29/03/2026
پنج راه برای کاهش استفاده بیش از حد کودکان از صفحهنمایش :
اگر پدر یا مادر هستید، شاید با شنیدن حکم دادگاهی در امریکا مبنی بر اینکه شرکتهای متا و گوگل عمدا پلتفرمهای اعتیادآور ساختهاند که به سلامت روان یک زن جوان آسیب زده است، احساس کرده باشید که نگرانیهای شما درباره شبکههای اجتماعی بیدلیل نبوده است.
در اين پرونده، زنی ۲۰ ساله به نام کيلی از اين شرکتها شکايت کرده و گفته بود که استفاده از پلتفرمهايی مانند انستاگرام و یوتیوب از دوران کودکی، به سلامت روان او آسيب زده است.
با وجود آنکه این حکم دادگاه از سوی برخی بهعنوان «نقطه عطفی مهم» برای شرکتهای شبکههای اجتماعی توصیف شده، اما برای والدین در سراسر جهان که سعی در کاهش زمان استفاده از صفحه نمایش فرزندان خود دارند، کاربرد عملی چندانی ندارد.
ما از چند کارشناس فرزندپروری خواستیم راهکارهایی پیشنهاد کنند که چگونه میتوان حتی برای مدتی کوتاه موبایل را از کودکان و نوجوانان دور کرد.
۱. از قدمهای کوچک شروع کنید و واقعبین باشید
بسیاری از والدینی که پیشتر تبلیت یا موبایل هوشمند را در اختیار فرزندانشان قرار دادهاند، شاید با خود فکر کنند که بهترین کار این است که بهکلی آنها را کنار بگذارند. اما به باور داکتر جین گیلمور، روانشناس کودک این روش مؤثرترین راه نیست.
او میگوید: «تغییر یک عادت همیشه کار دشواری است.» در عوض، او توصیه میکند تغییرات در زمانی آرام و عادی انجام شود، نه در اوج بحث و مشاجره بر سر زمان استفاده از صفحهنمایش. به گفته او، «ذهنهای آرام بهتر میتوانند با هم ارتباط برقرار کنند.»
یکی از گامهای خوب برای کاهش زمان استفاده از صفحهنمایش این است که در خانه جای مشخصی برای وسایل دیجیتال مثلا یک الماری مخصوص تعیین شود.
او میگوید: «یک محل مشخص برای شارژرها داشته باشید... تا وقتی موبایلها کنار گذاشته میشوند، همانجا به شارژ وصل شوند و تمام.»
۲. همراهی کنید
داکتر ماریهان بیکر، روانشناس کودک میگوید کودکان بزرگتر و نوجوانان از مشارکت در گفتگو در مورد زمان استفاده از صفحه نمایش بیشتر بهرهمند میبرند، تا اینکه قوانین بر آنها تحمیل شود.
او میگوید پذیرفتن و درک فشار همسالان در ارتباط با شبکههای اجتماعی میتواند به جلب همکاری نوجوانان کمک کند. برای نمونه، میتوانید به آنها بگویید: «میدانم که این همان جایی است که با دوستانت در ارتباط هستی. میدانم اگر در این فضا نباشی، ممکن است از نظر اجتماعی تحت فشار قرار بگیری. واقعا این را درک میکنم. پس بیا درباره این صحبت کنیم که چگونه میتوانیم در طول روز، زمانی ایجاد کنیم که مدام درگیر موبایل نباشی.»
اولیویا ادواردز، مربی والدین نیز میگوید ایجاد رابطهای قوی با کودک یا نوجوان، تنظیم مدت زمان استفاده از صفحهنمایش را آسانتر میکند.
او میگوید: «ما باید رابطهای محکم با فرزندمان داشته باشیم، چون همین رابطه است که ما را به سمت همکاری و کار گروهی سوق میدهد.»
این کار میتواند شامل نشان دادن علاقه به محتوایی باشد که فرزندتان بهصورت آنلاین میبیند یا دنبال میکند.
