25/05/2026
🏛️ कम्पनी ऐन, २०६३ अनुसार कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालयको अर्धन्यायिक भूमिका ⚖️
कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय केवल कम्पनी दर्ता गर्ने प्रशासनिक निकाय मात्र नभई कम्पनी प्रशासन, नियमन तथा कानुनी अनुपालन सुनिश्चित गर्ने महत्वपूर्ण अर्धन्यायिक निकाय पनि हो । कम्पनी ऐन, २०६३ ले कार्यालयलाई विभिन्न विषयमा सुनुवाइ, निर्देशन तथा निर्णय गर्ने अधिकार प्रदान गरेको छ।
📌 कार्यालयको अर्धन्यायिक कार्यक्षेत्र:
🔹 कम्पनी दर्ता, नाम स्वीकृति तथा खारेजी सम्बन्धी विषय
🔹 कम्पनीले ऐन, नियम वा निर्देशन उल्लङ्घन गरेमा कारवाही
🔹 वार्षिक विवरण, अभिलेख तथा प्रतिवेदन पेश गराउने
🔹 जरिवाना, स्पष्टीकरण तथा सुधार आदेश जारी गर्ने
🔹 कम्पनी प्रशासन तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी विवादको प्रारम्भिक निरुपण
🔹 निरीक्षण, अनुगमन तथा अभिलेख परीक्षण गर्ने
🔹 शेयर, सञ्चालक तथा पूँजी संरचनासम्बन्धी विषयमा कानुन बमोजिम निर्णय गर्ने
📝 उजुरी वा निवेदनका लागि आवश्यक कागजात:
🔸 निवेदन वा उजुरी पत्र
🔸 कम्पनीको नाम, दर्ता नम्बर तथा विवरण
🔸 उजुरीसँग सम्बन्धित प्रमाण, कागजात वा अभिलेख
🔸 कम्पनीको निर्णय, पत्राचार वा बैठक मिनेटको प्रतिलिपि (आवश्यक भएमा)
🔸 निवेदकको परिचय खुल्ने कागजात
🔸 हकदाबी पुष्टि गर्ने आधार तथा प्रमाण
🔸 प्रतिनिधिमार्फत पेश भएमा अख्तियारनामा वा प्राधिकरण पत्र
⚙️ अर्धन्यायिक प्रक्रिया:
१️. उजुरी, निवेदन वा विवरण प्राप्त हुने
२️. सम्बन्धित पक्षलाई सूचना वा स्पष्टीकरण माग गरिने
३️. प्रमाण, कागजात तथा अभिलेख अध्ययन गरिने
४️. आवश्यक सुनुवाइ तथा छलफल सञ्चालन गरिने
५️. कम्पनी ऐन, २०६३ तथा प्रचलित कानून बमोजिम निर्णय गरिने
⚖️ पुनरावेदन व्यवस्था:
कार्यालयबाट भएको निर्णयमा चित्त नबुझेमा सम्बन्धित पक्षले प्रचलित कानून बमोजिम पुनरावेदन गर्न सक्ने व्यवस्था रहेको छ । यसले प्रशासनिक निर्णयलाई पारदर्शी, न्यायोचित तथा उत्तरदायी बनाउने कार्य गर्दछ।
📍 कार्यालयको सीमितता:
🔸 अदालतसरह पूर्ण न्यायिक अधिकार कार्यालयलाई प्राप्त छैन
🔸 फौजदारी अपराध तथा जटिल दीवानी विवादको अन्तिम निरुपण गर्ने अधिकार अदालतमा निहित हुन्छ
🔸 कार्यालयले केवल कम्पनी ऐन, २०६३ तथा सम्बन्धित कानुनले दिएको अधिकारक्षेत्रभित्र रही कार्य गर्न सक्छ
🔸 अदालतमा विचाराधीन विषयमा कार्यालयले हस्तक्षेप गर्न सक्दैन
📖 कम्पनी प्रशासनलाई व्यवस्थित, उत्तरदायी, पारदर्शी तथा कानुनसम्मत बनाउन कम्पनी रजिष्ट्रारको कार्यालय निरन्तर क्रियाशील रहेको छ ।
#कम्पनी_ऐन_२०६३ #अर्धन्यायिक_भूमिका #कम्पनी_रजिष्ट्रार