخفيف ڪندڙ بڻجي رھج ، جيئن سائين مصري شاھ فرمائي ٿو تہ :

” ڏيھ ڏنگو ڇا ڪندو سڄڻ هون سنوان “

ائين سائين به فرمائي ٿو ته :

” بي قدر دنيا اندر ”عاجز“ نه اڄ آهي وفا
بي وفا ڀل ٿئي زمانو ، پر ٿي سدا غمخوار تون “

سائين جن جو جيئن مٿي ذڪر ڪري آيا آهيون ته اڪثر ڪري سندن لاڙو دين طرف سرس ۽ سوايو هو . جو پنهنجي آقا نبي ڪريم ﷺ جن جي تعريف ڪندي بيان ڪن ٿا ته آئون ڇا سندن تعريف ۽ شان بيان ڪري سگھندس ، جنهن جو ثنا گر خود خدا تعالى هجي . سارو قرآن شريف سندن شان بيان ڪندو هجي ۽ هر آيت سندن واکاڻ کان خالي نه هجي .

مان ڪيان ڪهڙيون بيان صفتون سڄڻ سهڻي سنديون
شان جنهن جي ۾ لٿيون سڀ آيتون قرآن سنديون

ماڻهو جيڪي اڄ ڪلھ نفس جا پوڄاري بڻجي ظاهر پويان ڊڪن ٿا ۽ سمجھن ٿا ته هي دنيا صرف خوشين جو نالو آهي سدائين بهار لڳي پئي هوندي . انهن کي پنهنجي شعر ۾ تجزيي ۽ مشاهدي جي بنياد تي صلاح ڏي ٿو ته گلن سان گڏ ڪنڊا ۽ بهار کان پوءِ خزان اچڻي آهي . ان ڪري پنهنجا قدم سنڀالي کڻو متان ڪنهن لپيٽ ۾ اچي وڃو .
گل ڏسيو گل جيئن ٽڙين ، ڪر خيال گل جي خار جو
هي بهاري جون بهارون ڏينهن اٿئي ٻه چار جو
شڪاري شوق مان گل ڏسيو خوش ٿو ٿئين
پر سنڀالج تون ، نشانو ٿي نه پئين ڪنهن وار جو .

سائين جن جي انهن سڀني لکڻين کي جيڪڏهن هڪجاءِ ڪجي ته ٻه ٽي ڪتاب جڙي سگھن ٿا . هن ڳاٽي ٽوڙ مهانگائي جي دور ۾ اهو ڪم پهچ کان مٿي آهي . پر جيڪڏهن ڪي ادارا يا وس وارا انهي سلسلي ۾ مدد ڪن ته انهي بي بها خزاني کي ڪتب لائق بڻائي ، ڪافي لاڀ حاصل ڪري سگھجي ٿو .
سائين لونگ خان ٫٫ عاجز ،، ڀاڻو ، هڪ فرد نه پر هڪ ادارو ۽ هڪ تاريخ هئا . سندن فلسفو ۽ منشور محبت هوندي هئي . نه رنگ نه نسل . ڇا اڇو ، ڇا جو ڪارو؟ نه ڪو مذهب ، نه فرقو صرف اخلاق ، ڪردار ۽ سچائي کي ڏسندا هئا . جيڪو هڪ دفعي سندن ويجھو آيو اهو هميشه سندن مريد بڻجي ويندو ھو .
هي عظيم هستي اهل علم ، سمجھ ۽ ڏاهپ وارو مڻيادار ماڻهو ۽ عظيم استاد 29 اپريل 2005ع ۾ اسان کان هميشه لاءِ وڇڙي ويو . جو هي ڪائنات جيڪا فنا جي مٺ ۾ بند آهي . هر ڪا شيء فنا ٿيڻي آهي بقا صرف ۽ فقط رب جي ذات کي آهي . موت اٽل حقيقت آهي . جنھن ڪئين گھوٽ گھائي ڇڏيا .
ملڪ ، قومون ۽ سماج پنهنجي عظيم انسانن سان سڃاتا ويندا آهن . اهي انسان جيسين زنده هوندا آهن ، تيسين پنهنجي ملڪ ، قوم ۽ سماج جا امين ۽ رکوالا هوندا آهن ۽ پنهنجي زندگي کان پوءِ قوم جي سڃاڻپ ۽ عظمت جو اهڃاڻ هوندا آهن . اهڙا ماڻهو روز روز ڪونه پيدا ٿيندا آهن ۽ جڏهن پيدا ٿيندا آهن ته پنهنجي طبعي زندگي کان پوءَ به صدين تائين ياد ڪيا ويندا آهن . اهڙيون شخصيتون موت کي مات ڏيئي هميشه ماڻهن جي دلين ۾ زنده رهيون آهن ۽ هميشه لاء رهنديون .
۔
۔
تحرير ۽ ڪاپي : سائين نم خان مھيسر صاحب جي وال تان