۳. زمان استفاده از صفحه نمایش را به فرصتی برای یادگیری تبدیل کنید
بسیاری از والدین احساس میکنند که همگام شدن با مدها و ترندهایی که بهسرعت در شبکههای اجتماعی تغییر میکنند، برایشان دشوار شده است. اما در عین حال، فرصتی هم وجود دارد تا بزرگسالان و کودکان از طریق گفتگوهای صریح در مورد زمان استفاده از صفحه نمایش از یکدیگر بیاموزند.
اولیویا میگوید: «میتوانید مثلا بپرسید: 'فکر میکنی شبکههای اجتماعی چگونه کار میکنند؟ به نظرت این برنامه چطور باعث میشود مردم مدت بیشتری به آن نگاه کنند؟ آیا میدانی آنها از زمانی که مردم در این برنامهها میگذرانند پول به دست میآورند؟'»
جین نیز میگوید والدین میتوانند سواد دیجیتال را بهصورت عملی به فرزندانشان آموزش دهند. «میتوانید محتوایی را با هم ببینید و بپرسید: 'به نظرت این واقعی است؟ چطور میتوانم بفهمم که واقعی است یا نه؟'»
۴. الگوی رفتار خوب باشید
پوشیده نیست که کودکان رفتار والدین خود را الگو قرار میدهند، بنابراین ایجاد عادتهای سالم در استفاده از صفحهنمایش برای آنها، شاید از کمی خوداندیشی در خود والدین آغاز شود.
داکتر ماریهان توصیه میکند که این موضوع با لحنی آرام و صمیمانه مطرح شود. «حتی میتوانیم با کمی شوخی و خودانتقادگری با کودکان صحبت کنیم و بگوییم: 'همه ما تا حدی در این مورد مقصر هستیم. من هم آنطور که باید، رابطه خیلی خوبی با [موبایلم] ندارم.'»
موبایلها و تبلتها برای افراد در هر سنی منبع سرگرمی را فراهم کردهاند، اما جین میگوید هم بزرگسالان و هم کودکان میتوانند از اینکه گاهی کمی حوصلهشان سر برود، سود ببرند.
او گفت: «وقتی مدام به صفحه نمایش نگاه میکنیم، توجه ما همیشه به دنیای بیرون معطوف میشود. اما وقتی به دنیای درونی خودمان میرویم و گاهی فقط به نقطهای خیره میشویم، این فرصت را پیدا میکنیم که به گذشته فکر کنیم، آینده را در ذهن مجسم کنیم و زمینه خلاقیت فراهم شود.
بنابراین وقتی فرزندانتان اعتراض میکنند که کاری برای انجام دادن ندارند و فقط به جایی خیره شدهاند، این اشکالی ندارد و در واقع میتواند چیز مثبتی هم باشد.»
۵. وحشت نکنید
فرزندپروری هیچگاه کار آسانی نبوده است، اما بزرگ کردن کودکان در عصری که هر طرف صفحهنمایش وجود دارد میتواند نگرانیهای زیادی به همراه داشته باشد.
داکتر تونی سمپسون، پژوهشگر ارتباطات دیجیتال در دانشگاه اسکس میگوید والدین نباید گرفتار هراس اخلاقی شوند.
او میگوید: «گاهی والدین مضطرب تحت تأثیر موجی از نگرانیهای رسانهای قرار میگیرند و تصور میکنند مغز همه نوجوانان طوری شکل گرفته که به شبکههای اجتماعی معتاد شود.»
اما کودکان و نوجوانان قابلیتی دارند که به آن «انعطافپذیری عصبی» گفته میشود٬ یعنی مغز آنها نسبت به مغز بزرگسالان توانایی بیشتری برای سازگاری و بازگشت به حالت متعادل دارد.
او میگوید: «ما زیاد درباره این میخوانیم که شبکههای اجتماعی باعث از بین رفتن تمرکز میشوند. اما شبکههای اجتماعی تمرکز را کم یا از بین نمیبرند بلکه آن را به خود جذب کرده و به سمت تعامل با محتوای تجاری منحرف میکنند».
او افزود: «استفاده مثبت از فناوری میتواند به تقویت انعطافپذیری عصبی برای خلاقیت، کاوش و یادگیری کمک کند.
